Aq bıdaı merekesi

О́tken ǵasyrdyń birin­shi jar­­­­tysynda qoldan uıym­das­tyrylǵan ashtyqtan qazaq ta bir tilim nanǵa zar bolyp, baýdaı tústi. Halqymyzdyń: «Altyn, kúmis – tas eken, ar­pa, bıdaı – as eken» de­geni, basynan ótken aýyr kún­der­diń elesindeı estiledi. Al as tóresi – nan. Elimizdiń sol­­­tústik óńiri Qazaqstandy astyq derjavalarynyń qa­ta­rynan kór­setip otyr. Ar­qa tósindegi te­ńiz­deı tol­qy­ǵan egis alqaptary maq­ta­nyshtan kóńildi de tol­qyt­qandaı bolady. Elimizdiń as­­tyq óndirisinde, jalpy egin sharýashylyǵynyń da­mýy­na Qa­ra­balyq aýyl­sha­rýa­shylyq tájirıbe stan­sa­synyń qosqan úlesi eresen. Jaqynda ǵana ózi­niń 90 jyldyǵyn halyqaralyq «Al­qap kúni» retinde atap ótken bul ǵylymı ortalyq osy kezeńniń ishinde bıdaı men basqa da dándi daqyl­dardyń, jem-azyqtyq ek­pe shópterdiń 150 surybyn shy­­ǵarypty, kópshiligin aýdan­dastyrdy. Merekeli basqosýǵa elimizben qa­tar kórshi Reseıdiń ár shal­ǵa­ıy­nan seleksıoner ǵa­lym­dar qa­tysty. 90 jyl bir mekeme úshin az ýaqyt emes, al on­da at­qa­rylǵan ıgilikti ister odan da kóp.

– Qarabalyq aýylsharýa­shylyq tájirıbe stansa­sy­nyń 90 jylda at­qarǵan ju­mysy elimizdiń astyq ın­dýs­trııasyna qo­syl­ǵan úl­ken úles. Ujymdaǵy ǵa­lymdar men se­leksıo­ner­ler, dıqandar eń­be­giniń jemisi tek oblys emes, elimizdiń maqtanyshy der edim, – dedi oblys áki­mi­niń orynbasary Ǵaýez Nur­muham­betov.

Qarabalyq aýylsharýa­shylyq tájirıbe stansa­synyń dırektory Dá­mir Qal­dybaev mereke qo­naqtaryn egis alqap­ta­ryndaǵy jańa suryptardy tamashalaýǵa shaqyrdy. Dalada qatty, ju­msaq bıdaıdyń, maıly daqyldardyń, kópjyldyq je­mazyqtyq shóp­terdiń al­qap­­tary jaı­qa­la­dy. Ma­mandar olardyń ar­tyq­shy­­lyqtaryn áńgimelep berdi. Ǵy­lymı-tájirıbe stansasy elimiz táýel­sizdigin al­­ǵan jyldardan beri qa­raı aýyl sharýashylyǵy da­qyl­darynyń jańa 34 surybyn shyǵarǵan, sonyń 14-i soń­ǵy bes jylǵa tıesili eken. Qarabalyq AShTS-nyń shyǵarǵan 45 sury­by res­pýblıka óńirinde aýdan­­dasty­ryldy. Byltyr jum­­saq bı­daı­dyń «Aına» jáne «Lamıs» dep atalatyn jańa suryptary, qat­ty bıdaıdyń «Sharıfa», ar­panyń «Medıkým 18» jáne sulynyń «Sulý» suryby aýdan­dastyryldy. Ǵalymdar aýyl sharýashylyǵy ónimi ózindik qunynyń arzandaýy­ ósimdik aýrýlaryna tózimdi jáne hımııalyq óńdeýdi asa qa­jet­sinbeıtin jańa su­ryptar shyǵarýǵa tikeleı baılanysty ekenin aıtady. Negizi daqyldyń basty jaýy – túrli ósimdik aýrýlary. Mysaly, tat aýrýynan bıdaı alqaptarynyń ónimi 25-30 paıyzǵa deıin kemıtin. Osy oraıda qa­ra­ba­lyqtyq ǵalymdar bı­daıdyń tat aýrýyna tó­zimdi «Aına» surybymen maqtana alady. Qarabalyq aýylsharýashylyq tájirıbe stansasy dırek­torynyń oryn­basary, ǵa­lym-agro­nom, ar­pa, bıdaı, su­ly da­qyldary bir­neshe jańa su­ryptarynyń avtory Vladımır Chýdınov munda shyǵarylǵan suryptardyń gendik negiziniń turaqty­lyǵy jóninen balamasy joq­tyǵyn aıtty.

– Daqyl suryby úsh jyl tálim­baqta ósirilip, synaq­tan óte­di de, aýdan­das­tyrylady, sosyn dı­qandarǵa be­riledi. Gendik qory óte tu­raqty suryptar oblys, respýblıkaǵa taraıdy. Bizdiń dıqan­darǵa bergen suryptar tuqy­my fýn­gısıdti óńdeýdi qajet etpeıdi, ony elimizdiń oń­tús­tigine de, soltústigine de egýge jaraı beredi, – deıdi V.Chýdınov.

Qarabalyq aýylsharýa­shylyq stansasynyń toıyna kelgen ǵalymdardyń lebizi ǵylymı ortalyq jumy­syna berilgen shynaıy baǵa retinde estildi.

– Qarabalyq aýylsharýa­shylyq tájirıbe stansasy – jazdyq bı­daı­­dyń Mek­kesi, al Kýban – kúzdik daqyl­dardy ósirip, óndirý ortalyǵy. Biz yntymaqtasa ju­mys isteýge, tájirıbe al­masýǵa daıar­myz, – dedi Kras­nodar ólke­lik ǵylymı-zert­teý ınstıtýty­nan kel­gen ǵalym Aleksandr Boro­vık. Elimizdegi agrarlyq ǵy­lymnyń draıveri sana­latyn Ulttyq agrar­lyq ǵy­­lymı-aǵartý ortaly­ǵy­nyń basqarý­shy dırektory Esenbaı Islamov eldiń ǵy­lymı-tehnıkalyq damýyna Qara­balyq aýyl­sha­­rýashylyq táji­rıbe stan­­­sasynyń qosqan úlesi qomaqty ekenin, dándi, maıly jáne burshaq tuqymdas daqyldar men jem-azyqtyq shópterdiń ol óndirgen jo­ǵary ónimdi suryp­tary úlken su­ra­nysqa ıe bolyp kele jatqanyn aıtty.

Merekelik konferen­sııa­­da Qarabalyq aýylsha­rýa­shylyq táji­rıbe stan­sasyndaǵy ǵalym­dar men seleksıonerler marapattaldy.

Qostanaı oblysy,

Qarabalyq aýdany