Seısenbi, 28 mamyr 2013 2:20
Elimiz táýelsizdiginiń jıyrma bir jyldyǵyn saltanatty atap ótýge birer kún qalǵanda jasalǵan Joldaýda Prezıdent bastaýyn 1997 jyly alǵan «Qazaqstan-2030» Strategııasynda qoıylǵan kóptegen mindetterdiń merziminen buryn júzege asqanyn atap ótti. Elbasy «osy jyldar ishinde bizdiń strategııamyz basty maqsatymyzdan aýytqymaı, shamshyraq sııaqty bizdiń jolymyzǵa sáýle shashyp, alǵa basýǵa jigerlendirgenin» málimdedi. Rasynda da, búgingi Qazaqstan budan 16 jyl burynǵydan múldem basqa el, mindetter de ózgerdi.
Seısenbi, 28 mamyr 2013 2:20
Elimiz táýelsizdiginiń jıyrma bir jyldyǵyn saltanatty atap ótýge birer kún qalǵanda jasalǵan Joldaýda Prezıdent bastaýyn 1997 jyly alǵan «Qazaqstan-2030» Strategııasynda qoıylǵan kóptegen mindetterdiń merziminen buryn júzege asqanyn atap ótti. Elbasy «osy jyldar ishinde bizdiń strategııamyz basty maqsatymyzdan aýytqymaı, shamshyraq sııaqty bizdiń jolymyzǵa sáýle shashyp, alǵa basýǵa jigerlendirgenin» málimdedi. Rasynda da, búgingi Qazaqstan budan 16 jyl burynǵydan múldem basqa el, mindetter de ózgerdi.
О́ziniń Joldaýynda Prezıdent N.Á. Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń negizgi mindetteriniń birine toqtalyp, Qazaqstan 2050 jylǵa qaraı Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyn quryp, álemniń eń damyǵan otyz eliniń qatarynda bolýy kerektigin aıtty.Nelikten mejeli jyl retinde 2050 jyl alynyp otyr? Elbasy óz Joldaýynda osyǵan qatysty «2050 jyl – jaı beıneli data emes, bul búginde álemdik qoǵamdastyq baǵdar ustap otyrǵan naqty merzim» ekenine toqtalyp, osynyń mysaly retinde BUU ázirlegen 2050 jylǵa deıingi órkenıetter damýynyń jahandyq boljamyn, Dúnıejúzilik azyq-túlik uıymy jarııalaǵan uzaq merzimdi boljamdyq baıandamany keltirdi. Sonymen qatar, Qytaı da strategııalyq josparlaý kókjıegin 2050 jylǵa deıin aıqyndaǵany, iri transulttyq kompanııalardyń aldaǵy jarty ǵasyrǵa damý strategııalaryn ázirlep jatqany kóldeneń tartyldy.Qytaı Eýropanyń damyǵan elderiniń ómir súrý deńgeıine kóterilý maqsatynda 2050 jylǵa deıingi damý strategııasyn ázirlegeni belgili. Sondaı-aq Aspanasty eli 2009 jyly 2050 jylǵa deıingi ǵylym men tehnıkany damytýdyń kartasyn daıyndady. Aıtylǵannan 2050 jyl jahandyq deńgeıde strategııalyq josparlaýdyń mejeli kórsetkishine aınalǵany týraly túıin jasaýǵa bolady.Qazaqstannyń 2050 jylǵa deıingi Damý strategııasy jańa áleýmettik saıasattyń negizgi qaǵıdalaryn anyqtady. Eń aldymen bul – Prezıdenttiń «Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» atty maqalasynda aıtylǵan ómirsheń ıdeıalardy júzege asyrý.HHI ǵasyrdyń jahandyq on syn-qaterine jaýap qaıtarý Joldaýda eleýli oryn alady. Prezıdent osy syn-qaterlerdiń ishinde tarıhı ýaqyttyń jedeldeýin, jahandyq demografııalyq teńgerimsizdikti, jahandyq azyq-túlik qaýipsizdigine tónetin qaterdi, sý tapshylyǵyn, jahandyq energetıkalyq qaýipsizdikti, tabıǵı resýrstardyń sarqylýyn, Úshinshi ındýstrııalyq revolıýsııany, údeı túsken áleýmettik turaqsyzdyqty, órkenıetimiz qundylyqtarynyń daǵdarysyn, jańa álemdik turaqsyzdyq qaýpin atap ótti. «О́rkenıetter qaqtyǵysy, tarıhtyń aqyry, mýltımádenıettiń kúıreýin jarııalaıtyn únder jıi estiledi. Jyldar boıy synnan ótken qundylyqtarymyzdy qorǵaı otyryp, biz úshin osynaý keritartpa kózqarastan tartynýymyzdyń prınsıpti mańyzy bar» ekenin málimdedi.«Qazaqstan-2050» Strategııasynyń júzege asýy elimizdi myqty, turaqty memleketke aınaldyryp qana qoımaı, sonymen qatar, bizge jańa tehnologııalardy alyp keledi. Máselen, atalǵan tehnologııalar tek munaı-gaz salasyna ǵana tıesili bolmaı, shıkizattyq emes sektorǵa da tıesili bolady jáne ulttyq brendtterdi álemdik rynokqa shyǵarýda oń septigin tıgizedi. Osy turǵyda N.Á. Nazarbaevtyń «shıkizattyq emes eksporttyń úlesi 2025 jylǵa qaraı eki esege, al 2040 jylǵa qaraı úsh esege ulǵaıýy tıis» dep aıtqany kezdeısoqtyq emes. Strategııanyń júzege asýynyń taǵy bir utymdy tusy memleketimizdiń saıası júıesiniń ári qaraı damýymen, demokratııalyq prınsıpterdiń ústemdik etýimen baılanysty.Elbasy óziniń baǵdarlamalyq qujatynda basymdyqqa ıe jeti baǵytty kórsetti, olar áleýmettik-ekonomıkalyq jańǵyrtylýdyń basty mindeti – ekonomıkanyń ósýi men áleýmettik ıgilikterdiń qoljetimdiliginiń artýy arasyndaǵy tepe-teńdikti qamtamasyz etýmen baılanysty. Bul – áleýmettik-ekonomıkalyq jańǵyrtylýdyń ózekti qaǵıdasy.Jańǵyrtylý degenimiz – áleýmettik salada oryn alyp otyrǵan máselelerdi sheshýge múmkindik beretin qural. «Qoǵamdyq ıgilik» kategorııasy qoǵamdyq bıliktiń maqsaty retinde ekonomıka úshin qanshalyqty mańyzdy bolsa, áleýmettik sala úshin de sonshalyqty mańyzdy. Memleket konstıtýsııalyq quqyq prınsıpterine saı osy ekeýiniń tepe-teńdigin qamtamasyz etip otyrýy kerek. Memleket qol jetkizýi kerek qoǵamdyq ıgilik týraly konstıtýsııalyq-quqyqtyq ıdeıada memleket qoǵamnyń áleýmettik salasynyń kúıine de nazar aýdarýy kerektigi qamtylǵan.Memleketshiligimiz ben memlekettik basqarýdyń jańa úlgisin qalyptastyrýda demokratııany odan ári nyǵaıtý Joldaýda kóterilgen basty máselelerdiń biri boldy. Osyǵan oraı mańyzdy máselelerdiń qataryna memlekettik josparlaý júıesin jetildirýdi jatqyzýǵa bolady. 2009 jyly Prezıdent Jarlyǵymen nátıjege baǵyttalǵan memlekettik josparlaýdyń jańa júıesi bekitilgen bolatyn. Osy qujatqa sáıkes 2010 jyldyń jeltoqsan aıynda aǵymdaǵy strategııalar, tujyrymdamalar, memlekettik jáne aımaqtyń baǵdarlamalar retke keltirildi. Strategııalyq mańyzy bar qujattar «Qazaqstan-2050» Strategııasyndaǵy jańa mindetterge saı memlekettik organdardyń memlekettik baǵdarlamalardy júzege asyrýdaǵy jaýapkershiligin kúsheıtýge, naqty nátıjelerge qol jetkizýge baǵyttalǵan. Memlekettik basqarýdy ortalyqtan shyǵarýǵa baǵyttalǵan is-sharalarǵa keletin bolsaq, bıliktiń ortalyq jáne jergilikti deńgeıleri arasyndaǵy qyzmetterdi shekteý jumystary 2003 jyldan beri júrgizilip keledi. 