«Sheshingen sýdan taıynbas» degendeı Qazaqstan naryqtyq qatynasqa tolyq kóshken soń memleket menshigindegi mekeme-uıymdardyń bárin jekemenshikke berý maqsatyn alǵa qoıǵan. Bul – memlekettiń bızneske aralasýyn barynsha azaıtýdy kózdeıtin naryq zańynyń talaby. Halyqaralyq beıbitshilik syılyǵynyń laýreaty, Qytaıdyń belgili sýretshisi Sı Baıshı: «Jasym qyryqqa kelgende baryp sýretti túsine bastadym» degen eken. Álem moıyndaǵan qylqalam sheberiniń ózi osylaı degende, basqa qarapaıym halyqtyń bul óner týraly túsiniginiń taıazdyǵyn, saýatynyń kemdigin synap-minep jatý qısynsyz sekildi, árıne. Áıtse de sýretshi dese taý-tasty kezip, ásem tabıǵatqa alystan qııaldana kóz tikken jaı boıaýshy, tıyn-tebenge bola árkimniń tapsyryspen portretin salyp, kúnin ázer keship júrgen qarapaıym pende dep qaraıtyn dúbára kózqarastan túbegeıli arylmaı, órkenıetti elderdiń qataryna qosyla almaımyz.
Mysaly, kórkem ádebı shyǵarmalar mektepten bastap oqytylady. Abaı kim, Beıimbet, Sáken, Ilııas kim dep suraı qalǵan jaǵdaıda mektepti ilinip-salynyp úshke bitirgen túlektiń ózi olardyń óleńderin, shyǵarmalaryn taqyldap aıtyp bere almaǵanmen kim ekenderin biledi. Aqyn ǵoı, jazýshy ǵoı deıdi tym bolmaǵanda. Qazaqtyń sýretshilerinen kimderdi bilesiń deńizshi. Bala túgil eresek ózimiz kúmiljımiz. Masqara emeı, nemene?! M. Áýezovtiń «Abaı joly», Ǵabıt Músirepovtiń ana týraly áńgimeleri, Sáken, Beıimbet, Ilııas shyǵarmalary mektepte qalaı oqytylsa, Əbilhan Qasteevtiń «Bıik taýly muz aıdyn», «Gúl ashqan alma», «Meniń Otanym», «Jaılaýdaǵy avtodúken», «Qapshaǵaı GES-i» sııaqty epıkalyq polotnolary, Əýbákir Ysmaıylovtyń «Qulpyrǵan Alataý óńiri», «Kórtoǵaı», «Han Táńiri etegindegi jaılaý», Oral Tańsyqbaevtyń «Kóshpendiler», «Almatynyń qysy», «Kósh», Moldahmet Kenbaevtyń «Shopan áni», «Áńgime ústinde», «Kıiz basý», «Saban toı», «Tuskıiz», Sahı Romanovtyń «Qurmanǵazynyń ómiri men shyǵarmashylyǵy», «Jaılaý keshi», «Jas shopandar», «Týǵan ólke», «Jer týraly dekret», Qanapııa Teljanovtyń «Atameken», «Jamal», «Úıde», «Qarlyǵash» kartınalary da solaı oqýlyqqa engizilip, jasóspirimniń kókiregine bilim nárimen quıylyp jatsa, Qudaı-aý nesi aıyp?! Deımiz ǵoı, táıiri.
Kórkemsýret akademııasynyń korrespondent-múshesi, Nur-Sultan qalalyq Sýretshiler odaǵynyń tóraǵasy Januzaq Músápir Almaty oblysy Balqash aýdanyndaǵy ózi oqyǵan Aqkól orta mektebinen beıneleý ónerine beıimdeý kabınetin ashyp, 20 molbert satyp áperipti. Sýretshi jańartylǵan oqý baǵdarlamasy boıynsha eńbekke baýlý men beıneleý óneri sabaǵy biriktirilip, 1-2-3 synyp oqýshylaryna aptasyna bir saǵat, al 5 pen 6 synypta eki saǵat qana oqytylady deıdi. «Beıneleý óneri» páni saǵattarynyń qysqartylǵany balalardyń mektep qabyrǵasynda júrip pán negizderin tolyqqandy úırenip shyǵýlaryna aıtarlyqtaı kedergi keltirýde. T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń ustazdary oqýǵa túskisi keletin mektep oqýshylarynyń sýret óneri týraly qarapaıym nárselerdi bile bermeıtinin, boıaýmen jumys isteı almaıtynyn alǵa tartady. Mundaı jaǵdaıdan keıin mektep bitirgen baladan qazaq sýretshileriniń esimi túgili Leonardo da Vınchıdi, Salvador Dalıdi bilesiń be dep suraýdyń ózi qısynsyz-aq.
Kóbimiz sýret salýmen tek sýretshi ǵana aınalysady degen taıaz oıǵa tańylamyz. Al shyntýaıtyna kelgende, bul ónerdiń geolog pen geografqa da, tipti sáýletshi men qarapaıym qurylysshyǵa da jattyǵy joqtyǵyn qaperge ilmeıtinimiz qandaı ókinishti. Sýret degenimiz – tarıhymyz, shejiremiz emes pe?! Ondaǵan ǵasyrlar boıǵy álem tarıhyn, tirshilik tynysyn shashaýyn shyǵarmaı, joǵaltpaı búginge jetkizgen rýhanı qazynany endeshe nege ekinshi qatarǵa ysyryp qoıýǵa tıispiz? Myńdaǵan jyldar jemisindegi tirshilik aǵysy, adamzattyń mádenıeti men bastan keshken qyzyqty-qııametti shaqtary, ósimdikter men jan-janýarlar dúnıesin tanyp-bilý daǵdysy myń qulpyrǵan boıaý tili arqyly osy kúnge jetken joq pa?! Búgingi mektep oqýshylary, ásirese aýyl balalary beıneleý óneriniń álippesin qalaı úırenip júr degende, osy jaıttar eriksiz oıǵa oralady.
Taǵy bir aıta ketetin jaıt, ádebıet pen teatrda, kıno ónerinde synshylar bar da, al beıneleý óneriniń synshy-sarapshylarynyń aty nege shyqpaıdy? Jańa kartınalardy nasıhattap, qarapaıym adamnyń mıy jetpeı jatqan tustaryn táptishtep uǵyndyrý solardyń mindeti emes pe? Beıneleý óneri saıyp kelgende, izgilikke bastaıtyn rýhanı súrleý desek, al adamǵa tán izgi qasıetterdi qasterleı bilý kórkem ónerdi súıýge úıretý arqyly qalyptaspaı ma?!