Burynǵy Torǵaı oblysynyń ortalyǵy bolǵan Arqalyq qalasy qazir de sol óńirdiń beıresmı ortalyǵy sııaqty. Sonaý Jangeldın jáne Amangeldi aýdanynan oblys ortalyǵy Qostanaıǵa kúndelikti kerek-jaraq úshin shaýyp kele berý ońaı emes.
Jer qashyq, Qostanaıdan Torǵaıǵa deıin júrdek mashınanyń ózi kem degende 5 saǵat júredi. Al Torǵaı men Arqalyqtyń arasy – 288 shaqyrym, Qostanaıdan eki esege jýyq jaqyn. Biraq sol Arqalyqqa Torǵaıdan jetkenshe jolaýshynyń da yǵyry shyǵyp bolatyn. Joldyń nasharlyǵynan kólik kibirtikteıdi. Oıdym-oıdym tesilip qalǵan jol jolaýshyny sharshatqanymen birge, kólikti de tozdyrady. Jol qaýipsizdigi de nasharlaı túseri taǵy bar.
Bul joldyń kúrdeli jóndelýi 2007 jyly qolǵa alynǵan bolatyn. Alaıda qolǵa alynǵan istiń, mine, 12 jyldan beri qarqyny bolmady, tasbaqa aıańmen júrgende joldyń burynǵy jóndelgen jaǵy tozatyndaı ýaqyt boldy. Osy jyldar ishinde 135 shaqyrym kúrdeli jóndeýden ótti áıteýir. О́tken jyldan bastap joldy jóndeý kúrdeliden ortasha deńgeıge aýystyryldy.
– Jóndeýdiń orta deńgeıine kóshýge resaıklıngtiń salqyn tásilimen jumys isteýimiz de sebep boldy. Bul reseılik áriptesterimizden kelgen ónimdi ádis, jaqsy tájirıbe. Joldyń burynǵy asfaltyn 20 santımetrdeı tereńdikte arshyp alyp, oǵan shekemtas, sement aralastyryp, qaıta salynady da, ústine taǵy 5 santımetr asfalt tóseledi. Bul úsh jylǵa deıin joldyń búlinbeı paıdalanýyna kepildik beredi. Munyń syrtynda joldy jóndeý jumysy qarqyn alyp, qarjy da az ketedi, – deıdi oblystyq jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasy basshysynyń orynbasary Bolat Seıdahmetov.
Endi Torǵaı men Arqalyq qalasy arasyndaǵy jol azabynyń barlyǵy da bıyldan keıin umytylar degen úmit bar. Qazir Arqalyq pen Torǵaı arasyndaǵy jolda jumys qyzǵan. О́tken jyly jańa ádispen joldyń 83 shaqyrymy jańardy. Endi bıyl Torǵaıǵa deıingi 69 shaqyrymdyq bóligi tolyǵymen qaıta tóseletin bolady.
– Men bızneste bolǵannan keıin jumys babymen Arqalyqqa jıi baramyn. Burynǵy jolmen qazirgi joldy salystyrýǵa bolmaıdy, árıne. Taqtaıdaı tep-tegis, kólikke de jaqsy. Buryn oıqy-shoıqy jolda kibirtiktep turar edik. Torǵaı-Amangeldini alyssynatyn quda-jekjattarymyz, dostarymyz qazir Arqalyq arqyly Amangeldige lezde jetip keledi. «Elsiz dalada taqtaıdaı tegis jolmen zyrǵyp júretin senderdiki rahat ómir eken ǵoı!» dep qoıady syrttan kelgender, – deıdi amangeldilik kásipker Nurlybek Álmaǵambetov.
Bıyl oblys óńirindegi joldardyń úlkendi-kishili 41 ýchaskesinde ortasha deńgeıdegi jóndeý jumysy júrip jatyr. Sonyń osy ýaqytqa deıin 10 ýchaskesi paıdalanýǵa berildi.
– Osylardyń 13-i oblystyq, 28-i aýdandyq mańyzy bar joldar. Aýdandyq mańyzdaǵy kishigirim joldardyń tozyp ketkeni jasyryn emes. Onyń barlyǵy da endi qaıta qolǵa alynyp, birtindep túzetilýde. Jol durys bolsa, aýyldardaǵy áleýmettik jaǵdaı da jaqsarady, ómir jandanǵandaı bolady, – deıdi B.Seıdahmetov.
Aýdandardaǵy jaǵdaıy syn kótermeıtin joldyń biri Qarasý-Bolshaıa Chýrakovka tasjoly bolatyn. Uzyndyǵy 114 shaqyrym, eki aýdannyń arasyn qosyp jatqan joldy jóndeý 2017 jyly qolǵa alynǵan edi. Byltyr Obaǵan ózeninen ótetin kópir qalpyna keltirildi. Bıyl jumys qarqyn alyp, 25 shaqyrymy qaıta tóseledi. Qazirdiń ózinde onyń 13 shaqyrymynda jolaýshylar jaqsy joldyń qandaı ekenin bilip qaldy. Kelesi jyly 22 shaqyrymy jańartylatyn bolady.
Áýlıekól-Jaldama tasjolynyń da jamanaty bir basylmaıdy. Sonaý Amantoǵaıdan Qostanaıǵa qaraı júrgen jolaýshy osy jolǵa túskennen keıingi beınetin birazǵa deıin umyta almaı júredi. Ásirese, qys aılarynda boran soqqan saıyn joldy qar basyp qalady. Jazda 257 shaqyrym joldy basyp ótkenshe jolaýshy azaby az emes. 2017 jyly munyń 64 shaqyrymyna ortasha deńgeıdegi jóndeý jumysy júrgizilgen. Biraq oǵan resaıklıngtik salqyn tásil paıdalanylǵan joq, jóndeý jumystary tek jamap-jasqaýdan ári aspady. Barlyq jóndeý jumystary qarjynyń bólinýine qaraı kelesi jyly qolǵa alynatyn bolady.
Jalpy Qostanaı oblysy joldardyń uzyndyǵy jóninen Shyǵys Qazaqstannan keıingi ekinshi orynda turady. Shyǵystaǵy joldar 11 myńnan astam shaqyrymdy qurasa, Qostanaı-Torǵaı óńirinde 9 myń 300 shaqyrymǵa sozylady. Onyń 1410 shaqyrymy respýblıkalyq mańyzǵa ıe. Qalǵan 2208 shaqyrymy oblystyq, 5670 shaqyrymy aýdandyq mańyzy bar joldar. Osynsha uzyn joldy qysqa merzimde taqtaıdaı etý de kóp qarjyny, ýaqytty talap etedi. Alty aı jazda jol boıynyń jóndeý jumystary bir toqtamaıdy. Alty aı qysta onyń kútimi taǵy bar. Bıyl basymdyq berilgen joldardy jóndeý úshin 15 mlrd 360 mln teńgeden astam bıýdjet qarjysyn ıgerý mindeti tur. Onyń 7 mlrd 100 mln teńgesi oblystyq bıýdjetten bólindi.
Jerdiń beti shıyrlaǵan joldar. Onymen júrmeı ekonomıkalyq ta, áleýmettik te damý joq. Sapaly joldaǵy sapar da sátti bolmaq.
QOSTANAI