Qobyraǵan qolma-qol aqshadan arylar shaq

Qobyraǵan qolma-qol aqshadan arylar shaq

Juma, 29 naýryz 2013 1:09

POS-termınal týraly ne bilemiz?

Saýda salasyna jańa ádis-tá­sil, jańa lep kelgeli qashan. Kóbimiz ony kúıbeń tirliktiń kólegeıinen kóre de bermeımiz. Aıtpaǵymyz – eldegi zamanalyq iri saýda oryndaryndaǵy esep aıyrýshynyń tólem termınaly (POS-termınal). Máselen, elordasy Astananyń ózindegi úlken saýda úıleriniń bes-altaýynda ǵana tólem termınaldary bar. Olar kópshilikke belgili – «Metro», «Magnym», «Pamstor», «GRIIN», «Kerýen» syndy saýda oryndary.

 

Juma, 29 naýryz 2013 1:09

POS-termınal týraly ne bilemiz?

Saýda salasyna jańa ádis-tá­sil, jańa lep kelgeli qashan. Kóbimiz ony kúıbeń tirliktiń kólegeıinen kóre de bermeımiz. Aıtpaǵymyz – eldegi zamanalyq iri saýda oryndaryndaǵy esep aıyrýshynyń tólem termınaly (POS-termınal). Máselen, elordasy Astananyń ózindegi úlken saýda úıleriniń bes-altaýynda ǵana tólem termınaldary bar. Olar kópshilikke belgili – «Metro», «Magnym», «Pamstor», «GRIIN», «Kerýen» syndy saýda oryndary.

Shyndyǵyna kelsek, búgingi tańda eń qymbat taýar ýaqyt bo­lyp qaldy. Tutynýshynyń ýa­qytyn únemdep, qolaıly jaǵdaı jasaý úshin saýda oryndarynda kassalyq apparattardy tólem termınaldary birtindep yǵystyryp shyǵaryp barady. О́ıtkeni tólem termınaly esep aıyrysý boıynsha bir sátte birneshe operasııany qatar atqarady. Munymen birge, zamanaýı ámbebap apparat tutynýshynyń banktik tólem kártishkesimen de lezde esep aıyrysa alady. Sondaı-aq, turaqty tutynýshylarǵa túrli paıyzdyq jeńildikti de avtomatty túrde jyldam jasaıdy.

О́tken jyldyń sońyna taman el Úkimeti qaltaǵa býda-býda aqshany salyp júrýdi múm­­kin­di­ginshe shegerip, saýda núk­te­le­rine jappaı tólem termınaldaryn ornatýdy qalaǵan edi. Buǵan operasııany júzege asyratyn bankterdiń keıbiri daıyn bolmaı shyqty. Rasynda, ıgiligi mol bul iske bankter ǵana emes saýda oryndary men ondaǵy shaǵyn kásipkerler, sondaı-aq tutynýshy halyqtyń úlken bóligi de múldem ázir emes. Tipten tólem termınaldaryn kórmegen, bilmegen, uqpaǵandary da barshylyq. Sondyqtan jańa júıeni jappaı qoldanysqa engizbes buryn, buqaralyq aqparat quraldary arqyly POS-termınaldyń nemene ekendigi men onyń tolyq qyzmet múmkindigin el-jurtqa jan-jaqty tanys­tyryp, tıimdilik tustary men jaqsy qyrlaryn durys uqtyrǵan qup sekildi.

Daıyndyqsyz shara daǵdarysqa shyrmaıdy

Astanada 10 jyldan beri ju­mys istep turǵan «Álem» saý­da ortalyǵynda negizinen je­ke tulǵalar jumys isteıdi. Iаǵnı jaýapkershiligi shekteýli serik­tes­tik bylaı tursyn, olardyń ara­synda jeke kásipkerligin kýálendirgenderdiń ózi tym az. Atalǵan saýda ortalyǵy dırek­to­rynyń orynbasary (aty-jónin kórsetpeýimizdi surady) osy jaǵ­­­­­­daıǵa baılanysty mundaǵy saýda núktelerinde tólem termı­­nal­daryn ornatý áli erte ekenin aı­tady. Onda tipten, azyq-tú­lik pen kókónis satatyndar qa­tar tizilip, 1-1,5 metr jerdi ǵana jal­­­ǵa alyp otyr. Ra­­­­­syn­da, ol núk­­­telerdiń ıeleri jeke kásip­ker­­­ligin kýálendirgenimen, onyń ár­bir núktesine tólem termınalyn ornatý múmkin emes sııaqty. Dı­­­rektordyń orynbasary osyǵan meń­zedi.

Atalǵan saýda ortalyǵynyń ekinshi qabatynda negizinen kıim-keshek satatyn túrli kólemdegi saýda dúńgirshekteri (býtıkter) ornalasqan. Dúńgirshek ıeleriniń deni tólem termınaly boıynsha qyzmet kórsetý sharasy týraly múlde bilmeıdi de. Tek teledıdar men radıodan tam-tumdap estigen aqparattary tólem termınalynyń ne ekenin, ony qalaı paıdalanyp, odan elge jáne onyń ózine qandaı paıda keletinin tereń túsinip, uǵýyna azdyq etip otyrǵany anyq. О́rkenıettiń bir órnegi sanalatyn tólem termınalyna ótý sharasyn kásipkerlermen qatar, muqym elge keshendi túrde durys túsindirý, nanymdy nasıhattaý sharasyn qolǵa alǵan jón ekenin taǵy qaıtalaımyz. Áıtpese, kórmegen, bilmegen, tanymaǵan jańalyqqa jurttyń bári údere úrkip qaraýy yqtımal. Negizi, taý sýyndaı tasqyndy talap, jańalyqtyń jaqsylyǵyn kórip-bilip, paıdasyna kózi jetkende ǵana týatynyn qaperge alǵan durys-aý.

Sonymen, biz tildesken kıim-keshek dúńgirsheginiń ıesi Gúlmıra Másiǵutqyzy Astanaǵa jaqynda qonys aýdaryp, jeke bıznesin Kerekýden endi kóshirip jatyr eken. Soǵan oraı áli kassalyq apparaty da, jeke kásipkerligin kýálendiretin qujaty da joq. Biraq kerekti qujattyń bárin jasap jatyr. Tólem termınalynan jalpylama túsinigi bar. Bul júıeden bir uqqany, odan el bıýdjetine de, jeke kásipkerge de, satyp alýshyǵa da paıda bolmaq. Mundaı júıeniń zańdyq negizde ǵana jumys isteıtinine nanǵysy keledi. Sondyqtan, tólem termınalynyń tabıǵatyn túbirli túsindirip, tıimdiligi men paıdasyna kózin jetkizse óz saýda ornynda ornatylýyna qarsy emes.

Kelesi bir saýda dúńgirsheginiń ıesi bolyp tabylatyn Kúlán Zaıytqyzy tólem termınaly týraly estimegen, ol týraly eshteme bilmeıdi. О́ıtkeni gazet oqymaıdy, teledıdar qaramaıdy, radıo tyńdamaıdy (Bul jerde jańalyqtar men aqparattardy aıtyp otyrmyz). Apaıymyzdyń jeke kásipkerlik kýáligi de, kas­salyq apparaty da bar. Biraq saý­da nashar, kıim-keshek, zat alýǵa kelýshiler tym sırek. Sondyqtan, apaıymyzdy tólem termınalynan góri «Saýda ornym jabylyp, tabys kózim múlde toqtap qalmaıdy ma?» degen oı kóbirek mazalaıdy. Shyndyǵyn aıtqanda, «Artem» bazaryndaǵy saýda núktesi jala­qysynyń ózin jabýǵa jetpeı ja­bylyp qalypty. Qazirgi 60 shar­shy metrdi quraıtyn «Álem» ba­zaryndaǵy núktesi de sol kepti kıe me dep kúızeledi, keıýana.

Al elordadaǵy «Ortalyq bazar», «Kók», «Bıik Shanhaı» syndy bazarlardaǵy ashyq-shashyq «jabaıy» saýdalar jóninde aıtpasaq ta bolady. Áıtkenmen, Astana turǵyndarynyń birqataryn bazar tutynýshylary turǵysynda sózge tarttyq. Tólem termınalynyń má­ni men mańyzy jóninde jalpy tú­sinik alǵan olardyń barlyǵy der­lik jańa júıeni jatsynyp, ony paıdalanýdan bas tartqan joq. Kerisinshe, qaltaǵa býda-býda aqsha salyp júrgennen kóri, banktik bir kártishkemen tólem jasaǵan abzal ekendigin aıtty. Demek olarǵa tólem termınaly týraly jarnama durys jetpeı jatyr. Osy oraıda tólem termınaldaryn saýda núktelerine ornatqysy keletin bankter men kásipkerler óz paıdasyn eseleýi úshin buqaralyq aqparat quraldarymen tyǵyz baılanysta jumys istegeni jón-aý degen paıym keledi. Áıtpese, jan-jaqty daıyndyqsyz shara jańa júıeni daǵdarysqa shyrmaýy ábden yqtımal.

Jańalyqtyń jaqsylyǵyn jasyrmalyq

Bul sózdi «Kerýen» saýda or­talyǵyndaǵy Galmart sýper­mar­­ketiniń bas admınıstratory Mı­ras Sábıtov aıtty. Mamannyń degenine sensek, qulqyn sáriden túnniń bir ýaǵyna deıin jeti birdeı tólem termınalynda úzdiksiz saý­­­da júretin orynnyń tutynýshylarynyń 30 paıyzdan astamy alǵan azyq-túligine tólemdi banktik kártishkemen ja­saıdy eken. Elordadaǵy sol jaǵalaý ákimshilik aýdan bolǵan­dy­qtan, atalǵan azyq-túlik sýper­marketiniń qyzmetin negizinen memlekettik qyzmetkerler men ulttyq kompanııalardyń orta­lyq apparatynyń mamandary tu­ty­nady. Sondaı-aq, Astananyń Esil aýdany turǵyndarynyń deni baqýatty adamdar ekeni de aıan. Sýpermarkettiń saýdadaǵy ta­synyń kún ozǵan saıyn órge do­ma­­laýynyń qupııa-syry osynda-mys.

Galmart sýpermarketiniń ashyl­ǵanyna bar-joǵy jyl tolypty. Sonda da, áýel bastan iske qosyl­ǵan tólem termınalymen jumys isteý qalypty jaǵdaıǵa aınalyp úlgergen. Termınaldardy bank­ter ákelip ornatqan. Ázirshe, termınaldar «Halyq banki» men «Qazkommersbanktiń» tólem kár­tishkelerine qyzmet etedi eken. О́ki­nishke qaraı, otandyq bank­ter­diń birqataryna habarlasyp, tólem termınaldary týraly pikirlerin ala almadyq. Oǵan qosa, joǵaryda aty atalǵan saýda ortalyqtarynyń jetekshi menedjer mamandary qarapaıym suraqtarǵa jaýap berýden bas tartyp, qojaıynnyń arnaıy ruqsatyna qaraı siltedi. Al qojaıyndy ornynan tabý bizdiń elde qııamet-qaıym ekeni taǵy belgili.

Tólem termınaly týraly toq­san aýyz sózdiń tobyqtaı túıi­ni – jańalyqtyń jaqsy­lyǵyn ja­syrǵandaı bolý, bank pen kásipkerge jáne tutynýshyǵa, ıaǵnı úsh tarapqa da paıdasyn emes, kesirli zııanyn tıgizip tur desek, artyq aıtqandyq emes. Sondyqtan jańa­lyqtyń jaqsylyǵyn jarnamalaýǵa, aqyn Muqaǵalı aıtqandaı: «Asyǵý kerek, asyǵý kerek, asyǵý…».

Nurbaı ELMURATOV,

«Egemen Qazaqstan».