Jemqorlyqpen kúres júıeli júrgiziledi

– Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ulyqtaý rá­­si­­­minde «Jem­qorlyq – mem­­­­le­­ket­tiń damýyn te­jeı­­tin ke­sel. Bul qoǵam­da­ǵy ózara senim­ge, jalpy mem­­le­­keti­­miz­diń qaýip­siz­di­gi­ne qater tón­diretin qu­by­­lys. Sy­baı­­las jem­qor­­lyq­qa qar­sy jú­ıeli ju­mys júrgi­ze­­miz» dep osy ba­ǵyt­qa basa mán be­rip otyr. Damý­dyń ja­ńa ke­zeńine qadam bas­qan mem­­le­ke­timizde jemqor­lyqqa qarsy jumys qalaı uıymdastyrylý kerek dep oılaısyz?

– Qazaqstannyń qazirgi sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıa­saty Tuńǵysh Prezıdent Nur­sultan Nazarbaevtyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy 2015-2025 jyldarǵa arnalǵan strate­gııa­symen júzege asyrylady. Bul strategııa Qazaqstannyń 2050 jylǵa deıingi damýynyń jahandyq strategııasyn iske asyrýdyń maqsattary men mindetterine jáne Elbasy bas­tamashy bolǵan «100 naqty qadam» Ult josparyna sáıkes qabyldandy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Sy­baı­las jemqorlyqqa qar­sy st­rategııany odan ári ınstı­tý­sıonaldyq nyǵaıtýǵa basym­dyq berip otyr. Prezıdent birin­shi qyrkúıekke deıin jem­qor­lyqtyń deńgeıin meılinshe tómendetýge baǵyttalǵan reformalar toptamasy daıyndalatynyn aıtty.

Jemqorlyqtyń eldiń il­geri damýyna keri yqpalyn tı­gi­zetini – burynnan belgili jaıt. Bizdiń elde qoǵamnyń bul derti­men kúreske aıtarlyqtaı mán berilip keledi. Bul baǵytta jem­qor­lyqqa alyp keletin sebepterdi zert­teý mańyzdy. Osydan shyqqan qory­tyndy arqyly ǵana aldyn alý is-shara­laryn ázirleýge bolady. Jalpy jemqorlyqqa qar­sy kúres barlyq salada jú­ıeli júr­gizilýi tıis. My­sa­ly, sheneýniktiń eńbek­aqy­­syn kóterý – máse­leniń sheshimi emes. Mem­lekettik bas­qarý júıe­sin barynsha ashyq etip, qyz­met­kerlerdiń tańdaý bos­tan­­dy­ǵyn shekteý kerek. Ekin­­shiden, qoǵamda jem­qor­­lyqqa qarsy mádenıetti qalyp­tas­tyrý – aldyn alý shara­lary­nyń negizgi bóligi. Eger bireý zańsyz usynys jasasa, ol adamdar para berýden buryn polısııaǵa habarlaıdy dep qaýiptený qajet. Bizde sybaı­las jemqorlyq jappaı qoǵam­dyq sanada qalypty jaǵdaı dep sanalatyndyqtan, bul prob­lema áli de ótkir bolyp tur. Úshinshiden, laýazymy­na nemese taǵy basqa dáreje­leri­ne qaramastan, barlyq aza­mat­tarǵa qatysty múltiksiz saq­ta­latyn qatań, sybaılas jem­qor­lyqqa qarsy tıimdi zań­dar­dy kúsheıtý kerek.

Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qı­myl agenttigi bu­dan buryn usynyl­ǵan baǵa­laýy boıynsha sybaılas jemqor­lyqtyń saldarynan Qazaqstan ekonomıkasynyń jyl saıynǵy ysyraby shamamen 3,8 mlrd dollardy qurady. Al bul – eldiń jyldyq bıýd­jeti­niń shamamen 10%-y. Agenttik kvazı­­memlekettik sektordaǵy sybaılas jemqorlyqtyń jıilep ketken faktilerin atap ótti. Kvazımemlekettik sektorda tir­kelgen sybaılas jemqor­lyq qylmystarynyń 55%-y satyp alý sheńberinde jasalady.

– Prezıdent azamattyq qoǵamdy damytý úshin bılik­tiń jaýapker­shiligin arttyrý qajettigin aıtyp, mem­­le­ket­ti basqarý júıesine erek­she mán berdi. Osy salada ja­sa­latyn reformalar memle­ket­tik qyzmet­shilerdiń para­dan boıyn aýlaq ustaýǵa qan­sha­lyqty yqpal etedi?

