Ǵylym men ınnovasııa – jańashyldyq arqaýy

Ǵylym men ınnovasııa – jańashyldyq arqaýy

Seısenbi, 29 qańtar 2013 7:23

2012 jyl L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti úshin tabysty aıaqtaldy. Oqý orny mártebeli marapat – Qazaqstan Respýb­­­­lıkasy Prezıdentiniń «Altyn sapa» syıly­­­­­­ǵyna ıe boldy. Bul syılyqqa ýnıversıtet ujymy eń aldymen stýdentterge sapaly bilim berýdegi tabystary úshin ıe bolǵany anyq. Sonymen birge, «Altyn sapany» Eýrazııa ulttyq ýnıver­­sıteti ınnovasııalyq zertteýlerdi damy­­­­tý­­­­daǵy jarqyn jetistikteri úshin de ıelenip otyr.

Seısenbi, 29 qańtar 2013 7:23

2012 jyl L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti úshin tabysty aıaqtaldy. Oqý orny mártebeli marapat – Qazaqstan Respýb­­­­lıkasy Prezıdentiniń «Altyn sapa» syıly­­­­­­ǵyna ıe boldy. Bul syılyqqa ýnıversıtet ujymy eń aldymen stýdentterge sapaly bilim berýdegi tabystary úshin ıe bolǵany anyq. Sonymen birge, «Altyn sapany» Eýrazııa ulttyq ýnıver­­sıteti ınnovasııalyq zertteýlerdi damy­­­­tý­­­­daǵy jarqyn jetistikteri úshin de ıelenip otyr. Osyǵan oraı bizdiń osy oqý ornynyń rekto­­ry, professor Erlan Báttashuly SYDYQOVPEN suhbatymyzda áńgime arqaýy negizinen ǵylymı zertteýlerdiń jaı-kúıi boldy. О́ıtkeni, «Ǵylym týraly» Zańǵa sáıkes, ǵylymı jáne ınnovasııa­­­lyq qyzmet bilim berýmen qatar joǵary oqý oryndaryndaǵy basty qyzmet túrine aınalmaq.

– Erlan Báttashuly, búgingi ýnıversıtet – ǵylymnyń qaınar kózi, sondaı-aq otandyq ınnovasııa serpilisiniń tiregi. Respýblıkanyń jetekshi oqý orny retinde osy baǵyttaǵy qandaı áleýetti erekshe atar edińiz?

– Qazir memleketimiz damýdyń jańa kezeńine aıaq basty. Sondyqtan mindetter de naqtylandy. Maqsat-mindettiń negizgisi Elbasymyzdyń «Qazaqstan-2050» Strategııasynan órbıdi. Bul qujat el bolashaǵyn aıqyndap, jańa basymdyqtar arnasyn kórsetip otyr. Munda Memleket basshysy: «Joǵary oqý oryndary bilim berý qyzmetimen shektelip qalmaýy tıis. Olar qoldanbaly jáne ǵylymı-zertteýshilik bólimshelerin qurýy jáne damytýy qajet» dep atap kórsetti. Biz qazir jumys baǵdaryn osy tapsyrmaǵa sáıkes qaıta jan-jaqty pysyqtadyq. Úkimet qaýlysymen ashylǵan Injenerlik zerthanamyzdan bastap jańashyl Innovasııalyq parkimizge deıin is-shara josparynda Strategııa mejesin ólshem etip aldy.

