Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev alǵashqy jartyjyldyq kóleminde el ekonomıkasynyń ósimi 4,1 paıyzǵa, negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalardyń mólsheri 11,7 paıyzǵa óskenin aıta kelip, halyqtyń áleýetin arttyrýǵa baǵyttalǵan keshendi sharalardy odan ári damytý qajettigin alǵa tartqan bolatyn. Búkil álem ekonomıkasyn, Eýroodaqtaǵy jaǵdaılardy saralar bolsaq, Qazaqstannyń qazirgi jaǵdaıy jaman emes. Tipti bir paıyzdyq ósimniń ózi jaqsy kórsetkish.
Biz makroekonomıkalyq kórsetkishterdi kóbirek negizge alyp jatamyz. Bul rette mıkroekonomıkalyq jaǵdaılarǵa da asa mán berý qajet. О́ıtkeni munyń artynda adam kapıtaly, halyqtyń áleýmettik jaǵdaıy jatyr. Álemdik tájirıbege súıensek, halyqtyń ekonomıkalyq ımmýnıtetin qýattandyratyn basty kúsh – salyq. Menińshe, bizdegi salyqtyń túsimi óz deńgeıinde emes sekildi.
Ekonomıkanyń negizgi qozǵaýshy kúshi – kásipkerler. Iá, kásipkerlikti qoldaýǵa úlken basymdyq berip otyrmyz. Alaıda, olardyń salyq tóleý máselesi áli de tolyq jolǵa qoıylmaǵan. Tabys tabý bar da, soǵan salyq tóleý jaǵy kemshin. Osy másele aıryqsha mán berýdi qajet etetin jaǵdaılardyń biri.
Kásipkerlerdiń halyq aldyndaǵy jaýapkershiligi qaı deńgeıde ekenine kóbirek mán beretin kez keldi. Birinshiden, joǵaryda aıtqan salyq tóleý máselesi. Ekinshiden, ózi shyǵarǵan ónimderiniń sapaly bolýyn qadaǵalaýǵa, halyq tutynatyn barlyq taýarlardyń joǵary sapa údesinen shyǵa bilýine kásipkerlikpen aınalysatyn azamattar jete mán berýge tıis. Kóptegen óndirýshi kompanııalar tekseris tıisti dárejede bolmaǵan soń taýar sapasyna sylbyr qaraıtyndy shyǵardy. Aınalyp kelgende munyń astarynda ult densaýlyǵy degen úlken másele jatyr.
Qazir fermerlik sharýashylyqtan keletin taýarlardyń basym bóligi túrli qospalarǵa toly. Tipti alyp megapolıs sanalatyn Almatynyń aınalasynan táýir sút nemese et ónimderin satyp alýdyń ózi qıyn. Mundaı problema árbir óńirde bar. Osyny basty nazarda ustap, qoıylatyn talapty barynsha kúsheıtsek, ekonomıkamyz óristeıdi ári halyq tutynatyn taýarlar sapasy arta túsedi.
Damyǵan ındýstrııasyz, ǵylymı jetistiktersiz ınnovasııalyq ekonomıkany damytý múmkin emes. Sondyqtan ındýstrııany óristetý úshin úlken zaýyt-fabrıkalar salǵanda onyń ınnovasııalyq qyryna mán berý kerek. Sonymen qatar olardyń óndiretin taýarlary álemdik standartqa saı, básekege qabiletti ónim bolýy shart. Bul turǵyda tek eksport máselesin alǵa ozdyryp qoımaı, óz halqymyzdy kıim-keshekpen, azyq-túlikpen jáne basqa da qajetti taýarlarmen qamtamasyz etý jaıyn retke keltirsek, naǵyz jetistik osy. Prezıdentimiz de osy jaǵdaıǵa basa nazar aýdarý kerektigin alǵa tartyp otyr.
Atamurat ShAMENOV, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor ALMATY