Beısenbi, 3 qańtar 2013 0:01
Sábeńnen qalǵan dápter
Ataqty Betpaqdalany Saryarqaǵa emindirip ákeletin baıtaq óńir, sol óńirdiń eńsesin tikteıtin baǵzy О́giztaý (Oǵyztaý), Aıdaharly, Darat, Sańǵyrý taýlary – yqylym zamannyń nebir nurly syryn ishine búgip jatqan dala qarııalary. Shalqadan qarasań kókseńgir, jaqynnan kóz salsań qorǵasyndaı salmaqty osynaý Arqa bıikteri eteginde Atasý, Shajaǵaı sekildi tunyq ózenderdi jamyratyp, at shaptyrym kókoraı shalǵynynda ań-qusyn aýnatyp, alty aı jaz alty Alashtaı shalqıdy. Sańǵyrýdyń shyń-quzynan qyran shańqyldap ushsa, Darattyń jaltyr jonynda arqar ańtarylyp, tómendegi kók terekte eligi eleńdeıdi.
Beısenbi, 3 qańtar 2013 0:01
Sábeńnen qalǵan dápter
Ataqty Betpaqdalany Saryarqaǵa emindirip ákeletin baıtaq óńir, sol óńirdiń eńsesin tikteıtin baǵzy О́giztaý (Oǵyztaý), Aıdaharly, Darat, Sańǵyrý taýlary – yqylym zamannyń nebir nurly syryn ishine búgip jatqan dala qarııalary. Shalqadan qarasań kókseńgir, jaqynnan kóz salsań qorǵasyndaı salmaqty osynaý Arqa bıikteri eteginde Atasý, Shajaǵaı sekildi tunyq ózenderdi jamyratyp, at shaptyrym kókoraı shalǵynynda ań-qusyn aýnatyp, alty aı jaz alty Alashtaı shalqıdy. Sańǵyrýdyń shyń-quzynan qyran shańqyldap ushsa, Darattyń jaltyr jonynda arqar ańtarylyp, tómendegi kók terekte eligi eleńdeıdi.
Bir-birine minsiz jalǵasqan bel-belesterdiń saýyryn sıpaı aqqan kóp bulaqty moıyl men qaraqat dóńgelene kómkerip, óz qyzyǵyna ózi keneledi. Qumdaǵynda – sarymsaǵy, tastaǵynda – jýasy men saǵyzy, bıiginde –jalbyzy kezek aıaldatady.
Bizdiń aýyl elýinshi jyldary Darat taýynyń naq osyndaı asa bir kórkem qoınaýynda otyrýshy edi. Ol tusta eldiń bir-birine qatynaýy sırek, kóliktiń eń tamashasy – at pen arbanyń ózi neken saıaq.
Qudanyń qudireti shyǵar, alystaǵy jurt túgili sol ólkeni jeti atasynan beri mekendep kele jatqan mańaıdaǵy eldiń bári birdeı adaspaı tabýy ekitalaı, qııandaǵy aýylymyzǵa sol jyldary qazaqtyń eki asyly qonaq boldy. Áýeli, 1955 jyly Sábeń, kádimgi Sábıt Muqanov kelgen. Araǵa eki jyl salyp akademık Álkeı Marǵulan at basyn tirep edi.
Ol kezde men tórtinshi klasta oqıtyn oıyn balasymyn. Esimde qalǵany – Sábeńniń shymnan salynǵan jataǵan mektebimizge kelip, uzaq áńgime aıtqany.
Bul kisi týraly búkil mektep bolyp bar biletinimiz – “Botagóz” degen kitap jazǵany. Ol kitapty Ábdiqadyr kitaphanashydan ákem Zeınollanyń osylardy qaıtseń de taýysasyń dep jasap bergen tizim boıynsha alyp oqyǵam. Ákeı ustaz bolǵandyqtan shyǵar, bir kitaptan soń bir kitapty qýalatyp otyratyn.
“Botagózden” sol kezde ne túsingenim belgisiz, al jazýshy degen adam tylsym qudiretke ıe, Alla taǵala erekshe jaratqan sıqyrly jan sekildi elesteıtin. Sondyqtan da shyǵar, Sábeń mektepke kirip kelgende álde qoryqqannan, álde sener-senbesimdi bilmegendikten, bálkim erekshe qýanǵandyqtan óne boıym dirildep qoıa bergeni esimde. Deneli, óńi jyly, basynda topysy bar sol adam aldyńǵy partada túregep turǵan meniń basymnan sıpap, atymdy suraǵanda jylap jibergenimdi, Sábeńniń áldene dep jubatqanyn, muǵalimderdiń sasqalaqtap qalǵanyn da umytqan joqpyn.
– Arýaqty adamsyz ǵoı, Sábe! Bala perishte degen, sezip tur ǵoı! – dep ákem báıek boldy.
– Shirkin-aı! Qasıetińnen aınalaıyn-aı! – dep Ábdikárim muǵalim kádimgideı bosady.
– Baqytty bolyńdar, balapańdar! – dedi jazýshyǵa taıaý turǵan apaı.
Ol kisi Sábeńniń jubaıy ekenin ishimiz sezgen, jazýshy áıelimen birge kelipti degen sózden habardar edik.
– Qaraǵym, meniń sómkem sende me? – dedi ol esik jaqta turǵan jigitke. – Munda ákelshi.
Suraǵan sómkesiniń qarasyny mol edi. Áıel sodan qaryndash, dápter alyp, bizderge óz qolymen úlestirdi. Úlestirip júrip, arqamyzdan qaqty, Qońyr degen qyzdyń mańdaıynan ıiskedi.
Klastyń ishi nurlanyp sala berdi, bir mamyrajaı shýaqqa shomylyp shyǵa keldik. Bárimiz osylaı jaılanǵan sátte Sábeń sózin sabaqtady. Sabyrly tarǵyl daýyspen uzaq áńgime shertip edi. Sol áńgimeniń úlken saryny bolmasa, anyq ne aıtylǵany este joq. Jazýshynyń kóbine muǵalimderge qaratyp qozǵaǵan kóp oıyn paıymdaı alatyn jasta emespiz ǵoı, tek ózimiz kúnde kórip júrgen dala men taýlardyń aty atalǵanda eleń etkenimiz bolmasa, Sábeńniń qońyrjaı únine eltip otyra bergenbiz.
Áredikte áldebir aqyndardyń aty aıtylady da taqpaqtatyp, maqal-máteldetip ketedi. Kúıshiler men olar shertken kúıler jaıly tógiltedi. Arqanyń nebir sheshenderi haqynda taratyp kelip, solardyń sóz murasyn jınaý, joǵaltpaý osy otyrǵan oqyǵandardyń, aýyl muǵalimderiniń paryzy ekeni baıandalady.
Sábeń sózinen qalǵan emis-emis saryndar osy ǵana edi. Al esimde anyq saqtalǵany – áńgimesiniń sońynda: – Saýaldaryń bolsa, surańdar. Qysylmańdar, – degeni.
Muǵalimder de, balalar da tym-tyrys otyra berdik. Kókeıimizde qoıatyn suraǵymyz joq edi. Bar bolsa, onyń jaýabyn Sábeńdi kórgen, áńgimesin estigen sátterde taýyp qoıǵanbyz. Ol – aldymyzda bizge meıirlene qarap otyrǵan jazýshy sekildi ulylyqtyń bolatyndyǵy shyn ekendigi jáne ondaı ulylyqtyń dál osy kisideı qarapaıym bolatyndyǵy jaıly túsinik edi. Sol túsinik bizdi áli tylsym, áli de beımálim ómirge sál de bolsa batyldaý qaratyp edi.
Sábeń bizben, barmaqtaı balalarmen jyly qoshtasty. Klastan shyǵyp ketkende, búkil álemimiz sol adammen birge kóship bara jatqandaı elegzidik.
Sońǵy sabaqtyń qońyraýy soǵylysymen úıge asyqtym. Sábeńniń áıeli bergen dápter men qaryndashtyń qyzýy, jazýshynyń basymnan sıpaǵan alaqanynyń jylýy qustaı ushyrdy.
Qýanyshymdy eń aldymen Nesip ájemmen bóliskem. Ol kókshil muqabaly dápter men qyrly qaryndashty aınaldyryp qarap otyrdy da, men bir shash-etekten oljaly bolǵandaı: – Qutty bolsyn! – dedi.
Sodan keıin ábdiresinen shaıy oramal alyp muqııat orady.
– Balam, bulardy aýyldyń sabaǵyna jaratpaı-aq qoı, erteń aýdannyń úlken oqýyna barǵanda alarsyń, – dep ábdirege saldy.
Keıin aýyldyń jeti jyldyq mektebin taýysyp, aýdanǵa júrerde taǵy bir toqtam aıtqan.
– Qaraǵym, Sábeń qasıetti adam ǵoı, osy dápterdi shóbereme saqtaǵym kelip otyr, – degen.
Bul sóziniń arǵy jaǵynda: “Sen Sábeńniń ózin kórdiń, ol da qut bir kisige”, – degen ańǵartý bar sekildenip edi.
Jyljyp jyldar ótti. Aýdannan asyp Almatyǵa jettik. KazGÝ-diń birinshi kýrsyn támámdap, aýylǵa kelgen kúnderdiń birinde sol kókshil muqabaly, sarǵaıa bastaǵan dápterge atam Smaıyldyń Quran Kárimniń súrelerin kóshirip otyrǵanyn kórdim.
Búginde sóıtken ata men áje joq. Sábeńdi áýlıe kórip, sol kisiden qalǵan dápterdi qasterlep ótken qarııalar baıaǵyda dúnıe salǵan. Al Quran súreleri jazylǵan dápter din aman, sheshemiz Jibek ony kóziniń qarashyǵyndaı saqtap keledi.
О́tken kúnniń belgileri… Ol qandaı bolsa da qymbat qoı, ýaqyt ozǵan saıyn kózińe ystyq tarta beredi. Keıingi shaqtarda Sábeńniń dápteri oıyma jıi oralatyn boldy.
Jyldaǵy ádetpen bıyl jol ashylysymen aýyldaǵy shesheıge sálem bere baryp, dápterdi qolqalap kórgem. Qabyl almady.
– Atam men enem erekshe qasterlegen dúnıe ǵoı, qara shańyraqta, kenje uldyń tórinde turǵan jerinen qozǵama, – dedi. – Ol dápterge ákeńniń de yqylasy aýǵan edi. Qaıtarynan bir jyl buryn ábdireden aldyrtyp, bylǵarymen qaptap edi marqum. Tórge de óz qolymen ilip ketti.
Budan keıin ótinýdiń orny joq-ty. Shesheıdiń neni tuspaldap otyrǵany anyq bolatyn. Kók dápter, Sábeńniń dápteri, atadan balaǵa qasıeti sińgen kıeli mura búkil áýlettiń tórinde sharapat shýaǵyn shashyp turǵany lazym-dy.
Asyq oınaǵan akademık
Sábeń kelip-ketkennen keıin eki jyl ótken soń, shaǵyn aýylymyz taǵy da keneldi. Bul joly akademık Álkeı Marǵulandy qarsy alǵan.
Belgili jazýshydan soń ataqty adamdarmen júzdesýge sál-pál úırenip qalǵandaı bolsaq ta taıly-taıaǵymyz qalmaı zyr júgirdik. Akademıkke ústi berezentpen jabylǵan jeńil máshıneden túsisimen áıelder shashý shashty. Aýyldyń ánshi balasy zavferma shyǵaryp bergen óleńdi dombyraǵa qosyp aıta bastap edi, qatty qysylsa kerek, jattaǵanyn umytyp, shatasty da qaldy.
Akademık oǵan mán bergen joq, júzinde: “Myna abyr-sabyrdyń qajeti ne edi?” – degen tańdanys bar edi.
Al aýyldyń tańqalǵany – Álekeńniń ǵalymdary bar, stýdentteri bar bir top adamdy Darat taýynan bastalatyn Atasý ózeniniń syrtyna qaldyryp ketkeni edi.
– Birge kelmedi me, dám tatpady ma? – degen jurtqa Álekeńniń jaýaby qysqa boldy.
– Sizder jańa quralyp, soǵystan keıin endi-endi biren-saran mal bitip kele jatqan elsizder. Bala-shaǵanyń aýzynan jyryp bergen as tamaqtan ótpes.
Áıtse de ózine arnaıy jaıylǵan dastarhannan attap ketken joq. Bizdiń úıdiń qystan qalǵan súrinen dám tatty. Áńgime ústinde aýyldyń jer biletin bir adamy birge júrip jón kórsetse degen ótinishin bildirdi.
Otyrǵan jurt bir aýyzdan shý ete tústi.
– Smekeń barsyn. Ol kisiden artyq bul mańdy biletin jan joq.
Akademık as iship bolǵan soń, erteń qaı jerden tabylatynyn aıtyp, attanyp ketti.
Kelesi kúni atam jolǵa meni de ala shyqty. Erdiń aldyna otyrǵyzyp, atyn Darattyń toǵanyna qaraı sar jeldirgen.
