Sırııa kelissózderiniń kelesi raýndy

Sırııa jáne Taıaý Shyǵys el­deri taqyrybyn zerttep júr­gen sarapshy, jýrnalıst Aq­maral Batalova Sham elindegi jaǵ­daıdyń qıyndyǵyn bylaısha túsindiredi. «Oppozısııamyz dep júrgen adamdardyń kóbi eldegi shynaıy jaǵdaıdan beıhabar. Sebebi olar Sırııadan uzaq jyldar buryn shet memleketterge kóship ketken, bireýi Eýropada, taǵy biri Túrkııada, Saýd Arabııasynda, Mysyrda turyp jatqandary bar. Olardyń Sırııa­nyń bolashaǵy jaıly oılary ártúrli. Sol sebepti de olar ózara til tabysa almaı keledi» deıdi Aqmaral Batalova.  

Jalpy, Astana prosesiniń bastalýyna birneshe sebep yqpal etken. Sarapshynyń pikirinshe 2012 jyldan beri Jeneva men Venada júrgizilip kele jatqan kelissózder tyǵyryqqa tirelip, esh nátıje bermedi. Sırııada prezıdent Asadtyń úkimetine qarsy soǵys ashqan qarýlanǵan oppozısııa kelissózderdi bastaý­ǵa kelisim bergenimen, ol úshin Máskeýge barýdan bas tartty.  Al Reseı ókilderi bul kelissózder úshin Túrkııa eline barǵysy kelmedi, sebebi sol kezde bul eki eldiń qarym-qatynasy atyp túsi­rilgen ushaqtyń kesirinen shıe­lenisip turǵan. Al túrikter, Ankara men Tegerannyń arasyn­daǵy kúrdeli qarym-qatynas sebebinen Iranǵa aıaq basqylary kelmedi. Alaıda, bas qosyp, mańyzdy máselelerdi talqylaý barlyq taraptar úshin qajet boldy. Osyǵan baılanysty Reseı prezıdenti V.Pýtın bizdiń prezıdent N.Nazarbaevqa telefon soǵyp, osy kelissózdi Qazaqstan asta­nasynda ótkizýge ruqsat berýin suraǵan.    

Astana prosesiniń eń úlken jetistigi – aman qalǵan myń­daǵan sırııalyqtardyń ómirleri. Bul kelissózderdiń aıasynda ju­mys istegen qazaqstandyq  dıp­lomattardyń eńbegi týraly  BUU Sırııa isi boıynsha eks-ókili Stefan dı Mıstýra, Reseıdiń Syrtqy ister mınıstri Sergeı Lavrov,  Irannyń Syrtqy ister mınıstri Mýhammad Zarıf, sondaı-aq qatysýshy elderdiń delegasııa basshylary atap ót­ken. Bul prosestiń paıdasyn qazaq eli otandastaryn Sırııadan qaı­tar­ǵan kezde kórdi. 

Qazaqstan «Jýsan» opera­sııa­syn ótkizip, sol jaqqa ketken jandardyń jáne balalardyń basym bóligin elge qaıtarǵany málim. «Biraq oǵan joldy qalaı taptyq?» degen máseleniń astaryna úńilgender azdaý boldy. «Qazaqstan sırııalyq arnaıy qyz­mettermen jáne kelissózge qatysýshy basqa taraptarmen otan­dastarymyzdy qaıtarý jáne jalpy lańkestikke qarsy is áre­ketter boıynsha jumys­tar júr­gizdi», deıdi Aqmaral Batalova. 

Irak pen Sırııada radıkaldy toptarda soǵysqan sheteldikterge ólim jazasy kesiletindigin eskersek, bizdiń elimiz óziniń adasqan turǵyndaryn shynmánisinde qutqaryp qaldy dep aıtýǵa bolady. Gýmanıtarlyq jaǵynan alar bolsaq, bizdiń el osyndaı soǵysqa qatysqan azamattary­nyń bir bóliginen bas tartqan jáne olardyń azamattyǵynyń kúshin joıǵan damyǵan elderge adamgershiliktiń úlgisin kórsetti deýge bolady. Fransýzdar tek jasóspirim balalardy qutqarsa, Tájikstan tek shyn ókingen azamattaryna elge qaıtýǵa ruqsat berdi.                                                                                                                                          

«Soǵysqa qatysqandardyń kóbiniń psıhologııasyna, olardy soǵysqa daıarlaý barysynda, aýyr hımııalyq esirtkiniń kómegimen áser etilgen. Dál osyndaı adamdar bizdiń elimizde destrýktıvti kúshterdiń túrli áreketteri úshin qoldanatyn qu­ralyna aınalýy múmkin. Osy­ǵan baılanysty soǵys alańynan oralǵan azamattar arnaıy qyzmetterdiń qatań baqylaýynda bolýy ma­ńyzdy, olarmen kásibı psıholog­tar jumys istep, otbasy músheleri olar­dyń emdelý pro­sesine kómek­tesýleri kerek. Al biz sondaı baqylaýdy orna­ta alamyz ba nemese olarǵa qaı­tadan qoǵa­my­myzdyń tolyq­qan­dy múshesine aınalýǵa kómek­tese alamyz ba? Mine, bul ótkir másele» deıdi Aqmaral Batalova. 

О́zderin Islam memleketi ata­ǵan DAISh terrorısteri Sırııa men Irak jerinde joǵalt­qan sarbazdarynyń ornyn toltyrý úshin áıelderdi úgitteýge belsene kirisken. Úgit jumystary barysynda olar «modjahed» áıeldiń beınesin qazirgi zaman áıelderi úlgi alýy tıis beıne retinde kórsetýge ty­rysady. Osy ıdeologııa arq­y­­ly olar áıelderdi jıhad soǵy­syna belsendi qatysýǵa ıter­meleıdi. Bıyl shilde aıynda Eýro­odaq polısııasynyń res­mı portalynda «modjahed feno­meni» ony úgitteýge arnalǵan túsi­ni­k­termen qatar, jyl saıyn damı túsip, lańkestik uıymnyń stra­te­gııalyq qajettilikterine sáı­kes ózgerip otyra­tyndyǵy aıtylǵan. Eýropol­dyń terrorızmge qarsy bólim­shesiniń basshysy Manýel Navar­reteniń aıtýynsha, «DAISh nası­hat­shylarynyń basty maq­saty 16-25 jas araly­ǵyn­daǵy, syrtqy áserge berilgish, áleýmettik jelide kóp ýaqytyn ótkizetin jas áıelder eken».