Ǵalym Aleksandr Gerbert 1965 jyly «20 jyl ishinde mashınalar adamnyń isteı alǵanynyń bárin ıgermek» degen bolatyn. Alaıda 55 jylǵa jýyq ýaqyt ótse de, mashınalar oǵan jetken emes. Jalpy, jasandy ıntellektiniń tek tehnologııalyq emes, adamı qundylyqtarǵa, eńbek naryǵyna áseri qandaı?
Taıaqtyń eki ushy bolatyny belgili. Adamzat aqylynyń temirden jumysqa jaramdy dúnıe jasap shyǵarýyna, oǵan birneshe mindetti berip, óz jumysyn jeńildetýine kúshi jetti. Búginde álem bolyp, bul keremetke súısinip júrgende, keleshekte aıshylyq alys jerlerden jyldam habar alǵyzǵan tehnologııalarymyz adamnyń ózin jumsap qalýy múmkin dep kúdiktene bastady. Bul oımen Nobel syılyǵynyń ıegeri, belgili ekonomıst Djozef Stıglıs te kelisedi. «Barlyǵynyń úmittenetin jumys aptasynyń 45 saǵattan 25 saǵatqa qysqartatyn jasandy ıntellektini ómirimizge engizbes buryn, aldymen ony tolyqtaı baqylaýda ustaýǵa daıyn bolý kerek» deıdi ekonomıst ǵalym.
Jasandy ıntellekt taqyrybyn qozǵaı qalsaq, eki másele eskerýsiz qalmaıdy. Alǵashqysy – adamzatqa áseri, ekinshisi – oǵan qarym-qatynasymyz. Tipti, belgili ǵalym Stıven Hokıng te kezinde jasandy ıntellektiniń qaýipti ekenin boljady. «Kompıýterler bir kúni ózderin ózderi shyǵaratyn jaǵdaıǵa jetedi» dep, adamzattyń aqyryna alyp kelýi qaýpin eskertti. Mundaı kúdikter oryndy. XIX ǵasyrdyń ózinde Anglııada tehnologııanyń ilgerileýinen jumyssyz qalamyz dep qoryqqandar ereýilge shyǵyp, boı kótergen. Olardy «lýddıter» dep ataǵan. Búginde «neo-lýddızm» degen túsinik bar. Bul da eskisinen alystaı qoımady, ıaǵnı XXI ǵasyrdaǵy qoǵamnyń ınnovasııadan qorqýyn sıpattaıdy.
Ne degenmen, búgingi eńbek naryǵynda jasandy ıntellektiniń adamdardyń jumyssyz qalýyna sebep bolǵanyna birneshe dálel bar. Máselen, Qytaıdaǵy Foxconn kompanııasy fabrıkadaǵy jumysshylardyń sanyn 110000-nan 50000-ǵa qysqartpaq. Kompanııa robottandyrý úshin 610 mln AQSh dollaryn jumsaǵan. Elektronıka quraldarynyń dızaınymen aınalysatyn Shenzhen Everwin Precision Technology kompanııasy jumys kúshin túgeldeı robottarǵa aýystyratynyn málimdedi. Bul óz kezeginde áleýmettik másele týdyrýy múmkin. Jumysynan aırylǵandar endi qaıda barady, ómiri ne bolmaq?
Dúnıejúzilik valıýta qory 2019 jyldyń mamyrynda 28 elde, sonyń ishinde EEYU-ǵa múshe memleketterde ótkizgen zertteý nátıjesin usyndy. Aqparatqa súıensek, robottar áıel adamdardyń jumysyn 40 paıyzǵa qysqartsa, er adamdar qyzmeti 38 paıyzǵa kemigen. Bul zertteýde eńbek naryǵyna jasandy ıntellektiniń engizilýi, IJО́ kórsetkishi men memlekettegi óndiris sııaqty faktorlar esepke alynǵan. Osy jerde jumystan qysqarǵandar ne isteıdi degen suraq paıda bolady. Sonda jasandy ıntellekt adamzattyń jumyssyz qalýyna sebepker me? Jumystan esh suranbaıtyn, aýyrmaıtyn, jalaqy suramaıtyn jasandy ıntellekt kásipkerler úshin tıimdi. Biraq jasandy ıntellekt jańa múmkindik týdyrady. Jasandy ıntellekttiniń tilin túsinetin, tehnologııadan habary bar mamannyń suranysqa ıe bolatyny sózsiz. Sonymen birge baǵdarlamalaý tilin biletin jumysshynyń jalaqysy da sáıkesinshe joǵary bolatynyn oılasaq, jasandy ıntellekt eńbek naryǵyna ǵana emes, mamandar daıarlaýǵa da áser etpek.
Qaýip-qateri az bolmasa da, sarapshylar men ǵalymdar jasandy ıntellektiniń adam ornyn tolyqtaı basyp, tipti adamdy basqarýy múmkin emes ekenin aıtady. О́ıtkeni jasandy ıntellektiniń júregi sanalatyn «mashına IQ-i» uǵymy adam balasynyń IQ-inen ózge dúnıe. Google DeepMind kompanııasy jasandy ıntellekt pen adamnyń múmkindikterin salystyrý úshin kóptegen synaq jasaǵan bolatyn. Olardyń nátıjesinen jasandy ıntellekt belgili bir baǵytqa arnaıy jasalatynyn kóre alamyz. Medısına, logıstıka, óndiriste qoldanylatyn robottardyń bir-biriniń ornyn aýystyrý múmkin emes. Bular – tar alańdaǵy arnaıy baǵdarlamalar.
Joǵaryda aıtyp ketkenimizdeı, mashınalardyń adamnyń isin úırenýge 20 jyl qajet edi. Biraq 65 jyl ótse de, tolyq adamdy aýystyrǵan deńgeıge jete almadyq. Adamzat áli de jasandy ıntellektini damytýǵa kúsh salyp jatyr. Al ǵalymdardyń boljaýynsha jasandy ıntellektiniń «jalpy» jáne «sýper» dep atalatyn taǵy eki kezeńi bar. О́ner úırenip, sýret salý bylaı tursyn, adamdar sııaqty empatııaǵa da ıe bolatyny kútiledi. Bul qashan iske asary belgisiz. Qandaı jaǵdaıda da, jasandy ıntellektini adamzat ınnovasııa quraly, jumysty jeńildetýdiń tásili retinde oılap tapqanyn esten shyǵarmaǵan jón.