Reformalar men ózgeristerdiń berik bazısi

Qazaqstan Respýblıkasynyń egemendigi men táýelsizdigin alǵan kezden bastap halyqqa arnalyp jasalatyn Joldaýlar júrgizilip jatqan áleýmettik-ekonomıkalyq jáne saıası reformalar men transformasııalardyń myzǵymas bazısi men katalızatoryna aınaldy.

Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jol­daý­lary memlekettilikti nyǵaı­tý, zamanaýı úlgidegi tıimdi ekonomıka qurý, qoǵamdy odan ári demokratııalandyrý, áleý­met­tik qatynastar júıesin úıles­tirý úshin alǵysharttardy údetý jó­nindegi reformalarǵa súıenedi.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Joldaýy qalyp­tas­qan memlekettiń jetistikterin odan ári damytýǵa jáne art­ty­rýǵa baǵyttalǵan. «Qazir bizge táýelsizdiktiń jetistikterin eselep, elimizdi damýdyń jańa sapaly kezeńine shyǵarý múmkindigi berilip otyr. Biz buǵan Elbasy saıasatynyń sabaqtastyǵyn saq­tap, júıeli reformalar júrgizý arqyly qol jetkize alamyz», – dep atap ótti Prezıdent.

Ol buryn qabyldanǵan stra­tegııalyq qujattardy iske asy­rýǵa da, sondaı-aq jańa álemde tabysty beıimdelýge, damýdyń jańa sapasyn qalyptastyrýǵa da baǵyttalǵan.

Qasym-Jomart Toqaevtyń pre­zıdenttik kezeńimen tuspa-tus kelgen syrtqy jáne ishki óz­ge­ris­terdiń barlyq ártaraptan­dy­rylǵan kesheni qazaqstandyq qoǵamnyń shynaıy bolmysyn eskere otyryp, áleýmettik qa­tynastar salasyna túzetýler engizý qajettigin de alǵa tartty.

Qujat qyrkúıektiń basynda Parlamenttiń kezekti ses­sııa­synyń ashylýynda halyqqa jarııa etildi jáne kezekti saıası maýsymnyń bastalýymen tuspa-tus keldi.

Bul qujattyń mán-mańyzyn arttyra túsetin Joldaýdyń bir­qatar erekshelikterin atap ótken jón.

Joldaýda Memleket basshy­sy­nyń saılaý aldyndaǵy baǵdar­la­masynda belgilegen birqatar bastamalary men usynystary kórinis tapty.

Tutastaı alǵanda, Joldaýda bes mańyzdy baǵyt aıqyndalǵan. Bul zamanaýı tıimdi memleket qurý, azamattardyń quqyqtary men qaýipsizdigin qamtamasyz etý, serpindi jáne ınklıýzıvti ekonomıkany qalyptastyrý, áleýmettik jańǵyrtýdy júzege asyrý, qýatty óńirlerdi qalyp­tastyrý.

Osy baǵyttardyń barlyǵy bo­ıynsha naqty mindetter anyq­taldy. Bul jerde birer sátterdi bólip kórsetýdiń mańyzy zor.

Birinshiden, Prezıdent saıası júıeniń evolıýsııalyq damýy­nyń mańyzdylyǵyna taǵy da nazar aýdardy. Talqandalǵan júıesiz yryqtandyrý ishki saıası jaǵdaıdyń turaqsyzdanýyna jáne tipti memlekettilikti jo­ǵal­typ alýǵa ákelip soqtyrady. Sondyqtan bizdiń jolymyz – saıası reformalardy aldyǵa shyǵyp júgirmeı-aq, dáıekti, tabandy jáne oılastyra otyryp, júzege asyrý.

Sonymen qatar Memleket basshysy qoǵamdyq-saıası reformalar jasaý qajettiginiń barǵan saıyn ósip kele jatqanyn óte ádil atap ótti. Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet – bul biz jedel qar­qynmen jetýdi kózdeıtin maqsatymyz.

Joldaýda azamattardyń bar­lyq syndarly suranystaryna je­del jáne tıimdi jaýap bere­tin «Estıtin memleket» tujyrym­damasyn júzege asyrý mindeti qoıyldy. Osyndaı pármendi tetikterdiń biri rotasııalyq qaǵıdat boıynsha jumys isteıtin qoǵamdyq senimniń Ulttyq keńesi bolýǵa tıis.

Joldaýda azamattardyń bar­lyq konstrýktıvtik suranys­taryna jedel jáne tıimdi jaýap beretin «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn iske asyrý mindeti qoıyldy. Osyndaı pármendi tetikterdiń bi­ri rotasııalyq tártip boıyn­sha jumys isteıtin Ulttyq qo­ǵam­dyq senim keńesi bolýy tıis.

Qasym-Jomart Toqaevtyń ózi Memleket basshysy retinde elimizde kóppartııalylyqty, saıası básekelestikti jáne pikir plıýralızmin damytýǵa yqpal etýdi tikeleı mindeti dep biletini týraly mańyzdy málimdeme jasady.

Azamattardyń ótinishterin memlekettik organdardyń qaraý sapasy týraly másele taǵy da kóterildi. Bul rette olardyń sa­ny­nyń ósýi memlekettik organ­nyń jumysyndaǵy júıelik má­sele retinde aıqyndalyp otyr­ǵany aıtyldy.

El Prezıdenti elde beıbit mı­tıngilerdi erkin ótkizýdi qol­daıtynyn aıtty. Eger olar zań aıasynan shyqpaıtyn jáne azamattarymyzdyń tynysh­ty­ǵyn buzbaıtyn bolsa, olardy ótkizý úshin arnaıy oryn bólý qajet. Jáne mundaı oryndar qalanyń shetinde bolmaýy tıis. Bul rette zańsyz áreketter men buzaqylyqtar jasaýǵa tyıym salynatyn bolady.

Prezıdent qoǵamnyń mem­le­kettik tildiń rólin arttyrý máselesindegi suranystaryna den qoıdy. Qazaq tiliniń róli kúsheıe túsetin bolady, onyń ultaralyq qatynas tiline aınalatyn kezi de keledi. Alaıda bul úshin barlyǵymyz birge jumys isteýimiz qajet. Árıne munyń bári orys jáne basqa tilderdi qoldaný aıasyn taryltý degendi bildirmeıdi.

Ekinshiden, azamattardyń qu­qyqtary men qaýipsizdigin qam­tamasyz etý sheńberinde Pre­zıdent qoǵamda úlken rezonans týdyrǵan asa óreskel, keleńsiz jaǵdaılarǵa jedel den qoıdy.

Ol Parlamentke jáne Úki­metke shuǵyl túrde jynystyq zor­lyq-zombylyq, pedofılııa, esirt­ki taratý, adam saýdasy, áıel­derge qatysty turmystyq zorlyq-zombylyq jáne jeke adamǵa, ásirese balalarǵa qarsy aýyr qylmystar úshin jazany qatańdatýdy tapsyrdy.

IIM-di reformalaý boıynsha keshendi jumys jalǵasady. Sonyń arqasynda polısııanyń memlekettiń kúshtik quraly retindegi beınesi birtindep ótip, ol azamattardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin olarǵa qyzmet kórsetý jónindegi organǵa aınalatyn bolady.

Taıaýda Arys qalasynda bol­ǵan oqıǵalar Qarýly kúshterde problemalar jınaqtalyp qalǵa­nyn kórsetti. Osyǵan baılanys­ty jańa tujyrymdama negizinde jaýyngerlik qabiletti áskerdi qalyptastyrý mindeti qoıyldy.

Úshinshiden, Joldaýda ser­pindi jáne ınklıýzıvtik eko­nomıkany damytý jáne áleý­mettik saıasatty jańǵyrtý jó­nindegi sharalar belgilengen.

Prezıdent usaq jáne shaǵyn bıznes kompanııalaryn 3 jyl merzimge negizgi qyzmetinen sa­lyq tóleýden bosatýdyń zańna­malyq negizin ázirleýdi tapsyrdy. 2020 jyldyń qańtarynan bastap usaq jáne shaǵyn bıznes sýbektilerin tekserýge úsh jyldyq tyıym salý týraly sheshim kúshine enedi.

Prezıdent paıdalanylmaı jatqan aýyl sharýashylyǵy jer­lerin alyp qoıýǵa kirisýdi tap­syrdy. Bul shara aýyl sharýa­shylyǵy maqsatyndaǵy jerlerdi aınalymǵa engizýdi kózdeıdi.

Kvazımemlekettik kompanııalar qurýǵa moratorıı engizý týraly buryn qabyldanǵan sheshim qı­syndy túrde jalǵasyn tapty. Úkimetke Esep komıtetimen birge bir aı merzimde memlekettik hol­dıngter men ulttyq kompanııa­lardyń tıimdiligine taldaý júr­gizýge tapsyrma berildi.