Elbasymyz 2009 jyly ǵylymdy basqarýdyń jańa modelin aıqyndap bergen bolatyn. 2011 jyly jańa «Ǵylym týraly» Zań qabyldandy. Munda 5 basym baǵyt anyqtaldy. Osyny júzege asyrýǵa baılanysty memleket qomaqty qarjy bólip keledi. Mysaly, ǵylymdy damytýǵa 2010 jyly 20 mıllıard teńge bólinse, 2012 jyly ol 48 mıllıardqa jetti. Ǵylymdy damytý mehanızmi júıesi bel­gilendi. Olar: álemdik ǵylymı-tehnıkalyq aqparatqa qol jetkizý, Qazaqstanǵa sheteldik asa tanymal ǵalymdardy shaqyrý, ǵylymı utqyrlyqty damytý, joǵary reıtıngti jýrnalda maqala jarııalaǵan ǵalymdardy yntalandyrý, jastardy tarta otyryp ýnıversıtet ǵylymyn órkendetý. Sońǵy eki jyl ishinde ýnıversıtetterdiń ǵylymǵa qatysýy 33 paıyzdan 57 paıyzǵa ósti. Ǵylym jetistigin álemge jarııalaıtyn Thomson Reuters (AQSh), Springer (Germanııa), Elsevir (Nıderland) kompanııalarymen kelisim-shartqa qol qoıyldy. Osynyń nátıjesinde Qazaqstan ǵalymdarynyń álemdik reıtıngtegi basylymdarda 2010 jyly 405 maqalasy jaryq kórse, 2012 jyly 850 maqalasy jaryq kórdi. Onyń ishinde 110 maqala Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti ǵalymdarynyń eńbegi ekenin maqtanyshpen aıta alamyn. Bilim jáne ǵylym boıynsha jahandyq básekelestik ındeksinde Qazaqstan 21 pozısııaǵa kóterilip, álemde 51-oryndy ıelendi. Osy qıyn da jaýapty tabysta bizdiń ǵalymdarymyzdyń da orny bar.

Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti – erekshe bilim shańyraǵy, ol – Elbasymyzdyń táýelsizdik jyldary ashqan tuńǵysh ýnıversıteti. Bul oqý orny az ýaqyttyń ishinde Eýrazııa ıdeıasynyń armannan aqıqatqa aınalǵanyn ǵylym-bilim turǵysynan dáleldeı aldy. Búgingi bilim alýshy jáne ǵylymmen shuǵyldanýshy jastarymyz osyny tereń túsinip, elshil maman bolýǵa jumylyp otyr. Olar aldyńǵy býynnyń bilimin saqtap ári molaıta otyryp, respýblıkamyzdaǵy ǵylymı serpilisti jaqsy túsinedi.

Elbasynyń senimi, elordalyq mártebe jáne sol senim men mártebege laıyq jaýapkershilik bizdiń qyzmetimizdiń salmaǵyn aýyrlata túsedi.

– Jastardy ǵylymǵa tartý men ǵylym men bıznestiń kooperasııasy qalaı júrip jatyr?

– Elbasymyz 2050 jylǵa deıingi strategııalyq baǵdarymyzdy anyqtaǵan tarıhı Joldaýynda: «Bizdiń endigi mindetimiz – egemendik jyldary qol jetkizgenniń barlyǵyn saqtaı otyryp, HHI ǵasyrda ornyqty damýdy jalǵastyrý» dedi. Osy turǵydan kelgende, biz úshin ǵalymdar murasyna baılanysty sharanyń bári de el abyroıy men ǵylym bedelin kóterý, jastardy jańa bıikterge jumyldyrý. Saladaǵy serpilis aıasynda biz jastarymyzdy bakalavr – magıstr – doktorantýra júıesine sáıkes ǵylymǵa tartyp otyrmyz. Mem­­­­­leket bólgen qomaqty qarjy olardyń shetelge shyǵyp, álemdik tájirıbeni meńgerýine, zerthanalarda jumys istep, reıtıngti jýrnaldarda ma­qala jarııalaýyna mol múmkindik týǵyzdy. My­saly, Elbasy ıdeıasymen Astanada ómirge kel­gen jańa «Oqýshylar saraıynyń» bir bóligi bizdiń Innovasııalyq park járdemimen Ǵylymı-tanymdyq ortalyqqa aınalyp, balamaly energetıka, tehnıkalyq fızıka, aqparattyq tehnologııa, bıotehnologııa, t.b. zerthanalardyń negizi qalandy. Bul balalardy jasynan ǵylymǵa tartýǵa yqpal etedi.

