Qazaqstan astanasynda Ortalyq Azııa elderiniń Syrtqy ister mınıstrleri jáne AQSh ókiliniń qatysýymen «S5+1» kezdesýi ótti. Qazaqstan, Qyrǵyz Respýblıkasy, Tájikstan, Túrikmenstan, О́zbekstan Syrtqy ister mınıstrleri men AQSh dıplomaty aımaqtyń negizgi máselelerin talqylady.
«S5+1» formaty – Ortalyq Azııanyń bes eli men AQSh arasyndaǵy ózara is-qımyldyń kópjaqty tetigi. Onyń maqsaty – aımaqtaǵy ótkir máselelerdi birge talqylaý, sheshý joldaryn izdeý. Dıalogtyń negizgi taqyryptary – ekonomıkalyq damý, óńirlik yntymaqtastyq, qorshaǵan orta jáne qaýipsizdik máseleleri. Osy jolǵy kezdesýde «Ekonomıkalyq qaýipsizdik jáne áriptestik», «Aýǵanstandaǵy beıbitshilik», «Ortalyq Azııada qaýipsizdikti qamtamasyz etý» máseleleri talqylandy. Alty eldiń syrtqy saıası vedomstvolary basshylarynyń qatysýymen alǵashqy otyrys 2015 jylǵy 1 qarashada Samarqand qalasynda ótti.
Qazaqstannyń Syrtqy ister mınıstri Beıbit Atamqulov: «Kezdesýge ózderińizdiń qatysýlaryńyz atalǵan máselelerdiń qanshalyqty mańyzdy ekenin ańǵartady. Ortalyq Azııa – biregeı múmkindikter men orasan áleýetter aımaǵy. Mundaǵy turaqty damýdy qamtamasyz etý – bizdiń ortaq mindetimiz. Sondyqtan Qazaqstan osy jahandaný dáýirinde kórshiles eldermen birlesýge bastaıtyn tıimdi tásilderdi qoldanýǵa talpynady», dedi is-shara barysynda.
Jalpy, «S5+1» platformasyna kózqaras ártúrli. Bir sarapshylar bul – AQSh-tyń Aýǵanstan máselesin keshendi túrde sheshý maqsatynda qurylǵan dıplomatııalyq bastamalarynyń biri. Sol sebepti bul kezdesýlerde aımaqtaǵy qaýipsizdik máseleleri jıi talqylanady degen oı aıtady. Al basqalary atalǵan jobanyń kelesi bir maqsaty Ortalyq Azııadaǵy Reseı yqpalyn azaıtý deıdi.
Árıne Reseı bul formattaǵy kezdesýlerge o bastan qýana qoıǵan joq. 2018 jyly osy eldiń Syrtqy ister mınıstri Sergeı Lavrov atalǵan sharaǵa qatysty bylaı qarsylyǵyn bildirgen edi: «Jobanyń máni – Ortalyq Azııanyń qyzmetin Reseı Federasııasynyń qatysýynsyz ońtústikke qaraı keńeıtý. Amerıkalyqtar respýblıkalardy ózderiniń Úlken Ortalyq Azııa jobasyna qosqysy keledi jáne bul format Ortalyq Azııa men Reseı arasyndaǵy qatynastardy buzýǵa baǵyttalǵan».
Jalpy, «S5+1» platformasynyń keleshegine AQSh sarapshylary da kúmánmen qaraıdy. Kissinger Associates kompanııasynyń dırektory Tomas Grem: «Format biraz ýaqyt boıyna jalǵasady, biraq nátıjeleri shamaly bolýy múmkin. Qazirgi ýaqytta Ortalyq Azııa Amerıka Qurama Shtattary úshin basty basymdyqtardyń biri emes» dep senimsizdik bildirdi. Bul oıdyń jany bar. Iаǵnı, bul bastama kezdesýler men kelissózder deńgeıinde qalyp ketýi múmkin. Sebebi alǵashqy kezdesýden beri «S5+1» platformasy aıasynda kózge túserlik bastamalar kórinbedi. Oǵan qosa, byltyr atalǵan format aıasyndaǵy jobalarǵa AQSh bar bolǵany 15 mln dollar ǵana bóldi. Qazirgi kúndi aıtpaǵanda, Ortalyq Azııadaǵy 5 memleket 1990 jyldardyń ózinde mundaı aqshany mise tutpaǵan.
Jalpy, Ortalyq Azııaǵa iri derjavalardyń qyzyǵýshylyǵy eshqashan azaıǵan emes. Máselen, Eýropalyq Odaq 2000 jyldardyń ortasynan beri aımaqtaǵy respýblıkalarmen túrli baǵdarlamalardy birge júzege asyryp keledi. Al bıyl mamyr aıynda Brıýsselde «Eýropalyq Odaq jáne Ortalyq Azııa: berik seriktestiktiń jańa múmkindikteri» atty qujaty tanystyryldy. Al 2014-2020 jyldar aralyǵynda Eýroodaq Ortalyq Azııadaǵy 5 memleketke zań ústemdigi, qorshaǵan orta, sý, saýda jáne shekaralardy basqarý salasyndaǵy baǵdarlamalarǵa 1 mlrd eýro bóldi. Al Reseı osy aımaqtyń elderin Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa kirgizýge umtylyp jatyr. Iаǵnı, Ortalyq Azııa memleketteri úshin iri derjavalardyń talasy aldaǵy ýaqytta áli de jalǵasa berýi múmkin.