BAQ ókilderine arnalǵan baspasóz máslıhatynda Batys Qazaqstan oblystyq Polısııa departamenti tergeý basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, polısııa maıory Erlan Jaqsybaev Qaratóbe aýdany aýmaǵynda áreket etip, urlaǵan maldyń etin Aqtóbe men Atyraý oblysyna asyryp otyrǵan uıymdasqan qylmystyq topty áshkereleý ońaı bolmaǵanyn aıtty.
– Sottalǵandardyń úsheýi de Qaratóbe aýdanynan, jumyssyz, buryn sottalmaǵan. Bul – úlken qylmystyq is, 24 epızodtan turady. Mal ıelerine keltirilgen zalal mólsheri 27 mıllıon 295 myń teńge. Maldyń deni jaıylymnan urlanǵan. Sot sheshimimen uıymdasqan qylmystyq top jetekshisi Eskendir Tólegenuly 8 jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. Top múshesi Sabyrjan Bısembaevtyń 5 jyl 6 aı merzimge bas bostandyǵy shektelse, toptyń taǵy bir múshesi Oralbek Dáýletııarov 7 jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. Osy jerde aıta ketetin nárse – Bısembaevtyń jazasy tergeý oryndarymen prosesýaldyq kelisimge kelýi sebebinen jeńildetildi, – deıdi Erlan Jaqsybaev.
Syrym aýdandyq soty maýsymnyń 28-i kúni ótken sot otyrysynda uıymdasqan qylmystyq top jetekshisi 1976 jyly týǵan E.Tólegenulyna Qylmystyq kodekstiń 188-baby (Urlyq) 4-bóligi 1, 3-tarmaqtary (Qylmystyq top qurý jáne asa iri mólsherde urlyq jasaý) jáne 262-baby (Uıymdasqan top, qylmystyq uıym qurý jáne olarǵa basshylyq etý, sol sııaqty olarǵa qatysý) 1-bóligi (Uıymdasqan topty nemese qylmystyq uıymdy qurý, sol sııaqty oǵan nemese qylmystyq uıymnyń qurylymdyq bólimshesine basshylyq etý) boıynsha aıyp taǵylsa, O.Dáýletııarov pen S.Bısembaevqa da osyndaı aıyp taǵylyp, uıymdasqan toptyń músheleri retinde sottaldy.
Aıta keteıik, malyn aldyrǵan qaratóbelikter birneshe jyl boıy Qaratóbe aýdandyq ishki ister bóliminiń, prokýratýranyń, tipti BAQ redaksııalarynyń tabaldyryǵyn tozdyryp, júgensiz ketken urylardyń jazalanýyn talap etken edi. Qylmyskerlerdiń tutylmaýy, mal urlyǵynyń tyıylmaýy «urylardy polısııa qyzmetkerleri qorǵaıdy eken» degen alypqashpa áńgime de týǵyzǵan. Jergilikti aqparat quraldarynda jarııalanǵan, ásirese ardager jýrnalıst Esenjol Qystaýbaevtyń serııaly maqalalarynda kóterilgen máselege oraı BQO IID-niń basshysy, polısııa general-maıory Maqsothan Ábilázimov 2017 jyly oblys aýmaǵyndaǵy mal urlyǵy boıynsha qalyptasqan kúrdeli jaǵdaı týraly arnaıy jıyn ótkizip, BAQ ókilderimen kezdesken bolatyn. Sol joly oblystyq gazet betinde jarııalanǵan syn materıaldardyń izimen júrgizilgen qyzmettik tekserýlerdiń qorytyndysyn IID-niń ishki qaýipsizdik basqarmasynyń basshysy Jastalap Saǵadetov baıandap, «syn maqalalarda sóz bolǵan kemshilikter tolyq dálelin tapqanyn, sol boıynsha Syrym aýdandyq ishki ister basqarmasynyń ishinde basshysy-qosshysy bar 17 qyzmetkeri, Qaratóbe aýdandyq ishki ister basqarmasy boıynsha ishinde aýdandyq ishki ister bóliminiń basshysy bar 6 polısııa qyzmetkeri (barlyǵy 23) ártúrli tártiptik jaýapkershilikke tartylǵanyn» málimdegen bolatyn.
Tergeý málimetterine qaraǵanda, E.Tólegenuly bastaǵan qylmystyq top búkil is-áreketin ábden oılastyryp jasaǵan. Top basshysy urlanǵan maldyń qujatyn «retteý» úshin Qarakól aýyldyq mal dárigeri Q.Qýanovtan óziniń 54 bas sıyrynan bólek taǵy da 40 sıyrdyń qujaty men syrǵasyn alyp, urlaǵan malyna álgi syrǵalardy taǵyp, jalǵan qujatpen qalaǵa emin-erkin aparyp satyp otyrǵan. 2015 jyly mamyr aıynda Toqseıit qystaǵy mańynan urlaǵan sıyrdyń etin aýdan ortalyǵy Qaratóbedegi «Mereı» dúkeninde ashyqtan ashyq saýdaǵa salǵan. 2015 jyly maýsymda Ǵabıt Baınııazovtyń 12 bas iri qarasyn bir kúnde joq qylǵan. Ábden dánikken urylar sol jyly 28-30 qarasha kúnderi Qursaı qystaǵy mańynan 17 bas iri qarany aıdap ketken. Urlyqy maldyń bári E.Tólegenulynyń Kishi Qoskól degen jerdegi jeke qorasyna qamalyp, sol jerde soıylatyn bolǵan. 2016 jyly qaratóbelik taǵy bir sharýa Nurbol Saqypádenov te 6 bas iri qarasynan aıyrylyp, 1 mln 200 myń teńgege shyǵynǵa batqan. 2016 jyly «Aıalanı» JQ jetekshisi Erbolat Sıtalıev 18, Amangeldi Baımashev 4, Janbolat Batyrov 7, 2017 jyly Bısenǵalı Saǵyndyqov 13, Aıman Ándırova 4-5 sıyrynan aıyrylǵan.