2004 jáne 2006 jyldary osy saladaǵy zańnamaǵa tıisti tolyqtyrýlar engizildi. Jańa Bıýdjet kodeksiniń normalary bıliktiń barlyq deńgeıiniń derbestigin qamtamasyz etti.Elbasy N.Á. Nazarbaevtyń bastamasymen elimizdiń Konstıtýsııasyna 2007 jylǵy mamyr aıynda engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlar jergilikti ózin ózi basqarýdy qalyptastyrý men uıymdastyrýǵa baılanysty mańyzdy qadam boldy. 2009 jylǵy aqpanda jergilikti memlekettik basqarý jáne ózin ózi basqarý týraly zańǵa Parlament engizgen zańnamalyq túzetýler de jergilikti ózin ózi basqarý júıesin damytýǵa oń áserin berdi. Normatıvtik-quqyqtyq aktilerdegi osy ózgerister jergilikti ózin ózi basqarýdyń negizgi ókildi organdary retindegi máslıhattardyń rólin aıtarlyqtaı kúsheıtip, olardyń quqyqtary men quzyrynyń aıasyn keńeıtti, sonymen qatar, jergilikti atqarýshy bılik organdarymen ózara qarym-qatynas teńgerimi men fýnksııalarynyń arajigin ajyratý máselesi retteldi.Jergilikti ózin ózi basqarýdy halyq tikeleı jáne máslıhattar men halyqtyń shaǵyn toptary turatyn aýmaqtardy qamtıtyn jergilikti qoǵamdastyqtardaǵy basqa da jergilikti ózin ózi basqarý organdary arqyly júzege asyrady dep aıqyndaldy. Zańǵa sáıkes jergilikti ózin ózi basqarý organdaryna memlekettik fýnksııalardy júzege asyrý tapsyrylýy jergilikti ózin ózi basqarý organdarynyń memlekettik organdarmen ózara is-qımylyn uıymdastyrý máselesin sheshý úshin mol múmkindikter beredi.Memlekettik basqarý jáne jergilikti ózin-ózi basqarý fýnksııalaryn oryndaý jónindegi quqyqtar men mindetter berilgen ákimder jergilikti ókildik jáne atqarýshy bıliktiń arasyn baılanystyratyn býyn bolyp tabylady. Bul jergilikti bılik organdary qyzmetin sapalyq turǵydan jańa deńgeıge – azamattarymyzdyń problemalaryn barynsha tıimdi sheshýge múmkindik beretin «birlesip basqarý» deńgeıine shyǵarýǵa septigin tıgizedi.N.Á. Nazarbaev jarııa etken «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty halyqqa Joldaýynda memleketshiligimizdi nyǵaıtý, Qazaq elin odan ary uıytý máselelerine úlken nazar aýdarylǵan.Qoryta aıtqanda, byltyrǵy jyldyń sońynda jaryq kórgen baǵdarlamalyq qujat, «Qazaqstan-2050» Strategııasy Qazaqstannyń áleýmettik jáne ekonomıkalyq salada eleýli jetistikterge jetkeniniń aıǵaǵy ári básekege qabiletti qoǵam qalyptastyrý úderisin jańa qarqynmen jalǵastyrýǵa degen umtylystyń dáleli bolyp tabylady.
Baqytjan BUHARBAEV,Qazaqstan Prezıdentiniń janyndaǵy QSZI Áleýmettik-saıası zertteýler bólimi meńgerýshisiniń mindetin atqarýshy.