– Sybaılas jemqorlyqqa qar­­sy kúresti kúsheıtý ba­ǵy­­­tyn­­­daǵy al­ǵashqy qadam­dar­dyń biri Prezı­dent Qasym-Jomart To­qaevtyń Mem­lekettik qyz­met isteri jáne sybaılas jem­­­­­qor­­­lyq­qa qar­sy is-qı­myl agent­­­tigin eki jeke vedom­st­vo­­­­ǵa: Mem­leket­tik qyz­met is­te­ri agenttigi jáne Sybaı­las jem­­­qor­lyqqa qar­sy is-qı­myl agent­tigi etip qaı­ta qurý tý­raly sheshimi boldy. Mem­le­ket bas­shysynyń tike­leı ba­qy­laýyn­daǵy jáne esep beretin memlekettik organ Sy­baı­las jemqorlyqqa qarsy is-qı­myl agenttigin qurǵany halyq al­d­yn­daǵy ýádesi – saılaýal­dy baǵ­darlamasynyń bar­lyq tarmaqtaryn oryndaý­ǵa kiris­kenin bildiredi. Sonymen qatar sybaılas jemqorlyq qyl­mys­taryn jasaǵany úshin memle­ket­tik qyzmetshilerdiń der­bes jaýapkershiligin zań­na­malyq turǵydan bekitý ma­ńyzdy ári salmaqty qadam bol­maq. Bul Zań saılaýaldy baǵ­­dar­­­lamany júzege asyrý jó­nin­degi is-qımyl jos­paryna sáıkes osy jyldyń so­ńyna deıin be­ki­tilýi jáne qabyl­danýy tıis.

Halyqaralyq tájirıbe memlekettik qyzmet jú­ıe­sindegi ashyqtyq pen ádil­dik sybaılas jemqorlyqty shek­teıtin tıimdi qural bolýy múmkin ekenin kórsetedi. Mem­le­kettik qyzmetshiler halyq­tyń áleýetin kóterýge baǵyt­talǵan baǵdarlamalardy júzege asyrýda, áleýmettik jáne eko­­no­­mıkalyq prosesterdi sheshý­de mańyzdy ról atqa­ra­dy. Mártebesi bıik, joǵary mo­ral­­­dyq-etıkalyq, tártiptik nor­­ma­laryna berik, basty­sy ult múddesine, elge qyz­met et­e­­tin erekshe elıta qalyp­tas­­tyrý qajet. Memlekettik qyz­met­shi­lerdi áleýmettik qoldaý jó­nin­degi is-sharalar ke­shenin ázir­leý josparlanyp ja­tyr. Osy baǵyttaǵy ju­mys­­tyń birinshi kezeńi bıyl­ǵy qyr­kúıek aıynda aıaq­talady. Bul – sybaılas jemqorlyqsyz qoǵam ornatýdyń taǵy bir qadamy.

– Ashyqtyqty, ádildikti qam­­tamasyz etý úshin eli­miz­de sıfrlan­dyrýǵa basym­dyq berilip otyr. Osy rette jem­qor­lyqqa qarsy kúresti kú­sheıtý úshin blokcheın teh­no­lo­gııasyn engizýdiń bola­shaǵy qandaı dep oılaısyz?

– Qazaqstan 2018 jyly sybaılas jemqorlyqty qabyldaý ındeksinde 180 eldiń ishinde 124-orynda tur. 2017 jylmen salystyrǵanda óz ornyn úsh satyǵa jaqsartty. Keltirilgen derekten kórinip turǵandaı, baıaý bolsa da jaǵdaı birtin­dep jaqsaryp keledi. Oń ózgeris­terdiń qarqyn alýy úshin ha­lyq pen memlekettiń ózara is-qımylynyń jańa formattaryn engizýdiń mańyzy arta túsedi. Sondaı bastamanyń biri retinde elektrondy úki­met tujyrymdamasyn iske asy­rý­dy atar edim. Búginde bar­lyq ruqsat berý qujattary elek­trondy úkimet portaly ar­qyly beriledi. Bala­lardy bala­baq­shalarǵa, mektepterge or­na­lastyrý, joǵary oqý oryn­dary­na qujat tapsyrý, elekt­rondy kezek sııaqty bir­qatar qyzmet osy júıe arqyly oń­taılandyryldy.

Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kú­reste qazirgi zama­naýı tehnologııa­lar­dy qoldaný – mańyzdy qural. Jú­ıe­de ashyq­tyq bolmaǵan kezde, ár­túrli máli­metter bazasyn­da aıla-sharǵy ja­­saý­ǵa múmkin­dik týady. Blokcheın teh­­no­­lo­gııasyn jymysqy áreket­terge jol bermeıtin aıtar­lyqtaı qorǵanys deý­ge bolady. Iаǵnı, sheneýniktiń, mem­­le­ket­tik qyzmetshiniń aq­pa­rat­ty ózi­niń yń­ǵaıyna qaraı burmalaýyna, baza­­daǵy málimetterdi ózgertýine blok­cheın tosqaýyl qoıady. Mysaly, qujat­tar­­dyń kúnin burynǵy datamen belgi­leý kelmeske ketedi. Bul – bir. Ekin­shiden, kez kelgen azamat úshin, meı­li ol baqylaýshy organ bolsyn, meıli ol qarapaıym halyq bolsyn – bá­rine aqparatqa qol­­jetimdilik qamtam­asyz eti­ledi. Son­dyqtan blokcheın – jem­qor­lyqpen kúrestiń tıimdi tásilderiniń biri.

– Jan-jaqty aqparat ber­genińizge raqmet.

Áńgimelesken Orynbek О́TEMURAT,

«Egemen Qazaqstan»