Alaıda zeınet jasyna jetkennen keıin armandary kommýnaldyq páterge qol jetkizý-tuǵyn. Mine, sonyń reti kelgendeı keıýana eńkish tartqan boıyn tik ustap, anyq-qanyǵyn bilý úshin qalalyq ákimdikke qaraı asyqqan. Ondaǵylar, atap aıtqanda, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bólimi quqyqtyq jumys jáne memlekettik satyp alý sektorynyń meńgerýshisi Balkúmis Ámirseıitova men osy sektordyń ınspektory Manar Eskenova onyń alaburtqan qýanyshyn sý sepkendeı basqan. Olardyń «Ne aıtyp otyrsyz? Qaıdaǵy súrilý? Oǵan bıýdjetten qarajat múldem qarastyrylmaǵan. Qapelimde bere qoıatyn páterler de joq» degen jaýaptaryna ımandaı sengen. «Á, solaı ma? Jaraıdy onda. El-jurttyń qańqý sózi shyǵar», dep saly sýǵa ketken boıy kelgen izimen keri qaıtqan. Taǵy birde ákimdikke soǵyp, úıdi satýǵa oqtalyp júrgenin aıtýy muń eken, ana ekeýi jik-japar bolyp, munyń usynysyn birden qoldap shyǵa kelgen. «Qamqorshylarynyń» janashyrlyq iltıpatyna kóńili bosap, bulardan asqan raqymdy jandar joqtaı kóringen. Qaıdan bilsin, san soqtyryp ketetinin, barmaq tistep qalatynyn...
Arada eki-úsh kún ótpeı jatyp, ony izdep bir jas jigit kelgen. «Úı satady ekensiz ǵoı? Aýyldan kóship keletin áke-shesheme izdep júr edim», dep sarańdaý til qatqan. Odan keıin beınebir mylqaý adamsha lám-lım demegen, jaq ashpaǵan. Tipti, baspananyń ishin kórýge de qulqy soqpaǵan. Syrtta turyp saýdalasyp, tezirek ketýge asyqqan. Bul bolsa, onyń sýyt júrisine, ózin qalaı tapqanyna onsha mán bere qoımaǵan. 24 myń dollar kesimdi baǵaǵa kelisken. Endi jasy 80-ge taıaǵan, kúrdeli otany birneshe ret ótkergen keıýana jyly sózben ishi-baýyryna enip, tas kenedeı jabysqan qylmystyq toptyń aram pıǵyldaryn kesh uǵynǵanyna ókinedi. Azapqa toly kúnderdi, uıqysyz ótkergen túnderdi oılasa, bárinen buryn tósekke tańylǵan otaǵasyn qatty aıaıdy. Onyń úırenisip qalǵan mekende tura bereıik degen aqylyn almaǵanyna ózin kinálideı sezinedi. Eki bólmeli kommýnaldyq páterge 26 myń dollardy sanap berip, tanystardan alǵan qaryzdaryn áli kúnge deıin zeınetaqydan shúlen taratqandaı úlestirýmen keledi. Bárinen de nemereleri ispetti jastardyń qý qulqyn úshin adamı, ımanı ádepterdi tárk etip, jymysqy is-áreketterge barýy qatty shoshyndyrǵan. Sot barysynda qolmen istegendi moınymen kóterýdiń ornyna túrli syltaýlar izdep, jaýapkershilikten sytylyp ketýge tyrysýshylyǵy, ózderin sýdan taza, sútten aq etip kórsetýshiligi jaǵasyn ustatqan.
Sonymen qylmystyq shema qalaı oılastyrylǵan, soǵan toqtalaıyq. Ákimdik qyzmetkerleri Balkúmis pen Manar qalanyń bas josparyna sáıkes, jańa shaǵyn aýdanda úılerdiń súriletinin, jer telimderin memleket qajettiligine satyp alý úshin arnaıy sheshim qabyldanǵanyn, bul maqsat úshin qarajat ta, páter de bólingenin jaqsy bilgen. Aram nıetterin júzege asyrý úshin ekeýi aýyz jalasyp, qatarlaryna biri zańdy, ekinshisi azamattyq nekedegi kúıeýleri Qanat pen Maratty qosyp alǵan. Osylaısha aldyn ala is-qımyl josparyn qurǵan. Ol boıynsha árqaısysynyń naqty mindetteri belgilengen. Biri eski úıler jaıly derekter jınaqtaýmen shuǵyldansa, ekinshisi negizinen shal-shaýqan sekildi baladaı ańqaý, sengish klıentter tabýǵa járdemdesken. Baspana ıelerine jalǵan aqparat berip, adastyrǵan. Tyǵyryqqa tirelip, ári-sári kúıge túsken sharasyz jandardy osylaısha aldap soǵyp, páterleri men jer telimderin satýǵa eriksiz kóndirgen. Deldaldyqpen aınalysqan Maratqa sybaılastary kimdi qarmaqqa túsirýge jón siltep, baǵyt berip otyrǵan. Ońaı jolmen aqsha tabýǵa ábden qunyǵyp alǵandary sonshalyq, ondaǵan otbasylardyń senimine kirip, úıleri men jer telimderin satyp alyp, jyljymaıtyn múlik retinde tanystarynyń, týǵan-týystarynyń atyna rásimdegen. Sol baspanalardy bıýdjetten beriletin jaıly páterlerge tegin almastyrǵan. Qıturqy áreketteriniń izin jasyrý maqsatymen baspanalardy qaıta satyp, 231 mıllıon teńgeni jambasqa basqan.
Zańdy úılerinen aıyrylǵan ıeleri shaǵymdanbaǵanda bul qylmys jabýly qazan kúıinde qala berýi ábden múmkin edi. Súrilýge tıisti úılerdi senimdi tulǵalarǵa zańsyz tirkegen qylmystyq top músheleri sot aldynda jaýap berýlerine týra keldi. Qalalyq sottyń sýdıasy Mıhaıl Gýsev alaıaqtyq qylmys jasady, iri kólemde memleketke zalal keltirdi degen aıyp taǵyp, Balkúmis Ámirseıitovany 8 jyl, onyń kúıeýin 6 jyl 6 aı bas bostandyǵynan aıyrdy. Manar Eskenova men azamattyq nekedegi kúıeýi 6 jyl 8 aıdy arqalady. Eks-sheneýnikterdiń dúnıe-múlki tárkilenip, biri ómir boıy, qalǵandary on jylǵa memlekettik qyzmetten shettetildi. Alaıda olardyń advokattary úkimmen kelispeıtinderin, apellıasııalyq shaǵym túsiretinderin málimdedi. Advokat Álııa Ilkenova prokýratýra qyzmetkerleri qylmystyq isti Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl ulttyq bıýrosy oblystyq departamentine qolma-qol ótkizgen. Zań boıynsha qujattar keńse arqyly jiberilýi tıis. Tergeý amaldary kezinde basqa da zań buzýshylyqtar oryn aldy. Zardap shegýshilerdiń eshqaısysy alaıaqtyq jaıly shaǵymdanǵan joq. Olardyń zańdy túrde ótemaqy alǵany dáleldenip otyr. Barlyq is qos taraptyń erikti kelisimi arqyly júrgizildi. Memleketke jer, al turǵyndarǵa aqsha usynǵan ákimdik qyzmetkerlerin alaıaqtyq jasady, memleketke shyǵyn keltirdi dep kinálaý durys emes. Satyp alynǵan úıler zańdy túrde rásimdelgen degen ýájdi alǵa tartty. Qalalyq ákimdik múldem basqasha pikirde qaldy. Onyń ókili Karına Júnisova prokýratýra aıyptaýyn qoldaıtynyn jetkizdi.
Sheneýnikterdiń apellıasııalyq shaǵymy qylmystyq ister jónindegi sot alqasynda qaralyp, sottalýshylardyń jazasyn óteý merzimi sál-pál azaıtylǵanymen, negizinen qalalyq sottyń úkimi ózgerissiz qaldy.
Qylmystyq top músheleri bolsa odan ári aryzdanýǵa bel býyp otyr.
Petropavl