Tańdaı bil de, tirlik qur

Tańdaı bil de, tirlik qur

Senbi, 16 naýryz 2013 1:37

Eger álemdegi damyǵan elderdegi jumyspen qamtý jaǵdaıyna nazar aýdaratyn bolsaq, olardaǵy halyqtyń 60-70 paıyzy óz kásipterimen, ıaǵnı jeke kásipkerlikpen shuǵyldanatyndyǵyna kóz jetkizemiz. Olarda jeke kásipkerlik degenimiz – baıyp ketý joly emes, ózin-ózi jumyspen qamtyp, otbasyn asyraý joly. Al bizdiń elimizde bul kórsetkish óte tómen jaǵdaıda. Nege bulaı?

 

Senbi, 16 naýryz 2013 1:37

Eger álemdegi damyǵan elderdegi jumyspen qamtý jaǵdaıyna nazar aýdaratyn bolsaq, olardaǵy halyqtyń 60-70 paıyzy óz kásipterimen, ıaǵnı jeke kásipkerlikpen shuǵyldanatyndyǵyna kóz jetkizemiz. Olarda jeke kásipkerlik degenimiz – baıyp ketý joly emes, ózin-ózi jumyspen qamtyp, otbasyn asyraý joly. Al bizdiń elimizde bul kórsetkish óte tómen jaǵdaıda. Nege bulaı?

Sebebi, bizdiń halqymyz, sonyń ishinde, ásirese, el men jerdiń negizgi ıesi bolyp otyrǵan qazaq halqy birqatar tarıhı obektıvti sebepterge baılanysty búkil adamzat qaýymy meńgerip, shuǵyldanyp otyrǵan kóptegen kásip túrlerinen shet qalyp keledi.

Jıyrmasynshy ǵasyrdyń basyna deıin bizdiń halyq negizinen alǵanda qoı sharýashylyǵymen ǵana shuǵyldanyp keldi. Munan keıingi Keńes ókimeti jyldarynda elimizde kásip túrleri birshama damydy. Biraq kóp jaǵdaıda ol kásip túrlerin, ásirese, tehnıkalyq progres­ke baılanysty týyndaǵan kásip túrlerin (zaýyttar men fabrıkalardaǵy jumystar men qalalardaǵy sandaǵan qyzmet kórsetý túrlerin) elimizge kelgen kelimsek azamattar meńgerip áketti.

Osy jaǵdaıǵa baılanysty Qazaqstan óz táýelsizdigin alǵan kezde eń úlken aýyrtpalyq qazaq halqynyń basyna tústi. Qazaq halqy san túrli kásiptiń bolýyn qalaıtyn, ózin-ózi asyraýǵa negizdelgen naryqtyq qatynastar júıesine daıyn bolmaı shyqty.

Qazirgi kúni kóptegen shıkizat baılyqtarynyń arqasynda Qazaqstan ekonomıkasy qaryshtap damý ústinde dep aıtsaq ta, joǵaryda atalǵan kemshilik bizdiń halqymyzdyń boıynan áli qalmaı keledi. Aýyldar men qalalardaǵy jumyssyzdyqtyń negizgi oryn alý sebebiniń ózi naq osy faktordan týyndaıdy. Bizde bir jerde jumys istep, kesimdi jalaqy almaıtyndardyń bári ózderin jumyssyz sanaıtyn psıhologııa áli de basym. Turaqty jumysy barlardyń qosymsha tabys kózderimen aınalysýy da qoǵamdyq pikirde onshama quptala bermeıdi. Áıtpese, jeri mol, onyń asty men ústi neshe túrli shıkizat resýrstaryna toly Qazaqstannan baı memleket álemde sanaýly bolar. Eger bizdiń azamattarymyz búkil adamzat qaýymy shuǵyldanyp otyrǵan san túrli qarapaıym kásipterdi meńgere bilse, onda qazirgi ómir súrip otyrǵan kez kelgen otandasymyz úshin bizdiń táýelsiz Qazaqstanymyzdyń úlken múmkindikter eli ekendigi taıǵa tańba basqandaı aıqyndala túser edi.

