«Tynystyń» tynymsyz tirligi uzaq merzimdi múddelerge baǵyttalǵan

«Tynystyń» tynymsyz tirligi uzaq merzimdi múddelerge baǵyttalǵan

Juma, 7 maýsym 2013 2:30

TAǴYLYMDY TARIH. Kókshetaý men qala turǵyndary taǵdyrynda aıryqsha orny bar «Ottegimen tynystaý apparatýralary» zaýytyn salý jóninde KSRO Mınıstrler Keńesiniń qaýlysy 1953 jyly qabyldanǵanymen, onyń qurylysy 1959 jyly aıaq­tal­­ǵan edi. Sol jyly qurylys uıym­­dary men kenishterge 400 vago­netka jóneltilgen bolatyn. Biraq, bul zaýyttyń negizgi ónimi emes edi. Kelesi jyly túpki maq-sat jolyndaǵy medısınalyq jab­dyqtar shyǵaryla bastady. Al, 1964 jyly munaı-gaz óndirisi úshin re­dýktorlar, «KB-1» klapandary, joǵary qysymǵa shydas beretin tetikter daıyndaý ıgerildi. Tipti, balalar oıynshyqtary da zaýyt belgisimen daıyndalyp jatty.

 

Juma, 7 maýsym 2013 2:30

TAǴYLYMDY TARIH. Kókshetaý men qala turǵyndary taǵdyrynda aıryqsha orny bar «Ottegimen tynystaý apparatýralary» zaýytyn salý jóninde KSRO Mınıstrler Keńesiniń qaýlysy 1953 jyly qabyldanǵanymen, onyń qurylysy 1959 jyly aıaq­tal­­ǵan edi. Sol jyly qurylys uıym­­dary men kenishterge 400 vago­netka jóneltilgen bolatyn. Biraq, bul zaýyttyń negizgi ónimi emes edi. Kelesi jyly túpki maq-sat jolyndaǵy medısınalyq jab­dyqtar shyǵaryla bastady. Al, 1964 jyly munaı-gaz óndirisi úshin re­dýktorlar, «KB-1» klapandary, joǵary qysymǵa shydas beretin tetikter daıyndaý ıgerildi. Tipti, balalar oıynshyqtary da zaýyt belgisimen daıyndalyp jatty.

Zaýyt 70-80-jyldary me­dı­­sınalyq jabdyqtarǵa qa­tysty jumystardy jandandy­ryp, qoldan tynys aldyrý ap­pa­ra­týralarynyń jetildirilgen túrlerin kóptep shyǵara bastady. Halyqaralyq stan­darttardaǵy bul ónimder sosıa­lıstik elderdiń emdeý-profı­lak­tıkalyq me­ke­melerine, KSRO Qarýly kúshterine jóneltilip turdy. Munda jyl saıyn 16 mıllıard teńgeniń ónimi shyǵarylatyn.

Táýelsiz memleketimizdiń ótpe­li kezeńdegi tabandy saıasaty «Tynys» ataýyn alǵan zaýyttyń shyn mánindegi tynysyn ashty. Kásiporynda 1996-2000 jyldary konversııalyq sharalar júrgizilip, óndiristik baǵyt ózgertildi. Halyq sharýashylyǵyna qajetti tarazylar, esik qulyptary, órt sóndirý quraldary, ystyq jáne sýyq sý eseptegishter, gaz monometrleri, aýyl sharýashylyǵy úshin jyljymaly mıneraldy tyńaıtqysh shashqyshtar jáne basqa buıymdar shyǵarý qolǵa alyndy.

INNOVASIIаLYQ  JAŃA  SERPILIS. Respýblıka Úkimetiniń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń ónerkásipti ártaraptandyrý baǵytyn júzege asyrý maqsatynda «Tynys» ak­sıo­ner­lik qoǵamy 2003 jyly «Qa­zaq­stan Injınırıng» ulttyq kom­panııasynyń quramyna endi. Bul kásiporynnyń qaıta túlep, órge basýyndaǵy utymdy qadam boldy.