Buǵan deıin 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap árbir jumys berýshi mindetti 10 paıyzdyq jarnalardan basqa, qyzmetkerdiń eńbekaqysynyń qosymsha bes paıyzyn BJZQ-ǵa aýdarýǵa mindetti dep josparlanǵan bola­tyn. Mundaı shara isker ortada qyzý talqylaýǵa túsip, sonyń ishinde kóptegen syn pikir­ler aıtyldy. Prezıdent Úkimetke 5 paıyz mólsherinde qo­sym­sha zeınetaqy aýdarymdaryn en­gizýdi keıinge, 2023 jylǵa deıin qaldyrýdy tapsyrdy. Osy ýaqyt ishinde Úkimet, bıznes ókilderi men sarapshylar kelisilgen bir sheshimge kelýleri tıis.

Jyl sońyna deıin Úkimet jumys isteıtin azamattardyń ózderiniń jınaqtalǵan zeınet­aqy qarajatynyń bir bóligin maqsatty paıdalanýy, mysaly, turǵyn úı satyp alý nemese bilim alý úshin paıdalaný máse­lesin pysyqtaýy tıis. Bul halyq­aralyq tájirıbege sáıkes keletin, ýaqyty kelgen shara. Ol azamattarymyzdy qoldaýdyń mańyzdy amaly bolýy tıis.

Osylaısha, Joldaýda halyq­ty tolǵandyratyn kóptegen su­­raq­­tarǵa jaýaptar berildi. Bul – qa­zirgi trendter týdyryp otyr­ǵan naqty is-qımyl baǵdar­lamasy.

Bul rette barlyq osy ba­sym­dyqtardy iske asyrýdyń negizin bizdiń basty qundylyqtarymyz bolyp qala beretin azamattyq tatýlyq, ultaralyq jáne kon­fessııaaralyq kelisim quraı­tyn bolady. Prezıdent atap ót­kendeı, birlikti odan ári ny­ǵaıtý jóninde naqty sharalar qabyldanýy qajet. Qazaq halqynyń memleket qurýshy ult retindegi rólin nyǵaıta otyryp, biz etnosaralyq jáne konfessııaaralyq kelisimdi odan ári saqtaýǵa tıispiz. El birligi – onyń kóptúrliligi ekendigi bul máselede bizdiń baǵyt-baǵdarymyz bolyp qala beredi.

Joldaýda azamattyq qo­ǵam­dy damytýǵa erekshe nazar aý­daryldy. Bul máseledegi basym­dyqtar Azamattyq qoǵamdy da­mytý 2025 jylǵa deıingi tu­jy­rymdamasynda kórinis tabýy kerek.

Azamattyq tatýlyqty, qoǵam­dyq kelisimdi, jalpyulttyq birlikti berik áleýmettik-ekono­mıkalyq negizde nyǵaıtý jáne damytý qajet. Osyǵan baılanys­ty «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Joldaý memlekettiń halyq bir­ligi men áleýmettik ádildikti nyǵaıtýǵa alǵan baǵytyn aıqyn kórsetip otyr.

Sondyqtan aldaǵy kezeńde jańa Joldaýdy ilgeriletý men iske asyrýǵa qatysý Qazaqstan halqy Assambleıasy qyzmetiniń basty baǵyttarynyń biri bolady.

Ortalyqtaǵy jáne jergilikti jerlerdegi QHA-nyń barlyq qurylymdary da Prezıdenttiń bastamalaryn ilgeriletý men túsindirýge, sondaı-aq jańa mindetterdi iske asyrýǵa belsendi túrde qosylady.

Joldaýda jańa baǵdarlar berilgen. Endi memlekettik organdardy, sondaı-aq azamattyq qoǵam ókilderin bul proseske belsendi túrde tarta otyryp, alǵa qoıylǵan mindetterdi tabys­ty iske asyrý úshin quqyqtyq, uıymdastyrýshylyq jáne bas­qa da qajetti jaǵdaılardy ja­saý­dyń mańyzy zor.

Janseıit TÚIMEBAEV,

Qazaqstan halqy Assambleıasy Tóraǵasynyń orynbasary – Prezıdent Ákimshiligi QHA Hatshylyǵynyń meńgerýshisi