«Baıserke-Agro» agroholdınginiń basshysy Temirhan Dosmuhambetov aıtqandaı, «Bilim, ǵylym jáne óndiris birligi – aýyl sharýashylyǵy óndirisin kóterýdiń negizi jáne kásiporyn jetistiginiń formýlasy».
2002 jyly qurylǵan «Baıserke-Agro» agroholdıngi búginge deıin jergilikti klımatqa beıimdelgen mal sharýashylyǵyn jedel damytý isi boıynsha eń aldyńǵy qatarly ınvestısııalyq tehnologııalardy sharýashylyqqa engizdi. Sondaı-aq bilim alý, ǵylymı jumystar júrgizý jáne ekologııalyq mal sharýashylyq ónimderin sapaly túrde óndirý jolǵa qoıyldy. Sharýashylyqta maldyń 16 tuqymy ósiriledi. Atap aıtqanda, iri qaranyń bes tuqymy, onyń ishinde bir tuqym – sút baǵytynda (golshtın qara-ala sıyry – 1500 bas) jáne tórt tuqym – et baǵytynda (qazaqtyń aq bas sıyry, áýlıekól, aberdın-angýs jáne gereford tuqymdary – 2500 bas). Sonymen qatar eki qoı tuqymy (qylshyq júndi, quıryqty edilbaı qoıy – 5100 bas, qazaqtyń bııazy júndi qoıy – 950 bas), jeti jylqy tuqymy, onyń ishinde bes taza qandy minis jylqylary (aǵylshyn, arab, qostanaı, orlov, aqalteke – 200 bas) jáne eki ónimdi baǵyttaǵy (jaby jáne kóshim – 180 bas) jylqylar, sondaı-aq eki túıe tuqymy (dromedar jáne baqtrıandar – 210 bas) baǵylady. Búginde «Baıserke-Agro» JShS Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵy kásiporyndary arasynda AО́K ınnovasııasyn engizý jáne taratý boıynsha kóshbasshy sanalady. Mal sharýashylyǵy salasyn tabysty damytýdyń negizgi baǵyttaryna saı baǵyp, seleksııa, durys teńdestirilgen azyqtandyrý, kútý jáne ustaý, paıdalaný tehnologııasy júrgizilýde. Mal sharýashylyǵynyń tabysty damýy, azyq-túlikke qatysty sapaly jáne qaýipsiz ónim alý veterınarııalyq ıgiliksiz múmkin emes ekenin erekshe atap ótken jón.
Veterınarııanyń negizgi qyzmeti – bıoqaýipsizdikti qamtamasyz etý. Sebebi janýarlardan shyqqan patogender adamǵa juǵýy ábden múmkin. Jalpy, respýblıka boıynsha syrttan ákelgen sút baǵytyndaǵy iri qara maldyń (golshtın) ishinde ketozben aýrýy oryn alsa, et baǵytyndaǵy mal (aberdın-angýstar) ishinde kózdiń moraksellezdik etıologııanyń juqpaly keratokonıýnktıvıtimen zaqymdanýy jıi baıqalǵanyn aıtý jetkilikti. Sharýashylyqta epızootııalyq salamattylyqty saqtap, janýarlardyń aýrýlaryna qarsy kúres sharalary men juqpaly aýrýlarǵa qarsy qolaıly jaǵdaı jasaý qamtamasyz etilgendikten mal aýrýy tirkelgen joq.
«Baıserke-Agro» agroholdıngi Qazaqstanda alǵashqylardyń biri bolyp joǵary sanıtarııaly sapaly sút alý kezinde barlyq tehnologııalyq tásilderdi avtomatty túrde oryndaýdy qamtamasyz etetin DeLaval saýý apparatynyń kómegimen erikti saýý júıesin engizdi. Sút ónimderin alý, jem-shóp tutyný, saýý jáne t.b. eseligi týraly barlyq derek kompıýterde tirkelip, monıtorǵa shyǵarylady. Ekinshi avtomattandyrylǵan saýý qondyrǵysy – ıtalııalyq Nutriservice óndirýshisinen alynǵan «shyrsha» túri boıynsha saýý júıesi. Bul júıe somatıkalyq jasýshalardyń sanyn baqylaý arqyly mastıttiń sýbklınıkalyq nysandaryn der kezinde dıagnostıkalaýǵa jáne joıýǵa múmkindik beredi.
Agroholdıngtiń ár sıyrynan alynatyn súttiń táýliktik ónimdiligi ortasha eseppen 40 kılodan asady, al jekelegen sıyrlarda táýligine 80 kıloǵa deıin jetedi. Bul – otandyq sútti mal sharýashylyǵy tarıhyndaǵy rekordty kórsetkish. Tabynnyń ósimin molaıtý kórsetkishi 100 sıyrǵa 90-95 buzaý mólsherinde aınalsa, al tóldiń shyǵymy 90 paıyzdan kem emes. Osy qysqa málimetterdiń ózi «Baıserke-Agro» JShS tabynynyń áleýetti múmkindikterin kórsetip tur. Bul sútti mal sharýashylyǵymen aınalysatyn basqa sharýashylyq sýbektileri úshin úlgi bolarlyq nátıje.
