Juma, 4 qańtar 2013 7:47
Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń «Máńgilik el» bolý muratyn kótergen «Qazaqstan – 2050» Strategııasy qalyptasqan memlekettiń saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýy el ómirindegi ǵana emes, álemdik deńgeıdegi saıası mańyzy zor tarıhı qujat retinde baǵalanýda. О́ziniń jarqyn bolashaǵyn oılaǵan memlekettiń, ony basqaryp otyrǵan lıderdiń búgingi qol jetkizgen tabystarmen ǵana shektelmeı, uzaq merzimdi damý strategııasyn qabyldap, aldaǵy kún mindetterin saralaýy kemel oıdan týǵan kemeńger sheshim.
Juma, 4 qańtar 2013 7:47
Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń «Máńgilik el» bolý muratyn kótergen «Qazaqstan – 2050» Strategııasy qalyptasqan memlekettiń saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýy el ómirindegi ǵana emes, álemdik deńgeıdegi saıası mańyzy zor tarıhı qujat retinde baǵalanýda. О́ziniń jarqyn bolashaǵyn oılaǵan memlekettiń, ony basqaryp otyrǵan lıderdiń búgingi qol jetkizgen tabystarmen ǵana shektelmeı, uzaq merzimdi damý strategııasyn qabyldap, aldaǵy kún mindetterin saralaýy kemel oıdan týǵan kemeńger sheshim.
1997 jyly «Qazaqstan – 2030» Strategııalyq damý baǵdarlamasyn halyqqa jarııalaý kezinde Memleket basshysy: «О́zimizdiń basym maqsattarymyzdy durys aıqyndap, tıisti strategııalarymyzǵa tańdaý jasap, osy jolmen júrý ústinde erik-jiger men tózimdilik tanyta otyryp, biz ózimizdi buralań-burylysty joldardan, kúsh-qýatymyzdy, ýaqytymyz ben resýrstarymyzdy jónsiz zaıa ketirýden saqtandyramyz», – degen bolatyn. Búgingi kúni shynynda aıqyn maqsat, kóregen baǵdar-baǵamnyń nátıjesinde ýaqyttyń da, kúsh-qýattyń da zaıa ketpegenine kózimiz jetti.
Prezıdenttiń Qazaqstan halqyna arnaǵan ár jylǵy joldaýlarynyń júzege asyrylýy nátıjesinde elimiz álemdik órkenıettegi óziniń laıyqty ornyn aıqyndady. Osydan on bes jyl buryn qabyldanǵan «Qazaqstan – 2030» Strategııalyq baǵdarlamasy Qazaqstandy egemen memleket retinde damytý men órkendetýdiń negizgi lokomotıvi boldy. Osy baǵdarlama negizinde halqymyzdy órkenıet shyńyna jetkizer, el táýelsizdigin baıandy eter birneshe jańashyl reformalar júzege asty. Elimizdiń qazirgi kezde 120-dan astam elmen saıası, áriptestik qarym-qatynas ornatýy, ekonomıkamyzdyń turaqty damý jolyna túsýi – júrgizilgen reformalardyń jarqyn jemisi, bederli belesi.
Tarıhta tuńǵysh ret bizdiń memleket halyqaralyq dárejede tanylǵan 14 myń shaqyrymdyq naqty shekarasyn belgiledi. Álemdegi alpaýyt memleketterdi alańdatqan qarjylyq daǵdarystan qınalmaı ótip, qazaqstandyq model óz múmkindigin dúnıe júzine moıyndatty. Eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıy, ásirese, densaýlyq saqtaý men bilim berý salasynda az ǵana ýaqyttyń ishinde ǵasyrǵa tatyrlyq bıikterdi baǵyndyrdy. «Qazaqstan – 2030» Strategııasynda belgilengen mindetter tarıhı turǵydan alǵanda, asa qysqa merzimde sheshimin taýyp, belgilengen mejege qol jetkizdik.
Árbir Joldaýynda ótkendi saralap, bolashaqqa baǵdar jasaı otyryp, Úkimet aldyna jańa mindetter júkteıtin Elbasy álemdegi básekege qabiletti 50 eldiń qataryna ený mindetin qoısa, 2012 jylǵy Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmnyń reıtıngisi boıynsha Qazaqstan 51-oryndy ıelenip, qarqyndy damyp kele jatqan elderdiń bestigine endi.
