Jaqynda Abaı aýdanyna jumys saparymen barǵanymyzda aýdan ákimi Jarqynbek Baısabyrovpen az-kem suhbat qurǵan edik.
Jarqynbek Borashuly, alda úlken mereıtoı kele jatyr. 2020 jyly uly Abaıdyń 175 jyldyǵy. Dúbirli toıǵa daıyndyqtaryńyz qalaı?
Úlken toıǵa shamamyz kelgenshe daıyndalyp jatqan jaıymyz bar. Aýdan ortalyǵy – Qaraýyldaǵy Abaı jáne Eraly kósheleriniń jaryqtaryn aýystyryp, elektr únemdegish shamdar ornatyp jatyrmyz. Sonymen qatar qazir Jeńis saıabaǵy jóndelip, jańǵyrtylyp jatyr. Abaı elinen Janǵazy Moldaǵalıev, Serikqazy Bekbosynov, Zákárııa Belibaev syndy 3 birdeı Keńes Odaǵynyń batyry men Baıan Baıǵojına sekildi surmergen shyqqan.
Saıabaqqa osy 4 batyrdyń keýde músinin qoıdyq. Osy saıabaqtaǵy bozdaqtar tiziminde buǵan deıin Uly Otan soǵysyna qatysqan 556 qaraýyldyqtyń esimi jazylsa, biz osyny tolyqtyryp, maıdanǵa attanǵan búkil abaılyq (uzyn-sany 1500-den astam) azamattardyń esimin qashap jazdyrdyq.
Uly Abaıdyń 175 jyldyǵyna qatysty usynystarymyzdy oblysqa berdik. Aqyn dúnıege kelgen, kindigi kesilgen Syrt Qasqabulaq degen jer bar. Sol jerdi qorshap, sonda aparatyn joldy kóterip, bıiktetsek deımiz. О́skenbaı men Qunanbaı urpaqtary jerlengen Aqshoqydaǵy Qunanbaı qorymyn qorshap, zııarat etýshilerge arnap oryndyqtar qoıý da oıymyzda bar. Osy eki jobaǵa oblys tarapynan tıisti qoldaý kórsetiledi dep senemiz.
Abaı aýyl sharýashylyǵy damyǵan aýdan ǵoı. Qar az túsedi. Qysy jaıly degendeı. Osy múmkindikti qalaı paıdalanyp jatyrsyzdar?
Onyńyz ras. Abaıda túlik ataýly kóbine jaıylymda júredi. Sodan da bolar, aýdanda buǵan deıin taýarly sút fermasy bolmaǵan eken. Qýat О́zbehanov degen jigit osy iske bilek sybana kirisip, 80 bas sımmental tuqymdy sıyr satyp alyp, qazir solardy saýyp, aýdandaǵy búkil mektep, balabaqsha, aýrýhana men ınternattardy tabıǵı taza sútpen qamtamasyz etip otyr. Sonymen qatar kilegeı, aıran ónimderin de shyǵaryp jatyr. Oraıy kelgende aıta keteıin, búginde jergilikti bıýdjetten qarjy bóldirip, aýdan mektepterindegi oqýshylardyń barlyǵyna 20 grammnan bal berip otyrmyz.
Byltyr Shákárim babamyzdyń 160 jyldyǵynda aýdan ortalyǵynda oblys ákimi Danıal Ahmetovtiń tikeleı qoldaýymen basseın ashylǵan bolatyn. Basseın qazir jaqsy jumys istep tur. Bıyl alǵash ret jarys ótkizdik.
Kıeli oryndar tizimine engen Qońyr áýlıe úńgirine jaryq tartylady dep estidik.
Iá, qazir Qońyr áýlıe úńgiriniń basynda qonaq úı salynyp, jaryq tartylyp jatyr. Jaryq tartý úshin oblystyq bıýdjetten arnaıy qarjy bólindi. Jaryq jol boıyndaǵy bes sharýa qojalyǵyn da qamtıtyn bolady. Bul oblys ákiminiń Abaı eline jasaǵan úlken kómegi dep esepteımiz.
«Maqsut» ken orny Abaı aýdanynda ornalasqany belgili. Kásiporyn bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi aıasynda aýdanǵa kómektesip tura ma?
Qazir Abaıdaǵy kolledj stýdentterin ken ornyna jumysqa ornalastyrý jaǵyna kúsh salyp jatyrmyz. Kolledjde ken ornyna qajet mamandardy daıarlaýǵa basa nazar aýdarylýda. Bul tarapta ken orny basshylyǵymen tıisti kelissózder júrgizdik.
Bilýimizshe, Abaı aýdanynda tek Keńgirbaı bı aýylynda ǵana Mádenıet úıi joq eken.
Negizi buryn bolǵan ǵoı. Keńes úkimeti taraǵan kezde buzyp alyp ketken. Bul jańa Mádenıet úıi de tikeleı oblys ákiminiń qoldaýymen salynyp jatyr.
Buǵan oblystyq bıýdjetten 200 mıllıon teńgeden astam qarjy bólindi. Qazir nysannyń qurylysy aıaqtalýǵa jaqyn.