Muǵalimniń basty mindeti – óziniń kásibı biliktiligin arttyrý. Ahmet Baıtursynulynyń «Ustaz úzdiksiz izdengende ǵana shákirt janyna nur quıa alady» degen sózderine sáıkes bul jumys turaqty túrde júzege asyrylýy kerek. K.D.Ýshınskııdiń «Muǵalim úırený barysynda ómir súredi. Ol úırenýin toqtatqanda, onyń muǵalimdigi joıylady» dep aıtqany taǵy bar. Demek, muǵalim qaýymy ómir boıy úırenip, óz biliktiligin kóterip otyrýy kerek. Bul – aksıoma.
Osy qaǵıda aýqymynda ár memleket muǵalimderdiń kásibı dárejelerin arttyrýǵa múddeli bolyp, olarǵa qajetti jaǵdaı jasap, aldyna talap qoıady. Mysaly, Sıngapýrda muǵalim jylyna kem degende 100 saǵat mólsherinde biliktilik arttyrý kýrstaryna qatysýy mindet. Bul degenińiz kúnine 8 saǵattan oqıtyn bolsa, 13 kúndeı úzdiksiz oqý degendi bildiredi, ıaǵnı ár kanıkýlda muǵalim keminde 3-4 kún oqyp-úırenýi kerek.
Elimizde de osy maqsatta búginde muǵalimderge arnalǵan túrli kýrstar tegin uıymdastyrylýda. Bul tamasha múmkindik.
Almaty qalasyndaǵy Pedagogıkalyq sheberlik ortalyǵynda biliktilikti shyńdaýǵa arnalǵan eki kýrsqa qatystym. Odan túıgenim – «Úırený múmkin emes, tek úırený yqtımal» degen sóz ras eken! Bári de ózimizge baılanysty. Úırenemin deseń – úırenesiń. «Úırenbeımin! Onsyz da bárin bilemin!» nemese «Osynyń qajeti qansha?! Muǵalimniń jumysyn qıyndatqanynan basqasy joq!» dep jaltarsań, onda oqymaýdyń amaldary men syltaýlaryn kóptep keltiresiń.
Bul kýrstarda da áriptesterimniń basym bóligi «Úıreneıin! Qarmanyp qalaıyn!» dep umtylys jasap, belsendilik tanytyp, kásibı biliktiligin ushtaýǵa múddeli bolsa, keıbireýleri tek sertıfıkat alý úshin «shyqpa, janym, shyqpa!» dep «aýyrdyń ústimen, jeńildiń astymen» ǵana júrdi. Árıne, olarǵa ne jasasa da, ne nársege úıretse de jaǵý qıyn: báribir jaqtyrmaıdy.
О́zderin qınaǵysy kelmeıtin áriptesterimdi men baıaǵy zamannan keldi me dep oılaımyn. О́ıtkeni buryn da kýrstar kóptep uıymdastyrylatyn. Alaıda, shynyn aıtý kerek, ol kýrstarda oqý negizinen formaldy edi, tek sertıfıkat úshin oqýshy edik. Ondaı kýrstarda bári «tárizdi» bolatyn: bizdi lektorlar oqytqan tárizdi edi (negizinen kún uzaq leksııa ǵana oqıtyn), biz bolsaq úırengen tárizdi edik (esh qınalmaı, oınap-kúlip, kóńil kóterip, qala qydyryp). Mektepke kelgende bizge aıtatyny mynaý edi: «Oqydyńdar ma? Jaqsy bolypty! Al endi oqyǵandaryńdy sabaqtarda qoldanyńdar!». Qoldaný da tárizdi bolatyn: qalaı qoldanamyz, ony ózimiz bilemiz, bizge talap qoıyp, qadaǵalap jatqan eshkim joq edi. Osylaısha 5 jylda bir ret kýrsqa qatysatynbyz. Bári de «oqymady dep aıtpasynnyń» syńaıynda bolatuǵyn.
Al búgingi kýrstarda bári de júıeli: aldymen maqsat pen kútiletin nátıjeler qoıylady da, sońynda oǵan jetken-jetpegenimiz taldanady. Munda bári de shynaıy: sabaqtan qalý joq, talap ta joǵary, tapsyrmalardyń oryndalýyn qadaǵalaý bar, sońynda sarapshylardyń qatysýymen tanystyrylym qorǵaý nemese esepter jazý nysanynda emtıhan tapsyrylyp, tyńdaýshylardyń jaýaptary sonaý el ordasynda tekseriledi. Kýrstar mazmuny pedagogıkanyń eń sońǵy jetistikterine negizdelgen, muǵalimderdiń kúndelikti tájirıbesin zertteýge baǵyttalǵan.
Kýrsta men «Úıretetin – muǵalim emes, úıretetin – orta» degen qaǵıdanyń ómirsheńdigin ózim úshin dáleldedim. Biz eń aldymen bir-birimizden oqydyq, úırendik. Týyndaǵan máseleler men kedergilerdi ylǵı da birlese sheship otyrdyq. Osy arqyly aramyzda jyly qarym-qatynas ornady. Áli de bir-birimizben kásibı baılanystarymyzdy úzbeı kelemiz.
Elmıra RAPILOVA,
№178 mektep-lıseıiniń muǵalimi
ALMATY