Etti baǵytqa toqtalsaq, etke ósiriletin mal táýligine 1,5 kılo qosyp, 15-16 aı bolǵan qasharlardyń salmaǵy 380-400 kıloǵa jetedi. Jyl saıyn «Baıserke-Agro» agroholdınginde 500 tonna et óndirilip, sonymen qatar 600 bas asyl tuqymdy iri qara mal tóli, 3 myń bas qoı jáne basqa da túlik túrleri Qazaqstannyń sharýashylyqtaryna mal asyldandyrý úshin satylady. Seriktestikte edilbaı tuqymdy qoı tóliniń tez ósýin arttyrýǵa baǵyttalǵan seleksııa ádisteri ázirlenip engizildi. Bul boıynsha enelerinen 4 aılyq jas shamasyndaǵy qozylardy aıyrǵanda, onyń tiri salmaǵyn 8-10%-ǵa nemese 42-48 kıloǵa, al jeke daraqtaryn 54 kıloǵa deıin ulǵaıtýǵa múmkindik berdi. Atalǵan nátıjeler álemdik qoı sharýashylyǵynyń eń úzdik kórsetkishteriniń biri bolyp otyr.
Munda sondaı-aq alǵash ret túıe kelesiniń ońtaıly qurylymy usynyldy jáne jylqylardy asyraýdyń, azyqtandyrýdyń, ósirýdiń tehnologııalyq tásilderi ońtaılandyryldy. Bul atalǵan túlik túrlerinen tıisinshe 45%-ǵa jáne 80%-ǵa deıin tól alýǵa múmkindik berdi. Búginde agroholdıng «Qazaqstanda jasalǵan» brendin damyta otyryp, óz óndirisiniń tabıǵı ónimderin belsendi ilgerilete bastaǵan kásiporyndardyń biri. «Baıserke-Agro» sút zaýyty men et kombınatynyń Almaty naryǵynda «Razııa» saýda markasymen usynylǵan jáne tabıǵı azyq-túlik ónimderiniń sapalyq kórsetkishteri boıynsha básekelesteri joq.
Agroholdıng álemnen seriktester tarta otyryp, ınvestısııalyq qyzmetti belsendi júrgizýde. Ońtústik Koreıa, Italııa jáne AQSh ınvestorlaryn birdeı jaýapkershilik dárejesi jáne shyǵyndar men paıdany teń bólý ispetti teń quqyqty qatynastary qyzyqtyrady. «Baıserke-Agro» JShS amerıkalyq Trans Ova jáne Interxon kompanııalarymen birlesken kásiporyn qurý jáne seleksııalyq-genetıkalyq ortalyq salý týraly kelisimge qol qoıdy. Bul ortalyq embrıondardyń jáne sýrrogat ana tehnologııasynyń kómegimen et jáne sút baǵytyndaǵy joǵary genetıkalyq tuqymdy alýǵa múmkindik beredi. Budan basqa, agroholdıng negizinde oqý ǵylymı-óndiristik ortalyǵy («Baıserke-Agro» OǴО́O) uıymdastyryldy. Bul ǵalymdarǵa aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń ónimdiligin arttyrý, maldardyń ónimdiligi men asyl tuqymdy sapasyn arttyrý, veterınarlyq salamattylyqty qamtamasyz etýdiń keshendi júıesin ázirleý, sondaı-aq «Baıserke-Agro» JShS úlgisinde mamandardyń biliktiligin arttyrý jáne óndiriske ǵylym jetistikteri men ozyq tájirıbelerdi engizýge múmkindik beredi. Dál osy ǵylym men óndiristiń tyǵyz baılanysy kásiporyn alańdaryndaǵy naqty óndiris jaǵdaıynda tehnologııalar men tehnıkanyń durys transfertin ázirleýge jáne júrgizýge jol ashyp, is júzinde Qazaqstannyń qazirgi aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń joǵary nátıjelerin alý múmkindigin dáleldep, kórsete aldy. Mundaı bilim, ǵylym jáne praktıkanyń baılanysy sapaly jas mamandardy daıyndaýǵa ǵana emes, sonymen qatar joǵary óndiristik kórsetkishterge qol jetkizýge múmkindik berdi.
Veterınarııa salasyndaǵy ǵylymı qyzmeti «Baıserke-Agro» JShS úlgisinde Halyqaralyq epızootııalyq bıýronyń bilim, ǵylym jáne óndiris baılanysy nomınasııasy boıynsha marapatymen atap ótildi. Sonymen birge munda óz qyzmetin júzege asyratyn ǵalymdar respýblıkanyń aýylsharýashylyq beıindegi tájirıbeli mamandarynyń biliktiligin arttyrý boıynsha qosymsha sabaqtar ótkizedi.
Qorytyndalaı kelgende, Temirhan Myńaıdarulynyń sharýashylyǵy aýylsharýashylyq salasynda, álemdegi ǵylymı jańa tehnologııalyq jetistikterdi sharýashylyqqa engizýde, bilim jáne ǵylymı zertteý jumystaryna kóp mán berýinde joǵary satyǵa jetkeni dáleldenip tur. Osy eńbegi baǵalaýǵa jáne elimizdegi memlekettik syılyqqa usynýǵa laıyq dep bilemiz.
Erbosyn ChINDALIEV,
Qazaq mal sharýashylyq jáne jem-shóp óndirisi ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri