QR Premer-Mınıstri A. Mamınniń tóraǵalyǵymen ótken QR Úkimetiniń otyrysynda ulttyq ekonomıka mınıstri R. Dálenov, saýda jáne ıntegrasııa mınıstri B. Sultanov, aýyl sharýashylyǵy mınıstri S. Omarov áleýmettik mańyzy bar taýarlardyń baǵalary týraly baıandama jasady.
QR ulttyq ekonomıka mınıstri R. Dálenov atap ótkendeı, osy jyldyń basynan bastap ınflıasııa 4-6% dáliz sheginde saqtalýda. Jyldyq ınflıasııa 5,4% deńgeıinde qalyptasty, al 2018 jyldyń shildesinde ol 5,9% quraǵan.
Inflıasııanyń ósýine eń kóp áser etken — azyq-túlik taýarlary. Olardyń ınflıasııa ósimine qosqan salymy 3,4 p.t. qurady. Osy taýarlar baǵalar ósýiniń shamamen 63% qurady.
Azyq-túlik baǵalary ósýiniń jartysy áleýmettik mańyzy bar 19 azyq-túlik taýarlaryna tıesili.
«Biz bıyl ınflıasııany berilgen dálizde ustap qalý úshin 10 taýardy anyqtadyq. Olar – pııaz, sábiz, kartop, qyzylsha, kúrish, un, jylqy eti, qoı eti, sıyr eti jáne nan. Taýarlardyń osy toby boıynsha kúsheıtilgen baqylaý júrgizý, sondaı-aq olardyń baǵalaryn tómendetý boıynsha sharalar qabyldaý usynylady», dedi R. Dálenov.
Baǵalardy ustap turý úshin jańa quraldar ázirlendi.
«Qazirgi tańda taýardyń baǵalaryn ustap turý úshin barlyq qajetti quraldar bar. Bul – saýda erejesi, turaqtandyrý qorlary jáne saýda jelilerin kredıtteý, kóterme-taratý ortalyqtary, deldaldyq operasııalardy monıtorıngileý jáne tekserý. Bul quraldar jergilikti atqarýshy organdarǵa baǵalardyń ósýin barynsha tıimdi tejeýge múmkindik beredi. Sondyqtan olardy belsendi qoldaný qajet», dep túıindedi R. Dálenov.
О́z kezeginde, QR saýda jáne ıntegrasııa mınıstri B. Sultanov áleýmettik mańyzdy azyq-túlik taýarlaryna baǵalardyń ósýine jol bermeý sharalary týraly aıtyp berdi.
B. Sultanov bıylǵy 16 tamyzda Ishki saýda erejesine ózgerister kúshine engenin habarlady. Otandyq óndirýshilerge barlyq saýda obektilerinde ózderiniń taýarlaryn ornalastyrýǵa múmkindik beriledi. Ol úshin ishki saýda sýbektileriniń otandyq azyq-túlik taýarlary úshin keminde 30% sórelik keńistikti nemese saýda alańyn usyný mindeti kózdeldi. Bul rette halyqtyń yńǵaıy úshin otandyq óndiris taýarlaryn ornalastyrý oryndary «Qazaqstanda jasalǵan» arnaıy belgisimen belgilenetin bolady.
«О́ńirlerdiń ákimderine otandyq taýar óndirýshilerdiń saýda oryndaryndaǵy sórelerge erkin qol jetimdiligin qamtamasyz etý jáne olardy eń kórnekti nemese, saýdada atalatyndaı, «altyn» sórelerge ornalastyrý boıynsha jumys jasaý qajet», dedi B. Sultanov.
Baǵalardy turaqtandyrýdyń taǵy da bir sharasy áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna saýda ústemesin 15%-dan aspaıtyn mólsherde bekitý bolady.
Bıylǵy 17 tamyzda áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵalaryn turaqtandyrý tetikterin iske asyrýdyń úlgilik erejeleri kúshine endi. Áleýmettik-kásipkerlik korporasııalar satyp alynatyn taýardyń ýaqyty men sany jáne ony ótkizý boıynsha turaqtandyrý qorynyń rezervterin qalyptastyrýdaǵy is-qımyldardyń derbestigin aldy.
Osy jyly «aınalym» shemasy boıynsha pılottyq joba bes óńirde: Nur-Sultan, Almaty qalalary, Qostanaı, Qyzylorda, Almaty oblystarynda josparlanýda. Kelesi jyly «aınalym» shemasyn iske asyrý elimizdiń barlyq jerinde jáne barlyq 19 taýarlyq pozısııa boıynsha josparlanyp otyr.
Qaıta satyp alýshylardy qysqartý men tamaq ónimderin saqtaý, býyp-túıý, ótkizý jáne tasymaldaý boıynsha óndirýshilerge qyzmetter kórsetý maqsatynda, kóterme-taratý jáne taratý ortalyqtaryn salý josparlanýda. Bes óńirde kóterme-taratý ortalyqtaryn salý boıynsha jumystar júrgizilýde: Jambyl, Batys Qazaqstan, Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan, Mańǵystaý oblystary.
Kóterme-taratý ortalyqtaryn salýmen qatar bólshek saýda ınfraqurylymyn jaqsartý jumystary júrgizilýde. О́ńirlerde 30-dan astam iri saýda obektileri salynýda jáne 50-den astam saýda naryqtary jańǵyrtylýda.
Búginde Statıstıka komıteti apta saıynǵy negizde ár seısenbi saıyn áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna baǵalardy jınaqtaý jumystaryn júrgizedi. Resmı statıstıkalyq derekter ár beısenbi kúni jarııalanady. Kez-kelgen azamat taýar baǵasyn sýretke túsirip jáne áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵalar statıstıkasy jınaqtalatyn mamandyrylǵan saıtqa jibere alady. Atalǵan júıe arqyly aımaqtardy bóle alǵanda jáne naqty dúkenderdegi áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryn onlaın rejıminde baqylaýǵa bolady.
«Biz osy júıeni qurýǵa jáne oǵan barlyq múddeli memlekettik organdar men uıymdardy qosýǵa daıynbyz», dedi B. Sultanov.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstri S. Omarov baǵalardy turaqtandyrý maqsatynda azyq-túlik taýarlarynyń óńirlik turaqtandyrý qorlaryn qalyptastyrý jumystary júrgizilip jatqanyn aıtty.
Qazirgi kezde respýblıka boıynsha qolda bar jáne jaýapty saqtaýdaǵy azyq-túlik taýarlarynyń kólemi — 29,8 myń tonna. Satyp alý ıntervensııalaryn júrgizý úshin áleýmettik-kásipkerlik korporasııalar esebinde 3,7 mlrd teńge qarajat bar.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi turaqtandyrý qorlaryn qalyptastyrý tásilderin jetildirdi jáne áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵalaryn turaqtandyrý boıynsha jańa tetik engizdi.
Endi áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary baǵalaryn turaqtandyrý tetikteri eki deńgeıdegi qujattarmen retteletin bolady:
1) Áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna baǵalardy turaqtandyrý tetikterin iske asyrýdyń jalpy tártibin aıqyndaıtyn, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi bekitetin úlgilik qaǵıdalar;
2) Jergilikti atqarýshy organdarmen bekitiletin, ár óńirdiń erekshelikterin esepke alýmen egjeı-tekjeıli tártibin kórsetetin óńirlik qaǵıdalar.
S. Omarovtyń aıtýynsha, keıbir taýarlar baǵalarynyń ósýine keletin bolsaq, ol óndiris kóleminiń tómendeýimen baılanysty emes.
2021 jylǵa qaraı kókónis ónimderiniń kólemin arttyrý boıynsha ındıkatıvti boljamdarǵa jetý úshin QR AShM-de tuqym, tyńaıtqysh jáne gerbısıd baǵasyn jartylaı arzandatý jolymen negizgi sýbsıdııalar qarastyrylǵan.
Sonymen qatar, syıaqy mólsherin sýbsıdııalaý, jańbyrlatqysh mashınalar men sýarý júıelerin ınvestısııalyq sýbsıdııalaý jolymen jemis-kókónis ónimderi óndirisin arttyrý úshin ekonomıkalyq jaǵdaılar jasalǵan.
Mal sharýashylyǵy ónimderiniń óndirisin artyrý úshin et pen sút óndirisiniń kólemin arttyrýdy kózdeıtin uzaq merzimdi salalyq baǵdarlamalar bektilgen.
Asyl tuqymdy mal sharýashylyǵyn damytýdy, mal sharýashylyǵy óniminiń ónimdiligi men sapasyn arttyrýdy sýbsıdııalaý qarastyrylǵan.
О́z kezeginde, «QazAgro» holdıngimen qajetti nesıelik resýrstar beriledi. 2018 jyly Holdıngpen agroónerkásip keshenin qarjylandyrý kólemi 400,1 mlrd teńgeni qurady. Osy jyldyń 1 tamyzyndaǵy jaǵdaı boıynsha AО́K qoldaý maqsatynda Holdıng 261,5 mlrd teńge baǵyttady.