 

Belgisiz merzimge demalysqa ji­berilgen bilikti maman-ju­mys­shylardyń júzinde jalyn oınady. Zaýyt ǵalamat serpilis qusha­ǵyn­da edi. Araǵa bir jyl salyp, ıa­ǵnı 2004 jyly aksıonerlik qo-ǵamǵa halyqaralyq «TUY CERT» kompanııasynyń sapa menedjmenti júıesindegi «ISO 9001:2000» sertıfıkaty tapsyryldy. Bul sol kez­­degi úlken jetistik bolatyn. Qa­zirgi ýaqytta zamanalyq kásip­oryn qataryndaǵy «Tynys» res­pýb­­lıkamyzdyń ekonomıkalyq ómi­rine belsene qatysýshy retinde áı­gili. Kókshe zaýyty búgingi tań­da «Qazaqstan temir joly», «Qaz­munaıgaz», «Kazatomprom», «Qa­zaq­telekom», «Kaztransoıl», «Kaz­transgaz», «KEGOK» aksıonerlik qoǵamdary sııaqty iri kompanııalarǵa ónimderin jetkizedi. Sondaı-aq, «Ýlan-Ýde avıasııa zaýyty» AAQ, «Qazan tikushaq zaýyty» AAQ jáne «MIG» RSK AAQ-pen áriptestik baı­lanys nyǵaıyp keledi. Jalpy, mun­daǵy eksporttyq áleýet zaýyt shy­ǵaratyn ónimderdiń teń jartysyn quraıdy.

«Tynys» taýar óndirý kór­set­kish­terin satylap ósirip keledi. Má­selen, 2005 jyly ol 501 mıllıon teńge deńgeıinde bolsa, 2010 jyly 2,6 mıllıard teńgege jetip, 523 paıyzdyq ósimdi qurady. Al, 2011 jyly 2010 jylǵa qaraǵanda 139 paıyzdyq kórsetkish qamtamasyz etildi. Ár adamǵa shaqqandaǵy eńbek ónimdiligi 2005 jylǵy 833 myń teńgeniń ornyna 2011 jyly 5967 myń teńgege kóterildi. Bas dırektor M.Kereıbaev jetistik syry óndiristi ınnovasııalyq tehnologııamen jańǵyrtýmen baılanystyrady. Qajyrly eńbek eskerýsiz qalmaı, kásiporyn 2005 jyldyń qorytyndysymen respýblıka Úki­metiniń «Sapa salasyndaǵy tabystary úshin» syılyǵyn ıemdendi.

Aksıonerlik qoǵamnyń bas­ty baǵyty iri ınvestısııalyq jo­ba­­lardy júzege asyrý arqyly ón­di­risti qýattandyrý men joǵary sura­nys­taǵy ónim túrlerin molaı­týdy kózdeıdi. Igi qadam 2005 jy­ly qolǵa alynyp, «Aýyz sý» memlekettik baǵdarlamasy sheń­berinde dıametri 10-nan 250 mıl­lı­metrdi qamtıtyn polıetılen qubyrlary shyǵaryla bastady. Atalǵan ónim respýblıkamyzdyń gaz sharýashylyǵynda da keńinen qoldanylýda. Germanııanyń «Krauss Maffei» kompanııasynyń jab­dyq­tary ornatylǵan jelini Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Pre­zıdenti N.Na­zarbaevtyń iske qosýy zaýyt ómirindegi eleýli oqıǵa sanala­dy. Osy rette, nemistiń áıgili kom­panııasy 2009 jyldyń birinshi jar­tyjyldyǵynda paıdalanýǵa berilgen ekinshi jobaǵa da belsene qatysqanyn aıtqymyz keledi.

Sondaı-aq, «Tynys» sehtarynda salaaralyq jáne óńiraralyq ekonomıkalyq ıntegrasııa talaptaryna saı órt sóndirý quraldarynyń jetildirilgen 6 túri, temirjolshylar ıgiligindegi 55 ataýly ónim men avıasııa salasyna qajetti 16 túrli jabdyqty daıyndaý iske asyryldy. Zaýyt 2007 jyldan Kókshetaýda qurastyryla bastaǵan «KamAZ» júk avtomobılderine qajetti jer­gilikti tetikterdi shyǵarý tizbesin kóbeıtip keledi. Medısına salasynda ókpeni ottegimen tynys aldyrýdy qamtamasyz etetin jańa «Kókshetaý-4P», «ADRM» apparattary jasalyp, synaqtan oıdaǵydaı ótti jáne ol respýblıkamyzdyń emdeý-saýyqtyrý oryndary men Qarýly Kúshterinde qoldanylýda.

«Tynys» aksıonerlik qo­ǵa­mynyń 2010-2015 jyldarǵa ar­nal­ǵan strategııasy naqty jos­par­larǵa negizdelip, ınvestısııalyq jobalarǵa tartymdylyǵymen tujyrymdalǵan. Munda 2010 jyly «Dıametri 560-1000 mıllı­metrlik polıetılen qu­byr­lary óndirisi» atalatyn birinshi joba iske asyryldy. «Damý – О́n­diris» baǵdarlamasy aıasynda alǵashynda ekinshi deńgeıdegi ban­k­tiń 16,5 paıyzdyq nesıe qarajaty ju­myldyrylǵan bolatyn. Keıin paıyzdyq ústeme «Damý-О́ndi­ris­tiń» qaıta qarjylandyrýy, «Bız­nestiń jol kartasy-2020» baǵdar­lamasynyń qoldaýy jáne mem­lekettik qarajattar esebinen aıta qalarlyqtaı tómendedi.

Kelesi, «2012-2017 jyldar ara­lyǵynda gazdandyrý modeli boıynsha quıý óndirisin ıgerý» jobasy da mem­lekettiń qoldaýymen oıdaǵydaı júzege asyp keledi. Munda da «Damý-О́ndiristiń» alǵashqy kezeńdegi 12,25 paıyzdyq nesıe ústemesi 8 paıyzǵa deıin tómendegenin ón­di­ris­tiń turaqty da senimdi jolǵa qoıyl­ǵanymen baılanystyrýymyz kerek.

Bıylǵy jyldyń qańtarynda «Bron­dy jıletter óndirisi» ın­vestısııalyq jobasy ónim bere bas­tady. Qyzmettiń jańa baǵyttaryna jáne óndiristi ártaraptandyrýǵa baǵyttalǵan jobanyń quny 1247138 myń teńgeni quraıdy. Umtylys kóp uzamaı tutynýshylar nazaryn aýdardy. Zaýyt 2013 jylǵy  25 sáýirde kelisimshart negizinde  Qor­ǵanys mınıstrligine alǵashqy 2000 dana brondy jıletterdi jetkizdi. Osy oraıda, atalǵan kelisimshart boıynsha 10000 dana ónim daıyndaý qajettigin eskersek, jobaǵa jum­sal­ǵan qarjy merziminen buryn óte­letindigin ańǵarýǵa bolady.

«Tynys» AQ basshylyǵy bıylǵy jyldyń josparynda «Matalyq emes (geotekstıl) materıaldar ón­di­risi» ınvestısııalyq jobasyn iske asyrý qamynda eken. «Qazaqstan-Injınırıng» ulttyq kompanııasy jobany paıyzsyz nesıemen qar­jy­landyrý týraly sheshim qabyldaýy zaýyt abyroıyn kótere túsedi. Buǵan qosymsha, bıyl ýltradybystyq eseptegishterdiń, manometrlerdiń, re­zına-tehnıkalyq buıymdardyń je­tildirilgen túrlerin keńeıtý baǵy­tynda maqsatty jumystar atqa­ryl­maq.

ÁLEÝMETTIK  MAŃYZDY  MINDETTER. Elbasy óz Jol­daýynda: «Biz áleýmettik-mańyzdy strategııalyq fýnksııalardy atqa­ratyn jáne óziniń tıimdiligin dá­lel­deıtin salalardy ǵana qoldaýǵa tıispiz», dep atap kórsetti. «Tynys» dál osy aǵymdaǵy kásiporyn ekendigin aıǵaqtap otyr. Mundaı mindet eń aldymen ekonomıkalyq áleýettiń artýymen júzege asyrylady. Ujym 2013 jyly 5083,8 mıllıon teńgeniń ónimin óndirýdi josparlap, byl­tyr­ǵydan 10 paıyzdyq artyq kórset­kishti mejelese, ústimizdegi jyldyń tórt aıynda 1594 mıllıon teńgeniń ónimi shyǵarylyp, jospar 128 paıyzǵa oryndaldy. Osy mer­zimde alynǵan taza kiris 161,4 mıl­lıon teń­geni qurap otyr. Munyń ózi zaý­yt­tyń áleýmettik saıasattaǵy óne­ge­li qadamdaryna jol ashatyny anyq.

Qazir ujymda 803 adam jumys istese, onyń 186-sy 30 jasqa deıingi azamattar. Bul ózindik ereksheligi bar kásiporynnyń kadrlyq quramynyń turaqtylyǵyn aıqyndaıdy. Soǵan qaramastan, órkendeý baǵytyndaǵy zaýytta bilikti konstrýktorlarǵa, elek­tronshylarǵa, kúrdeli elektro­mehanıkalyq jabdyqtardy paıda­la­nýshy jáne qyzmet kórsetýshi ma­mandarǵa suranys óse túsýde. «Tynysta» jańa qabyldanǵan ju­mysshylardy teorııalyq jáne óndiristik ýchaskelerde oqytýǵa 136 saǵattyq ýaqyt bólinip, qa­tań synaq alynady. Sondaı-aq, «Us­tazdyq», «Tájirıbeden ótý» júıe­si engizilgen. Investısııalyq joba­lardyń iske asyrylýyna baı­lanysty 20 ma­man Polsha men Reseıde, 70 kisi Qazaqstannyń ár­túrli oqý oryn­darynda bilimin je­tildirip, qaıta daıarlyqtan ótipti. Jastardyń kásibı, áleýmettik-mádenı jáne rýhanı damýyna septik jasaý maqsatynda «Jas Tynys» qo­ǵam­dyq birlestigi qurylǵany da qup­tarlyq.

Jumys berýshi men ujym ara­syn­daǵy kelisimshart negizinde áleý­mettik qoldaý sharalarynyń aý­qy­my birshama keńeıtilgen. Máse­len, bala kútimine baılanysty dem­alystaǵy ana 3 jyl boıy eńbekaqymen qamtamasyz etiledi, mektep jasyna deıingi balalarǵa aı saıyn 10 myń teńgege deıin aqshalaı kómek kórsetiledi, sábıli bolǵan otbasyna 100 myń teńgelik «baýy berik bolsyn» baılanady. Buǵan qosa, zaýyt jumysshylaryna onnan astam baǵytta qarjylaı qoldaý qarastyrylǵan. Aksıonerlik qoǵamda «Qazaqstan – meniń maq­ta­nyshym!», «Ulttyq dástúrler», «Ji­git sultany», «Kúlki alańy», «Ma­man­dyǵy boıynsha ozat», «Úlgili seh, bólim» baıqaýlaryn qyzyqty ótkizý dástúrge aınalǵan. Bul sharalar «Qazaqstan-Injınırıng» ult­tyq kompanııasynyń 10 jyldyǵy qar-sańynda jańa mazmunmen jandana túspek.

«Tynystyqtar» taǵy da bir ıgilikti bastama kóterip otyr. Bıyl olar kóp jyldardan beri umyt qal­ǵan turǵyn úı qurylysymen aı­na­lysýdy qolǵa aldy. Qazir daıyn­dyq jumystary qyzý júrip jatyr. Amandyq bolsa, zaýyt jumys­shy­laryna 45 páterli turǵyn úıdiń kiltin tapsyrý saltanaty da alys emes sııaqty.

Baqbergen AMALBEK,

«Egemen Qazaqstan».

Kókshetaý.

–––––––––––––––––––

Sýretti túsirgen

Ermurat DOSYMOV.