Prezıdenttiń Qazaqstan halqyna arnaǵan bıylǵy Joldaýy budan da bıik, budan da asqaraly murattarǵa jeteleıtindigine, búkil qazaqstandyqtardyń óz bolashaǵyna degen senimin arttyra túsetindigine senim mol. Arada belgili bir ýaqyttyń ótýi qoǵamnyń, halyqtyń, tipti jeke adamnyń ómirindegi ózgeristerdiń mánin túsinýge múmkindik beredi. Osy oraıda Memleket basshysynyń qol jetkizgen jetistikterimizdi saralaı kórsetýi, keshe qandaı edik, búgin qandaımyz degen halyq kókeıindegi suraqtyń jaýabyn naqty málimettermen berýi – búkil qazaqstandyqtardyń kemel kelesheginiń kepiline aınalýda.
Joldaýda: «2050 jyl – jaı beıneli data emes. Bul búginde álemdik qaýymdastyq baǵdar ustap otyrǵan naqty merzim. Birikken Ulttar Uıymynda 2050 jylǵa deıingi órkenıetter damýynyń jahandyq boljamy ázirlendi. 2050 jylǵa deıingi boljamdyq baıandamany Dúnıejúzilik azyq-túlik uıymy jarııalady. Qazir elderdiń deni osyndaı uzaq merzimdi strategııalar ázirlep, qabyldaýda. Qytaı ózi úshin dál osyndaı strategııalyq josparlaý kókjıegin aıqyndap aldy», – dep uzaq merzimdi josparlaýdyń halyqaralyq tájirıbesine toqtala kele: «On bes jyl buryn, 2030 Strategııasy qabyldanǵanda, bizdiń jańa memleketimizde dúnıege kelgen qazaqstandyqtardyń jańa býyny endi ǵana mektepke barýǵa daıarlanyp jatty. Búginde olar eńbek etýde nemese joǵary oqý oryndaryn aıaqtaýda. Endi eki-úsh jyldan soń Táýelsizdiktiń ekinshi býyny dúnıege kele bastaıdy. Sondyqtan qazirdiń ózinde olarǵa durys baǵdar nusqaý týraly oılaǵannyń mańyzy zor», -dep atap kórsetti. Bul shyn máninde el bolashaǵyna jasalǵan qamqorlyq ekendigi anyq.
Bilim men ǵylym – elimizdiń eń basty baılyǵy. Joldaýda bilim berý júıesi men ǵylym salasyn damytýdyń jańa mindetteri alǵa qoıylyp otyr. «Básekege qabiletti damyǵan memleket bolý úshin biz saýattylyǵy joǵary elge aınalýymyz kerek», – dep talap qoıǵan Elbasy saýattylyq máselesiniń qazirgi zamanda áldeqaıda tereńdeı, kúrdelene túskendigin aıta kele, bilim, ǵylym salasyndaǵy negizgi basymdyqtardy saralap berdi.
Qaı memleket bolmasyn onyń jan-jaqty damýy zaman talabyna saı eńbek etip, qyzmet atqara alatyn mamandardyń kásibı biliktiligine baılanysty. Osy turǵydan kelgende, Elbasy HHI ǵasyr mamandaryn daıarlaý máselesine, sonyń ishinde, ınjenerlik bilim berý men tehnıkalyq mamandyqtar júıesin damytýdy basty baǵyt etý qajettigin alǵa tartty. Kásibı-tehnıkalyq jáne joǵary bilimdi mamandardyń eń birinshi kezekte ulttyq ekonomıkanyń mamandarǵa degen suranysyn qanaǵattandyrý arqyly halyqty eńbekpen qamtý máselesin sheshýdi usyndy. Bul ınjenerlik-tehnıkalyq mamandar daıarlaıtyn joǵary oqý oryndary úshin jańa mindetterdi aıqyndap otyr.
Kásibı biliktiligi joǵary, zaman talabyna saı mamandar daıarlaýda teorııa men tájirıbeni ushtastyrýdyń, bolashaq mamandardyń óndirispen baılanysyn nyǵaıtýdyń alar orny erekshe ekeni belgili. Tehnıka men aqparattyq tehnologııa kún ótken saıyn jańaryp otyrǵan qazirgi kezde bolashaq mamannyń óz salasyn jetik meńgerýi óndirispen tikeleı baılanysty. Sondyqtan bolashaq maman úshin ondaǵy jańalyqtardy tez arada ıgerip otyrý kúndelikti qajyrly júıeli eńbek etýdi qajet etedi. Osy rette Joldaýda aıtylǵan joǵary oqý oryndarynda ekinshi kýrstan bastap kásiporyndardaǵy mindetti óndiristik tájirıbeni zańnamalyq turǵydan bekitýdiń ózektiligi joǵary ekendigin aıta ketýimiz kerek.
Elimizdi álemdik deńgeıdegi bilim ortalyǵyna aınaldyrý týraly bıik maqsat qoıyp otyrǵan Memleket basshysy joǵary oqý oryndarynyń ǵylymı-zertteýshilik qyzmetin damytýǵa basa nazar aýdaryp keledi. Álemdegi damyǵan elderdiń qataryna qosylýǵa baǵyt alǵan memleketimizde ǵylymnyń damýyna erekshe kóńil bólinýde. «Jańa tehnologııalyq tolqyn jalyna jarmasyp, teńdessiz ınnovasııalar jasaý barlyq eldiń qolynan kele bermeıdi. Biz osyny túsinýge tıispiz. Sondyqtan biz óte shynaıy, barynsha pragmatıkalyq strategııa qurǵanymyz jón. Biz shyǵyny kóp emes zertteýler men ázirlemelerge den qoıýǵa tıispiz», – degen Elbasy sózi eń aldymen ǵalymdardy oılandyrýy tıis.
Joldaýda aıtylǵan kúrdeli máseleniń biri ǵylymı zertteýlerdi álemdik deńgeıge shyǵarý, sol arqyly jahandyq tehnologııalyq tóńkeristiń bólshegine aınalý, ǵylym men bıznestiń tolyqqandy kooperasııasyn qalyptastyrý. Osy rette qazirgi qoldanystaǵy «Ǵylym týraly» Zań ekonomıkanyń damýyna serpin beretin ǵylymdy basqarýdyń túbegeıli jańa tetikterin ómirge engizip keledi.
Ata-babalarymyzdyń san ǵasyrlyq muraty – el táýelsizdigin baıandy etý árbir qazaqstandyqtyń perzenttik, azamattyq paryzy. Ol úshin eń basty qajettilik óz elimiz ben týǵan halqymyzǵa degen súıispenshilik, otanshyldyq, syndy kıeli qasıetimiz ekeni anyq. Osy rette Elbasymyzdyń Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýyndaǵy jańa qazaqstandyq patrıotızm máselesiniń alar orny erekshe. «О́z boıymyzda jáne balalarymyzdyń boıynda jańa qazaqstandyq patrıotızmdi tárbıeleýimiz kerek. Bul eń aldymen elge jáne onyń ıgilikterine degen maqtanysh sezimin uıalatady.
Biraq, búginde qalyptasqan memlekettiń jańa damý kezeńinde bul túsiniktiń ózi jetkiliksiz. Biz bul máselege pragmatıkalyq turǵydan qaraýymyz kerek. Eger memleket ár azamattyń ómir sapasyna, qaýipsizdigine, teń múmkindikterine jáne bolashaǵyna kepildik beretin bolsa, biz elimizdi súıemiz, onymen maqtanamyz», – degen Elbasymyzdyń sarabdal oıy patrıottyq tárbıege degen jańasha ustanymdy qalyptastyrý máselesin alǵa tartady. Endeshe, joǵary oqý oryndarynyń oqý-tárbıe úderisine jańashyl, tyń ıdeıalar engizip jumys jasaý búgingi kúnniń ózekti máselesiniń biri. Qazirgi zaman talaby táýelsiz qazaq elin álemdik qaýymdastyqqa tanytyp, moıyndata alatyn, eńbek naryǵynda básekege qabiletti, ultjandy, otansúıgish, parasaty bıik, kásibı biliktiligi joǵary, jan-jaqty damyǵan tulǵaly azamat tárbıeleý. О́z ulty men Otanyna, týǵan jeri men týǵan halqyna degen súıispenshiligi joǵary, jan-júregine ıman uıalaǵan bilikti maman elimiz úshin keler keleshektiń kepili.
Joǵaryda aıtyp ketkenimizdeı, Elbasymyzdyń ár jylǵy Joldaýy búkil qazaqstandyqtardyń bolashaǵyna degen senimin arttyryp, ol senim ómirlik ustanymǵa aınalyp otyr. Olaı bolsa, Nursultan Ábishulynyń qalamynan týǵan eńbekter men ár jylǵy Joldaýy bizdiń táýelsiz memleketimizdiń qalyptasýynyń tarıhı shejiresi ǵana emes, árbir qazaqstandyqtyń júregine jol tapqan, ómirge degen senimin arttyrǵan asa qundy rýhanı dúnıeler. Osy turǵydan kóz jiberer bolsaq, Prezıdent eńbekterin oqý oryndarynda oqytýdyń tárbıelik máni erekshe.
О́z Otanyn qaltqysyz súıgen Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaev bıylǵy Joldaýynda HHI ǵasyrdy «Qazaqstannyń altyn ǵasyry» dep atady. Biz qazirdiń ózinde sol júzjyldyqqa qaraı batyl qadam bastyq. Endeshe, «altyn ǵasyrǵa» aparar jol – Elbasy joly.
Qylyshbaı BISENOV,
Qorqytata atyndaǵy Qyzylorda
memlekettik ýnıversıtetiniń rektory,
tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri.