Sársenbi, 27 naýryz 2013 2:01
Búginde: «Osy jurt nesıeniń nesine qyzyǵady?» dep eshkimdi jazǵyra almaısyń. Tirliktiń kózin tapqandar osy nesıeniń arqasynda sharýasyn dóńgeletip, jumys ornyn ashyp, tabysyn eselep júr. «Kúnim tez ótsin deseń, nesıe al» degen eken bireý. Shynynda, nesıe tóleıtin kúnniń demde, zý etip kelip qalǵanyn bilmeı de qalasyń. Sondyqtan bul qarjyǵa qol jetkizgender qarap jatpaıdy. Aqshany aqsha tabady. Árıne, Úkimet tarapynan sharýalarǵa, kásipkerlerge bul máselede kóptegen jeńildikter jasalǵan. Áıtse de, aýyldaǵy ketpen shapqan dıqan qaýym áli de osy nesıeden nesibesin aıyra almaı otyrǵan jaǵdaıy bar. Ne sıqyry bar ekenin qaıdam, áıteýir, nesıeniń aýyl degende joly aýyr.
Sársenbi, 27 naýryz 2013 2:01
Búginde: «Osy jurt nesıeniń nesine qyzyǵady?» dep eshkimdi jazǵyra almaısyń. Tirliktiń kózin tapqandar osy nesıeniń arqasynda sharýasyn dóńgeletip, jumys ornyn ashyp, tabysyn eselep júr. «Kúnim tez ótsin deseń, nesıe al» degen eken bireý. Shynynda, nesıe tóleıtin kúnniń demde, zý etip kelip qalǵanyn bilmeı de qalasyń. Sondyqtan bul qarjyǵa qol jetkizgender qarap jatpaıdy. Aqshany aqsha tabady. Árıne, Úkimet tarapynan sharýalarǵa, kásipkerlerge bul máselede kóptegen jeńildikter jasalǵan. Áıtse de, aýyldaǵy ketpen shapqan dıqan qaýym áli de osy nesıeden nesibesin aıyra almaı otyrǵan jaǵdaıy bar. Ne sıqyry bar ekenin qaıdam, áıteýir, nesıeniń aýyl degende joly aýyr.
Ońtústik Qazaqstan oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bastyǵy Qanatbek Ospanbekovtiń aıtýyna qaraǵanda, 2009 jyldan beri qarjy ınstıtýttary arqyly aýylsharýashylyq taýaryn óndirýshilerge 60 mlrd. teńgeden astam nesıe qarjylary berilip, 12,0 myńǵa jýyq iri, orta jáne shaǵyn jobalar qarjylandyrylyp, 17 myń jańa jumys orny ashylypty. Nátıjesinde, ótken jyly jalpy ónim kólemi 246,0 mlrd. teńgeni qurap, oblys respýblıkada birinshi orynǵa shyqty. Tamshylatyp sýarý ádisi engizilgen alqap 21,0 myń gektarǵa jetip, respýblıkalyq kórsetkishtiń – 72, jylyjaılar kólemi 570 gektarǵa jetip, respýblıkalyq kórsetkishtiń 87 paıyzyn qurady.
Búginde Ońtústikte bas-aıaǵy 18 nesıe seriktestigi jumys jasaýda. Sońǵy 7-8 jylda birde-bir qosymsha nesıe seriktestikteri ashylmady. Taǵy bir aıtary, oblysta 70 myń sharýa qojalyqtary bar ekendigin eskersek, sonyń 3-aq paıyzy nesıe seriktestikterine múshe eken. Árıne, ótken jyly osy mekemeler 3,1 mlrd. teńge nesıe berip, 2011 jylmen salystyrǵanda, nesıe kólemi 3,5 esege artqan. Biraq, bul nesıeler negizinen mal sharýashylyǵyna berilýde, al kóktemgi dala jumystaryn júrgizý, aýylsharýashylyq tehnıkalaryn alý, jylyjaılar salý, tamshylatyp sýarý ádisin engizý sekildi basymdy baǵyttarǵa bar-joǵy 390 mln. teńge berilgen. Bul jalpy nesıeniń 12 paıyzyn ǵana quraıdy.
Aýylsharýashylyq taýar óndirýshilerin qoldaý maqsatynda Ońtústiktegi «Maksımým» AIO» JShS («Yrys» ShNU» JShS) sońǵy eki-úsh jylda maqta sharýashylyqtaryn «QazAgro» UBH» AQ qarjysy esebinen nesıelendirýde oń tájirıbe jınaqtady. Nátıjesinde, ótken jyly 360,0 mln. teńge berilse, bıylǵy jyly 1,0 mlrd. teńge bólý kelisildi. Biraq byltyrǵy jyly qarjy jyldyq 2 paıyzben berilse, bıylǵy jyly 4 paıyzǵa kóterildi. «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ, «Azyq-túlik kelisim-shart korporasııasy» UK» AQ nesıelendirý baǵdarlamalarynda kóktemgi dala jumystaryn júrgizýdi jyldyq 5 paıyzben nesıelendirý qarastyrylǵan. Alaıda, bul qarjy tek ekinshi deńgeıdegi bankterdiń kepildigin usynǵan jaǵdaıda ǵana beriletindikten, bul baǵdarlamalar aýylsharýashylyq taýaryn óndirýshilerge tıimsiz bolyp otyr. Sodan bolar, sońǵy eki jylda bul baǵdarlama boıynsha birde-bir sharýashylyq jeńildetilgen nesıe almapty.
Ońtústiktegi jaıylymdyq jerler respýblıkadaǵy jaıylymdyq jerlerdiń 5 paıyzyn alyp jatyr. Al iri qara mal basy – 15, usaq mal 21 paıyzdy quraıdy. Biraq mádenı jaıylymdardy paıdalanatyn jáne sýarmaly jerleri bar «Iri qara mal eksportynyń áleýetin damytý» jobasyna qatysýshylarǵa reprodýktor sharýashylyqtar, bordaqylaý alańdary boıynsha 7 gektar, «Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha 3 gektar jeri bolýyn talap etedi. Shynyn aıtý kerek, osy talap sharýalarǵa qıyn soǵyp tur. Ońtústikte qys qahary ári ketse, úsh aıǵa sozylady. Kúnniń kózi jylt etkennen mal jaıylymǵa shyǵyp ketedi. Odan bólek jazy uzaq bolǵandyqtan, oblystaǵy mal azyǵyn óndirýge paıdalanatyn sýarmaly jerlerden maýsymyna 4-5 ret ónim alýǵa bolady. Mine, tabıǵattyń osy keńshiligine baılanysty bul jaqtyń sharýalary jer máselesinde jeńildik jasalyp, 7 gektar degen talapty múldem alyp tastap, al, ekinshi baǵdarlama boıynsha 3 gektardy 1,5 gektarǵa túsirý kerek dep esepteıdi. Sondaı-aq, bordaqylaý alańdaryn ashý boıynsha keminde 500 bas iri qara mal talabyn 150-200 basqa túsirý qajet.
«QazAgro» UBH» AQ-tyń enshiles mekemeleri jobalardy kepil múlikterdiń baǵalaý qunynyń tek 50 paıyzy kóleminde ǵana qarjylandyrady. Iаǵnı nesıe alýshyǵa kepilge qoıylǵan dúnıeniń jarty baǵasy ǵana beriledi degen sóz. Jáne múlikterdi táýelsiz baǵalaýshylardyń qorytyndysynan keıin ekinshi márte taǵy baǵalaý júrgizedi. «Osyǵan baılanysty aýylsharýashylyq taýar óndirýshilerin qoldaý maqsatynda, jobalardy kepil múliktiń baǵalaý qunynyń 70-75 paıyz kóleminde qarjylandyrý jáne múlikterge qaıta baǵalaý júrgizý qajetsiz dep sanaımyz. Sondaı-aq, «Yrys» ShNU» JShS-ge nesıe qarjyny jyldyq 2 paıyzben qaldyrýdy, kóktemgi dala jumystaryn júrgizý úshin ekinshi deńgeıdegi bankterdiń kepildigin suraý shartyn alyp tastaý qajet», deıdi Qanatbek Joldasbekuly.
Qalaı aıtsaq ta, aýyl sharýashylyǵy salasyn nesıelendirýde bir serpilistiń bar ekenin joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Áıtse de, nesıeniń aýylǵa alańsyz jol tartýyn áli de jetildire túsetin tustary kóp. Joǵarydaǵy áńgime bir basqarma bastyǵynyń emes, búkil ońtústikqazaqstandyq eńbekqor sharýalardyń aıta almaı júrgen armany, tilegi, muńy ekeni sózsiz.
Oralhan DÁÝIT,
«Egemen Qazaqstan».
Ońtústik Qazaqstan oblysy.