Ǵalymdarymyz Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrligimen, «Samuryq-Qazyna» qorymen birlesip jańa óndiristik jobalardy júzege asyrýǵa kiristi. Bul jobalardyń ishinde taza aýyz sý men buzylǵan topyraqty zalalsyzdandyrý sııaqty elge asa paıdaly qoldanbaly zertteýler bar. «Samuryq-Qazyna» usynǵan kókeıkesti 146 ınnovasııalyq jobanyń 47-sin Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti oryndaýǵa jumylyp otyr. Iаǵnı biz osynshama joba usyndyq. 18 aqpanda bul jóninde arnaıy respýblıkalyq semınar-keńes ótedi. Qazirgi kúni ýnıversıtette birneshe bastama-saraptama zerthanalary jumys istep jatyr. Olardyń negizgi maqsaty – ǵylym men óndiris arasyn jaqyndatý. Ǵylym men kooperasııa yqpaldastyǵyn kezeń-kezeńmen oryndaý – bizdiń negizgi baǵytymyzdyń biri. Myna zamanda ǵylym óndiriske shyǵýdyń jolyn ózi izdeý kerek.

– El ekonomıkasyna áser etetin ǵylymı qamtymdy júıege erekshe basymdyq berý kerek deımiz. Osy týraly óz oıyńyzdy ortaǵa salsańyz.

– Ekonomıkany damytýdyń mańyzdy baǵyt­tarynyń biri – ulttyq ekonomıkanyń shıkizattyq qalybynan ınnovasııaǵa qaraı bet burýyn qamtamasyz etý, qaýqarly ǵylymı qamtymdy tehnologııalardy engizý.

Bul máselede Elbasymyz ben Úkimetimiz, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi ýnıversıtettik ǵylym men bilimge úlken senim artyp otyr. Memleket basshysy Japonııa, Ońtústik Koreıa, Sıngapýr jáne t.b. álem elderiniń damý tájirıbesin alǵa tartyp, ǵylym men ınnovasııany ekinshi orynǵa ysyryp qoıǵan el eshbir salada birinshi bola almaıtynyn atap kórsetken edi.

Ǵylymı jáne ınnovasııalyq qyzmet úshin kadrlar daıarlaıtyn zertteý ýnıversıtetteri degen uǵym engizildi. Olar ınnovasııalyq ekonomıka ósýiniń belsendi núktelerine aınalýy tıis. Zertteý ýnıversıtetteri arnaıy baǵyttalǵan baǵdarlamalar negizinde jumys jasaýy kerek ári joǵary dárejeli ǵylymı zertteýlerdi júzege asyryp, onyń praktıkada qoldanylýyna jol ashýǵa mindetti bolyp otyr.

Eldiń birneshe bedeldi joǵary oqý oryndary sekildi, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń strategııalyq ulttyq zertteý ýnıversıtetine aınalý baǵytynda tıimdi bilim-ǵylym-óndiris yqpaldastyǵyn júrgizip otyr. Sheteldik jáne otandyq ǵalymdardy barynsha jumyldyryp, bilikti mamandardy qalyptastyryp, memleket pen bıznes klasteri júıelegen álemdik deńgeıdegi irgeli ári qoldanbaly ǵylymı zertteý jumystaryn júrgizýde. Osy jóninde sala basshysy B.Jumaǵulov respýblıkanyń jetekshi JOO basshylaryna naqty tapsyrma berdi.

Qazirgi tańda qazaqstandyq zertteý ýnıversıteti – kún tártibinde turǵan ózekti másele. Ony kezeń-kezeńmen júzege asyrý – otandyq ǵylym-bilimniń abyroıly mindeti. Bul dárejege jetýde ár oqý ornynyń óz kózdegen joly bar. L.N. Gýmılev atyndaǵy EUÝ-dyń 2020 jylǵa deıingi damý Strategııasyn ázirleý barysynda biz óz mindetimizdi anyqtap aldyq. Jaqyn bolashaqta EUÝ bilim-ǵylym men óndiristiń tyǵyz yqpaldastyǵyna negizdelgen ulttyq zertteý ýnıversıtetine aınalady dep senemin.

– Jalpy, ınnovasııalyq zertteý ýnıversıteti degendi qalaı sıpattar edińiz? Qazirgi zamanǵy ýnıversıtet qandaı bolýy kerek?

– «Innovasııalyq zertteý ýnıversıteti» degen uǵymdy ınnovasııalyq damý anyqtaıdy. Al ınnovasııalyq damý degenimiz – álemdik deńgeıde ónim shyǵarý jáne jańa naryq pen básekege qaraı toqtaýsyz umtylý degen sóz. Al bul umtylys bar jumysty ǵylymı-tehnıkalyq jáne tehnologııalyq qamtamasyz etý arqyly ǵana júzege aspaq. Elbasymyz 2050 jylǵa deıingi Strategııada: «Tabysqa jetý úshin ǵalymdardyń talaı býynynyń tájirıbesine, tarıhı qalyptasqan ǵylymı mektepterdiń arnaýly aqparat jáne bilimderiniń kóp terrebaıt kólemine negizdelgen derbes ǵylymı baza qajet bolady» dep eleýli maqsattardy belgiledi.

Bilim jáne ǵylym salasyndaǵy ınnovasııalyq qyzmet memlekettik jáne óńirlik ǵylymı jáne ǵylymı-tehnıkalyq saıasattyń basymdyqtarymen oraılasýy qajet. Irgeli jáne qoldanbaly zertteýlerdiń kúshimen joǵary tehnologııalardy damytýǵa qol jetkize otyryp, sonyń nátıjesi negizinde ónimderdi syrtqy jáne ishki naryqqa shyǵarý, ınvestısııa tartýǵa qolaıly jaǵdaı týǵyzý – búgingi ınnovasııanyń alǵysharty.

Qazirgi zamanǵy JOO ınnovasııalyq baǵ­darlamalardy júzege asyrý arqyly bilim berýdiń, ǵylymı jumystardyń sapaly deńgeıine qol jetkizip, olardy oqý úderisine tıimdi engize alýy tıis. Sonymen qatar, búgingi ýnıversıtet jańashyl baǵdarlamalary arqyly memleket pen qoǵamnyń qajetin tolyq qanaǵattandyryp, olardan qarjylyq qoldaý taýyp, ekonomıkalyq, áleýmettik jáne ǵylymı salalardyń damýyna aıtarlyqtaı úles qosa alýy kerek.

– Ǵylym men óndiris yqpaldastyǵyn qalaı salalandyryp jatyrsyzdar?

– Elbasymyz «Qazaqstan-2050» Strategııasynda bilim, ǵylym, óndiris baılanysyn erekshe aıtty. Álem osy jolmen keledi, biz de sol jolmen órkendeı alamyz. Qazaqstandaǵy jetekshi ýnıversıtet retinde basym baǵytymyz – ǵylymı-zertteý jumystarynyń ınfraqurylymyn damytý, sonymen birge bilim-ǵylym men óndiristi yqpaldastyrý. Bul iste basty nazar irgeli ári qoldanbaly ǵylymı-zertteý júrgizetin ǵalymdar men ýnıversıtettiń ǵylymı bólimshelerine aýdarylady. Sońǵy jyldary ǵylymı-zertteý jobalarymyzdyń kóleminiń ósimi baıqalady. 2011 jyly ýnıversıtettiń bul salasyna 276 mln.teńge bólindi. 2012 jyly ǵylymymyzdy qarjylandyrý 1,1 mlrd. teńgege deıin ósti. Ǵalymdarymyz bir jylda 0,6 mlrd. teńgeni quraıtyn 140 ǵylymı jobany utyp alyp, júzege asyrýǵa kirisip ketti. Bul – ýnıversıtetimiz úshin úlken jetistik.

Budan bólek, ýnıversıtettiń ǵylymı mektepteri memlekettik bıýdjet baǵdarlamalary sheńberinde jalpy somasy 230 mln. teńgeni quraıtyn ǵylymı jobalardy oryndap otyr. Munyń ózi – Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń ǵylymı mektepterimizdiń biliktiligine sengeni.

Ǵylym men óndiris baılanysy degende, Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetindegi balamaly energııamen shuǵyldanatyn Innovasııalyq park (dırektory V.Kım), trek membranasy negizindegi metaldyq nanoqurylymdardy alýmen aınalysatyn Injenerlik zerthana (dırektory M.Zdoroves), megnegaz tehnologııasyn qarastyratyn Irgeli zertteýler ınstıtýty (dırektory A.Arynǵazın), kompıýterlik lıngvıstıka jáne aqparat júıesin zertteıtin Jasandy ıntellekt ınstıtýty (dırektory A.Sháripbaev), molekýlıarlyq bıologııa, bıohımııa jáne genetıkany zertteıtin Bıotehnologııa ınstıtýty (dırektory R.Omarov), Jel energııasyn zertteıtin ǵylymı top (jetekshisi A.Álimǵazın), t.b. ortalyqtardyń sátti jumysyn aıta alamyz.

Aıtqandaıyn, biz álemdik reıtıngtik jýrnaldarda maqala jarııalaǵan ǵalymdar men doktoranttarymyzdy únemi yntalandyramyz. Mysaly, 2012 jyly osyndaı 38 ǵalymǵa 9 mln. teńge kóleminde materıaldyq syıaqy berdik. Bul bastama ýnıversıtet ǵalymdarynyń belsendiligin arttyryp keledi.

– Erlan Báttashuly, ǵylymı zertteý ju­­­mys­taryńyzdyń basym baǵyttaryn aıtyp ótseńiz.

– Ýnıversıtetimizdegi ǵylymı zertteý ju­mystarynyń qaınar kózi Elbasymyzdyń «Qa­­­zaq­stan-2050» Strategııasynan jáne «Qa­­­­zaq­stan­nyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» atty baǵ­darlamalyq eńbeginen bastaý alady. Jańa Qa­zaqstannyń turaqty damýy, údemeli ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq damýdyń memlekettik baǵdarlamasynyń basym baǵyttary negizinde ǵylymı zertteý jumystaryn júrgizip kelemiz. Mysaly, fızıkadaǵy – ıadrolyq, ǵaryshtyq jáne nanotehnologııalyq baǵyttar, hımııadaǵy – trek menbranasynyń nanoqurylymy, bıologııadaǵy – bıotehnologııa, matematıkadaǵy – matematıkalyq modeldeý, aqparattyq tehnologııalardaǵy – jasandy ıntellekt máseleleri, áleýmettik-gýmanıtarlyq ǵylymdar baǵytyndaǵy – eýrazııataný, túrkitaný, folklortaný, qypshaqtaný, alashtaný zertteýleri jáne t.b.

Álemge málim Jabaıhan Ábdildın, Muhtarbaı О́telbaev syndy akademıkterimizden bastap, jas ta bolsa tanymal Ýálibaı О́mirbaev, Asqar Arynǵazın syndy ǵalymdarymyzǵa deıin Qazaqstan ǵylymynyń atyn, dárejesin áıgilep otyr. Professor M.Joldasbekov pen Q.Sartqojaulynyń kóne túrki tarıhy men etnogenezine, jazba jádigerlerine qatysty tyń zertteýleri – ǵylymǵa qosylǵan eleýli úles. Astana mańyndaǵy kóne Bozoq qalasyn júıeli zerttep júrgen ǵylymı top – marqum professorymyz K.Aqyshevtiń shákirtteri.

Ýnıversıtetimizde ekonomıka, zańtaný, folklortaný, jýrnalıstıka tarıhy jáne taǵy da basqa baǵyttar boıynsha ǵylymı mektepter sátti qyzmet etip keledi.

Árıne, bizdiń eleýli ǵylymı baǵytymyz – sheteldik jetekshi ǵylymı ortalyqtarmen, asa tanymal ǵalymdarmen baılanys ornatý. Mysaly, sońǵy jyldary ýnıversıtetimizge Nobel syılyǵynyń 9 laýreaty kelip, dáris oqydy. Bular – ár ǵylymnyń kóshbasshylary. 2011-2012 jyldary oqý ornymyzǵa arnaıy shaqyrtylǵan 550-den astam sheteldik professor PhD doktoranttar men magıstranttarymyzǵa dáris oqydy, ǵylymı keńes berdi. Hırosıma, Leon, Tehas, Kardıff, Tom ýnıversıtetteri sııaqty álemdik ǵylymı ortalyqtardan uzaq merzimge 25 belgili ǵalymdy shaqyrttyq. Salalyq memlekettik baǵdarlama negizinde olardyń barlyq áleýmettik jaǵdaıy sheshildi. Osy professorlar bizdiń ǵalymdarmen birlesken ǵylymı zertteýler júrgizip otyrǵanyn maqtanyshpen aıtamyz. Jaqynda ızraıldik No­bel syılyǵynyń laýreaty bizge uzaq merzimge ke­lip, ǵylymı jumys isteýge kelisimin berdi.

– Otandyq joǵary bilim jáne ǵylym jú­ıesindegi eleýli másele – ǵylymı áleýet ja­synyń ulǵaıýy ekeni barshamyzǵa belgili. Osyny qalaı sheship otyrsyzdar?

– Qazaq atamyz «Balany – jastan» dep beker aıtpaıdy. Bolashaq ǵalym da kemi stýdent kúninen baýlynýy tıis. Biz 1-kýrstan bastap stýdentterdiń ǵylymmen aınalysýyna jaǵdaı jasap otyrmyz. «Altyn belgi» ıegerleri eń kóp ýnıversıtet esebinde jastarymyzǵa birinshi semestrden ǵylymı taqyryp berip, akademıkter men bilikti professor mańyna toptastyrý – qalyptasqan dástúrimiz. Magıstratýra jáne doktorantýrada oqyp júrgen jastar belgili sheteldik ǵylymı ortalyqtarǵa barady. Osyndaı bilim alý júıesi olarǵa óz kózderimen ózge elderdiń ǵylymı ınfraqurylymyn kórýge jáne bizdegi bilim berý júıesiniń ozyq jaǵy men qalyńqy tustaryn baǵalaýǵa, saralaýǵa múmkindik jasaıdy.

Ǵylymı jobany júzege asyrýǵa bilim alýshy magıstranttar men doktoranttardy mindetti túrde qatystyramyz. Iаǵnı joba oryndaýshylardyń 30 paıyzy jastar bolýy tıis.

Talapty jastarymyz az emes. Solardyń ishinde Jas ǵalymdar keńesiniń jetekshisi, joǵary reıtıngtik jýrnaldarda jyl saıyn birneshe maqala jarııalaıtyn matematık, PhD doktory Aqsáýle Jubanyshova, egiz matematık Rýslan men Nurlan Naýryzbaevtar qazirdiń ózinde respýblıkaǵa tanylyp úlgerdi.

Qazir bizde jetekshi professorlardyń semınarlary, ǵylymı-sheberlik synyptary óz nátıjesin berip keledi. Shaqyrylǵan sheteldik professorlardyń da sapasyna, eńbegine qatty kóńil bólip otyrmyz. Bul rette Nazarbaev Ýnıversıtetiniń tájirıbesi – bizge úlgi. 2012 jyly biz bul ýnıversıtetpen yntymaqtastyq memorandýmyna qol qoıdyq.

– Ýnıversıtet ǵalymdarynyń eleýli degen ǵylymı jetistigi týraly ne aıtar edińiz?

– Danyshpan ál-Farabı: «Ǵalym adamnyń aqyl-oıy – aıqyn, erik-jigeri – zor, tilek-maqsaty – aqıqat pen adaldyqqa qyzmet etý» dep jazǵan eken. Táýelsizdiktiń 21 jyldyǵynda naǵyz ǵalymdarymyz osy sózdiń rastyǵyn dáleldedi. Ekonomıkamyzdyń qıyn kezinde de ǵylymnan qol úzbeı, el bolashaǵyn oılap qyzmet etti. Endi jańa tynys, jańa múmkindikter ashyldy. Muny Elbasymyz «Qazaqstan-2050» Strategııasynda jaqsy aıtty.

Búgingi tańda biz «jasyl tehnologııa» nemese balamaly energetıkany damytýǵa baǵyttalǵan ǵylymı zertteýlerge basa nazar aýdaryp otyrmyz. Eldiń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýyna ýnıversıtetimizdiń ózindik qosqan úlesi – kúnnen alatyn elektr energııasy generasııasyn júzege asyrý jobasyn bastaý. Muny biz Germanııa kompanııalarymen birlesip atqarýdamyz.

Otandyq sáýlelendirgish polımerli materıaldardy óndirý tehnologııalary men magnegaz tehnologııalaryna qatysty zertteýlerimizdi Bilim jáne ǵylym mınıstrligi men Búkilálemdik bank kómegimen júzege asyrýdamyz.

Kosmologııa salasyndaǵy professor V.D.Jý­­­­­­­­nýshalıevtiń Oldenbýrg ýnıversıteti ǵa­­­­lym­­­darymen (Germanııa) atqarǵan ǵylymı jo­­­­ba­sy Dıskaverı jańalyqtary saıtynda jarııa­landy. Genetıka salasy boıynsha ǵa­­­­lym­­­­da­rymyzdyń jańalyqtary Japonııa ǵylymı or­talyqtaryn qyzyqtyryp otyr. T.Inerbaev, V.Býrenkov, A.Jumageldınov syndy Japonııa, Ulybrıtanııa, Fransııa ǵylymı mektebinen ótken ǵalymdarymyzdyń jetistigi de birshama. Aǵylshyn tilindegi «Eýrazııa matematıka jýrnaly» atty ǵylymı basylymymyz halyqaralyq bedelge ıe.

– Suhbat sońynda áriptesterińizge ne aıtar edińiz?

– Meniń áriptesterim – bilim jáne ǵylym salasynyń qyzmetkerleri. Aqyl-oı eńbeginiń adamdary. Abaı atamyz bizge «Ǵylym tappaı maqtanba» dep ósıet qaldyrdy. HHI ǵasyrda ǵylym – jaı qaǵazdaǵy, kitaptardaǵy ǵylymı jańalyqtar emes, halyqtyń ál-aýqatynyń deńgeıi, sapasy. Sondyqtan bizdiń birlese atqaryp kele jatqan jumysymyz qyzyqty da jaýapty. Menińshe, Qazaqstan ǵylymy men bilimi qazir tarıhı kezeńdi bastan ótkerip otyr. Onyń tarıhılyǵyn halqymyz ben Elbasymyzdyń «máńgilik el» muratyna qyzmet etý anyqtaıdy. Qazir bizdiń salamyz túbegeıli jańarý, jańǵyrý ústinde. Bizde bilikti mamandar, jaqsy jetistikter men álemdik deńgeıdegi zerthanalar bar. Endeshe Memleket basshysynyń senimimen jańa bıikterdi baǵyndyrýǵa jumylýymyz kerek. Osy jolda áriptesterime sáttilik tileımin.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken

Súleımen MÁMET,

«Egemen Qazaqstan».