Mine, osy jaǵdaıdy eskere otyryp «Nur Otan» halyqtyq-demokratııalyq partııasynyń «Erteńiń úshin aıanba!..» atty baǵdarlamasynyń aıasynda Parlament Májilisiniń burynǵy depýtattary Jaqyp Asanov pen Bekbolat Tileýhan, buǵan deıin Eńbek jáne halyqty áleýmetti qorǵaý mınıstri bolyp jumys istegen Gúlshara Ábdiqalyqova ınternet múmkindikterin paıdalaný jáne jalyqpaı izdestirý nátıjesinde otbasylyq bıznesti qurýdyń júz túri boıynsha aqparattyq-anyqtamalyq materıaldar toptamasyn ázirledi. Bul toptamanyń birinshi tomyna árbir azamat shuǵyldanýǵa bolatyn, úırenýi jeńilirek qarapaıym kásiptiń 100 túri engizilgen. Ol kásippen shuǵyldaný úshin qandaı zattardyń qajet bolatyndyǵy kórsetilgen. Sondaı-aq, bul kásippen shuǵyldaný jaǵdaıynda qandaı mólsherde shyǵyn shyǵatyndyǵy jáne qandaı mólsherde paıda alýǵa bolatyndyǵy eseptelgen.

Biz gazet oqyrmandaryna oı tastaý maqsatynda «Erteńiń úshin aıanba!..» dep atalatyn osy toptamaǵa engizilgen kásip túrlerine qatysty materıaldardy orys tilinen qazaq tiline yqshamdap aýdaryp jáne olardy óz betimizshe baıytyp, gazet betinde jarııalaýdy jón sanadyq. Sonymen qatar, halqymyzdyń dástúri men tirshiligine, jaǵdaıyna saı keletin basqa da kásip túrlerin qarastyrmaq oıymyz bar. Bul ispen júıeli túrde shuǵyldaný úshin gazetimizden «Bir násipke – júz kásip» atty jańa aıdar ashtyq.

Jańa aıdar boıynsha sóz bolatyn kásip túrleriniń qaısybiri óz isin bastaǵysy keletin, biraq ázirge onyń jónin taba almaı júrgen keıbir azamattarymyz úshin túrtki bolyp, iske yntalandyra túser, jańa tirshilik bastaýyna sebep bolar degen úmitimiz bar.

Saz balshyqtan buıymdar jasaý

Biz jańa aıdardyń eń alǵashqy maqalasyn saz balshyqtan qysh kúıdirip, buıymdar jasaý isinen bastaǵandy jón kórdik. О́ıtkeni, mundaı buıymdar adamzat meńgergen kásiptiń óte kóne túri bolyp tabylǵanymen qazirgi kúnge deıin úlken suranysqa ıe. Sonymen qatar, sol kóne dáýirlerden beri qysh qumyra jasaý qaǵıdattarynyń kóp ózgeriske túse qoımaǵandyǵy baıqalady. Demek, iske degen shynaıy yntańyz bolsa, siz bul kásip túrin meńgerip ákete alasyz.

Árıne, qysh buıymdaryn jasaý óneri bizdiń elimizde sonshama damı qoıǵan joq. Degenmen, bul buıymdarǵa degen tutynýshylar suranysy barǵan saıyn arta túsýde. Onyń ústine bul óner túrin ıgerýge yqylas bildirýshiler, ıaǵnı osy ispen aınalysqysy keletin adamdar qatary da jyldan-jylǵa kóbeıip kele jatqandyǵy baıqalady. Sebebi,  árbir qysh buıymy qoldan jasalatyndyqtan ózindik daralyǵymen, bezendirilý mánerimen erekshelense, ekinshiden, qysh bolyp kúıdiriletin saz balshyqtyń ózi adam densaýlyǵy úshin de paıdaly. Adamdar bul buıymdardy qoldanǵan kezde óz boılaryna jaǵymdy bir áser alǵandaı bolyp rahat sezimine bólenetinderin jıi aıtady.

Iá, ázirge Qazaqstan rynogynda avtorlyq keramıkalyq buıymdar shy­ǵarý isi onsha qyza qoımaǵanymen endi biraz ýaqyt ótkennen keıin bul saladaǵy básekeniń de qýatty ekpin alyp, kúsheıe túsýi múmkin ekendigin eshkim joqqa shyǵarmaıdy. Tipti qazirgi jaǵdaıdyń ózinde ár sheberdiń ózindik qoltańbasyn bildiretin jeke qoldan shyqqan sapaly da sándi ydys pen ony jarnamalaý isiniń jeńildigi (sebebi, ár buıym ózin-ózi jarnamalaıdy) bul jumystyń kommersııalyq táýekelin meılinshe azaıta túsetindigi anyq.

Isti bastaý úshin qandaı oryn-jaı qajet? Bul iste qajet bolatyn sheberhana retinde turǵyn úılerdiń jertólesi men shatyryn, tipti mashına garajyn da paıdalana berýge nemese qajetsiz bos turǵan ǵımarat pen óndiristik sehtyń bir bólmesin jaldaýǵa bolady. Iаǵnı, atalǵan iske oryn tańdaýdyń múmkindigi jetkilikti.

Paıdalanylatyn qural-jab­dyqtar. Qyshtan buıym jasaýshy sheberdiń paıdalanatyn basty quraly shyrkóbelek aınalyp urshyqsha úıirilip turatyn aınalma tabaqsha bolyp tabylady. Tarıhshylardyń keltirgen málimetterine qaraǵanda, mundaı quraldy belgisiz bir sheber alǵash oılap tapqannan beri 7 myń jylǵa jýyq ýaqyt ótken eken. Sodan beri bul quraldyń jumys isteý qaǵıdaty eshbir ózgermegen. Tabaqshany qolǵa jumsaq ta maıda tıetin temirden, aǵashtan, plastıkten, tastan nemese basqa da zattardan ázirleýge bolady. Tabaqsha myǵym materıaldan ázirlengen taıaqshaǵa berik etip bekitiledi de, osylaısha sizdiń jumysyńyzdyń  basty quraly paıda bolady.

Tarıhshylardyń aıtýyna qaraǵanda, adamzat qaýymynda alǵash jasalǵan mundaı quraldar qolmen úıirý arqyly jumys istegen. Munan keıin ony aıaqpen úıirýdiń quraly men joly oılap tabylyp, osynyń nátıjesinde sheberdiń eki qoly da birdeı bosap, erkin jumys isteýine neǵurlym qolaıly múmkindik qalyptasqan. Al qazirgi zamanda tabaqsha kóp jaǵdaıda elektr qýaty arqyly aınaldyrylady. Bul jaǵdaı qolóner sheberiniń isin odan ári jeńildetip, sheberligin shyńdaı túsýine jol ashýda.

О́nim qalaı daıyndalady? Eń aldymen qajetti balshyq ázirlenedi. Árbir buıym úshin balshyqtyń ár túri paıdalanylady. Máselen, aq, qyzyl nemese qum men ák aralasqan saz balshyq paıdalanylady. Tipti osy iske arnaıy daıyndalǵan saz balshyqty dúkenderden satyp alýǵa da bolady. Munan keıin olardy ártúrli kólemde qolóner sheberiniń negizgi qu­raly – úıirme tabaqshasyna tegis etip ornalastyrady. Sodan soń tabaqshany aınaldyrý arqyly saz balshyqty ártúrli pishinge keltirý isi bastalady. Osylaısha buıymnyń bastapqy keıpi paıda bolady. Ázir bolǵan buıymdy sál keptiredi de, qajet bolsa, túrli órnekpen bezendirip, kúıdirý úshin peshke jóneltedi. Peshti jasap alýǵa nemese daıyn kúıinde dúkennen satyp alýǵa bolady. Mine, osyndaı ister barysynda neǵurlym abaı bolý qajettigin eskertemiz. О́ıtkeni, bolashaq ónimniń sapasy men jaramdylyǵy naq osy kezde aıqyndalady. Demek, ónimniń bastapqy keıpi men pishinine jáne keptirilý jaǵdaıyna barynsha zer salý qajet.

Ádette qalyptasqan sheberlerdiń ózinde ónimdi ázirleý barysynda jibe­rilgen kemshilikter saldarynan daıyn bolǵan buıymnyń 20-30 paıyzy jaramsyz bolyp jatady eken. Al isti tyńǵylyqty ázirlikpen alǵash bastaǵanda jaramsyzdyq kórsetkishi 60 paıyzǵa deıin jetýi múmkin ekendigin eske salamyz. Siz bul kemshilikterden birte-birte arylasyz.

Ádette bir buıymdy daıyndaý úshin kóbinese 1-2 saǵat ýaqyt jumsalady. Máselen, saz balshyqty ázirleýge 10 mınýt ýaqyt ketse, ony tabaqshaǵa salyp, belgili bir pishinge keltirý úshin 7-10 mınýt ýaqyt jetkilikti. Qalǵan ýaqyt buıymdy kúıdirý úshin jumsalady.

О́nimdi ótkizý joldary. Standartty pishinge keltirilgen buıymdy kóp jaǵ­daıda jeke saýdagerler satyp alady. Sondaı-aq kádesyı satatyn saýda dúkenderiniń ıelerimen kelise otyryp, olardy saýdaǵa shyǵarýǵa bolady.

Ádette saz balshyqtan qysh buıymdar ázirleýge jekelegen uıymdardan tapsyrystar da túsip jatady. Máselen, jarnamalyq kádesyılar (tońazytqysh esigine japsyrylatyn shaǵyn magnıtter, keńse zattarynyń astyna qoıatyn tabaqshalar jáne taǵy basqalar), ofıs­ter men saýda ortalyqtaryn bezendirýge arnalǵan gúl salatyn qumyralar qazirgi kúni úlken suranystarǵa ıe. Kóbinese saýda dúkenderiniń ıeleri osyndaı zattarmen óz dúkenderin bezendirýge qumar keledi.

Sonymen qatar, qyshtan jasalǵan buıymdardy meıramhanalar, kafeler, qonaq úıler de jıi paıdalanady.

Jumsalatyn shyǵyn:

Qysh buıymdaryn jasaıtyn elektrli tabaqsha quralyn satyp alýǵa – 150 000 teńge.

Jarnamalaýǵa – 3 000 teńge.

Arnaıy kýrstarda oqýǵa – 35 000 teńge.

Satyp alynatyn saz balshyqtyń bir oramy (12 kg) – 3 000 teńge.

Barlyq shyǵyn – 191 000 teńge.

Kiretin kiris:

Qysh qumyra baǵasy – kólemi men pishinine baılanysty 500-5000 teńge aralyǵynda.

Arnaıy dızaın boıynsha ázirlengen qumyra baǵasy – 3 000 teńgeden joǵary.

Tońazytqyshqa japsyrylatyn magnıt baǵasy – 200 teńgeden joǵary.

Jeke tapsyrys boıynsha ázirlenetin magnıt – 500 teńgeden joǵary.

Foto úshin ázirlenetin ramkalar – 400 teńgeden joǵary.

Jeke tapsyrys boıynsha ázirlenetin foto ramkalary – 1 000 teńgeden joǵary.

Bir qumyrany ázirleýge eń ári ketkende 2 saǵat ýaqyt jumsalatyn bolsa, kúnine kem degende 4 qumyra ázirleýge bolady. Ár qumyranyń baǵasy 3 myń teńge turǵan jaǵdaıda sheberdiń tabatyn kúndik paıdasy – 12 000 teńge. Sóıtip, bir sheber ár aıdyń 24 jumys kúniniń ishinde 88 qumyraǵa deıin ázirleıdi. Eger jasaǵan ónimderińizdi túgel ótkizseńiz, bir aıda shamamen alǵanda 288 myń teńge tabys qarata alasyz. Eger jumysyńyz sapaly da ónimdi bolsa, paıdańyzdyń budan da zor bolatyndyǵy aqıqat.

Ázirlegen

Suńǵat ÁLIPBAI,

«Egemen Qazaqstan».

 

Qosymsha paıdaly keńesterdi myna saıttardan alýyńyzǵa bolady:

http://moikompas.ru/compas/goncharnoe_delo

http://www.gonchar.b2s.kz/index.htm

http://handmaster.net/?page_id=109

http://golden54321.narod.ru/index.htm?/vibor.htm

http://gaspacho.jimdo.com/

http://www.formula-cveta.ru/catalog/gonchar/krugi/

http://www,bi-art.ru/www-poverin/pottery.html

http://olkolon.narod.ru/KERAMIKA/K_SekrG/ SekrG.html