Syrym aýdandyq sotynda qaralǵan istiń tergeý materıaldaryna kóz salsańyz, qylmystyq top jetekshisi dep aıyptalǵan Eskendir Tólegenulynyń Kishi Qoskól aýylyndaǵy jeke qorasy naǵyz qasaphanaǵa aınalǵany baıqalady. Jalpy, malyn joǵaltqan qaratóbelikter dál osy E.Tólegenulynan kúdiktenetinin polısııa qyzmetkerlerine de, jýrnalısterge de talaı aıtqan. Tipti tergeý jumystarynyń sozylyp ketkenine alańdap, «urylar taǵy da jazadan qutylyp kete me?» degen qaýpin bildirgen qaratóbelik oqyrmandarymyz «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Oraldaǵy tilshisiniń qosynyna da kelgen bolatyn.
Sonymen sot sheshimi shyqty. Áli kúshine enbese de, bul sheshimge jábirlenýshiler tarapy razy bolǵanyn olardyń keıbirimen telefon arqyly tildeskende baıqadyq.
– Sot otyrystaryna bastan-aıaq qatystym. Urylardyń ádil jazasyn alýyn kóppen birge talap ettim. Sot sheshimine kóńilim tolady. Biraq aq adal malynan aıyrylyp, uryǵa jem bolǵan biz sııaqty aýyl turǵyndarynyń tartqan zalal-zardabynyń orny qalaı tolar eken? Osy máselege alańdaımyz, – deıdi qaratóbelik Amangeldi Baımashev. Ol 2016 jyly buzaýlaǵaly turǵan 4 malynan aıyrylǵan. Dál osy oıdy Qoskól aýylynyń turǵyny, 6 sıyryn aldyrǵan Nurbol Saqypádenov te aıtyp otyr.
– Men áýeli alty bas sıyrymnan aıyryldym. Keıin Eskendirdiń malynyń arasynan ózimniń bir sıyrymdy tanyp, polısııany alyp barsam da qaıtara almadym. Ol áli sol jerde júrse kerek. Taǵy bir qasharymdy Qaratóbege ákelgen jerinen tanyp, qorama qamap aldym. Al tórt bas iz-túzsiz ketti. Sot otyrystaryna bastan-aıaq qatystym, urylar laıyqty jazasyn aldy dep esepteımin. Osy sheshim óz kúshinde qalýy kerek. Endigi talabymyz – qoldy bolǵan malymyzdyń óteýi qaıtsa eken, – deıdi Jýsandyoı aýylynyń turǵyny Manas Qaıyrlıev.
Qalaı bolǵanda da Qaratóbedegi uıymdasqan qylmystyq top áshkerelenip, kináliler isi sotqa jetkeni, ońdy sheshim shyqqany – úlken nátıje dep bilemiz. О́ıtkeni mundaı isterdiń kóbi sıyrquıymshaqtanyp, jábirlenýshi tarap malynyń quny qaıtsa, uryny «keshirip», ózara mámilege kelip, aıaqsyz qala beretin. Sóıtip urlyq qaıta bastalatyn. Joǵarydaǵy Amangeldi Baımashevtiń aıtýynsha, byltyr kúzde urylar áshkerelenip, jetekshisi qamaýǵa alynǵaly beri Qaratóbe óńirinde mal urlyǵy sap tyıylǵan. Buǵan bar tirligi tórt túlik malyna súıengen qarapaıym aýyl turǵyndary rıza. Tergeýdi sátti júrgizip, uıymdasqan qylmysty áshkerelegen tártip saqshylaryna, Batys Qazaqstan oblystyq Polısııa departamentiniń tergeý basqarmasy qyzmetkerlerine myń alǵys.
Oblystyq Polısııa departamenti baspasóz qyzmetiniń mamany Álııa Naýyryzǵalıevanyń aıtýynsha, bıyl jyl basynan beri oblys aýmaǵynda 141 mal urlyǵy oqıǵasy tirkelgen. Olardyń birde-biri ázirge ashylmaǵan.
– Aýylda mal urlyǵynyń tyıylmaýyna ne sebep dep oılaısyz? – degen jýrnalıstiń suraǵyna Batys Qazaqstan oblystyq Polısııa departamenti tergeý basqarmasy bastyǵynyń orynbasary, polısııa maıory Erlan Jaqsybaev:
– Eń aldymen – jumyssyzdyq, ekinshiden – aýyl malynyń dalada baqtashysyz, baqylaýsyz jaıylýy sebep dep oılaımyn, – dep jaýap berdi.
Shynymen, aýylda mal urlyǵy tyıylýy múmkin be? Bizdińshe, bul úshin keshendi is-qımyl kerek. Iаǵnı, dál osy maqalada keltirilgen mysaldaı, uıymdasqan qylmystyq topty áshkereleýde polısııa oryndarynyń jedel qyzmeti, odan keıin sottyń ádil jazasy bolýy tıis. Sonda ǵana kisi malyn adal asyndaı qylǵytqan urylar aıylyn jıyp, aıaǵyn tartary anyq.
Batys Qazaqstan oblysy