Biz kelgende Álekeńniń adamdary ózenniń jaǵasyna birneshe shatyrdy quryp tastapty. Eki júk mashınasy qańtarylyp tur.
Akademıkti ózendi jaǵalaı ósken qalyń taldyń ishinen taptyq. Amandyqtan soń kerek sharýasyn qysqa qaıyrdy.
– Aqsaqal, osy mańda ertedegi eldiń mys pen altyn qorytqany týraly ǵylymı boljam bar. Biraq dál qaı jer ekeni anyq emes. Keıbir derekterge qaraǵanda, ken qazǵan shahta myna taýlardyń birinde bolsa kerek. Bul áńgimeden qandaı habaryńyz bar?
– Shyraǵym, men osy óńirdiń topyraǵynan jaralǵan eldiń balasymyn. Estigenim de, kórgenim de kóp, – dep atam áriden qozǵaıtyn syńaı tanytty. – Sózdi kelte qaıyrsań, meseli qaıtady. Alty aýyz sózde alty rýly eldiń taǵdyry týlaıdy. Asyqpaı tyńdarsyń.
Biz Altaıdyń Aralbaı butaǵynan taraımyz. Onyń ishinde Tanań bolamyz. Tanań dep otyrǵanym, Aralbaıdyń ekinshi áıeli – Tańsulý anamyz. El Aralatań atap ketken babamyz sol sheshemizdi Tómennen (Túmen) alyp kelgen eken. Ol kezde jurt myńǵyrǵan maldy erte kóktemde qozǵaǵannan jaz ortasynda Tómenge qulatatyn bolǵan.
Ákem Jumaǵul aıtyp otyratyn, Tómenge barar jolmen kónede osy óńirge altyn men jez satyp alýshylar keledi eken dep. Sol kóneniń maqamynan da qozǵaıtyn.
Eı, Oǵyztaý, Oǵyztaý!
Tabanyńda altyn bar,
Altynnan zor dańqyń bar.
Kún artynda kúnder bar,
Jyl artynda jyldar bar,
Sol altyn da ortaıyp
Qaıtqan sýdaı sarqylar.
Sý tabany sor bolar,
О́kinishi zor bolar.
Sen izdegen altyn men mystyń tórkini sonaý ejelgi zamanda jatyr. Al Oǵyztaýymyz ana taý, sol jaǵymyzda kóldeneń jatqan taýdy kóremisiń. Tap ózi. Jurt osy kúnde bilmestikpen О́giztaý deıdi.
Sol taýdyń shyǵys jaq tumsyǵynda baǵzyda el ken qazǵan apan áli bar.
Áńgime osy jerge kelgende Álekeń ornynan turdy.
– Smeke, qalǵan áńgimeni jolshybaı aıtsańyz, – degen. – Sol apanǵa bastańyz. Qozǵalaıyq.
Azdan soń akademıktiń brezent mashınasymen О́giztaýǵa qaraı shańdatyp bara jattyq.
Dala taýy qol sozym jerde turǵandaı kóringenimen, jaqyndaǵan saıyn irgesin árige salyp, etegine bıe saýymda zorǵa iliktirdi. Álekeń sol ýaqyttyń uzyna boıynda áldenege taǵatsyzdanyp, asyǵýmen boldy. Sol sabyrsyzdyǵynan betkeıge jaıaý kóterilip, aýmaǵy segiz qanat úıdiń kólemindeı jıegi dóńestengen apandy kórgennen soń da aryla almaǵan.
– Iаpyr-aı! Ǵajap-aı! – deı bergen.
Apannyń tereńdigi kezinde qansha bolǵanyn kim bilsin, búginde jıegi qulaı-qulaı, túbi ári ketse, eki kisiniń boıyndaı shuńqyrǵa aınalypty.
Aınala sırek tiken ósken, taýdyń bıigine qaraıǵy jelkesinde qarakók jartas tónip tur. Aınalasy totııaıyn tústes usaq tas, aıaq bassań, qyshyr-qyshyr etedi.
Álekeń sol tastardy kún kózine ustap qarady, birine birin uryp syndyrdy. Ishinen bir-ekeýin tańdap alyp, qaltasyna saldy.
– Bul apannyń kóne el ken qazǵan oryn ekenine kúmániń bolmasyn, – dedi atam. – Ejelden kele jatqan áńgime qate ketpeıdi. Ony azsynsań, osy jerdiń tasynan el tóńkeriske deıin totııaıyn aıyryp alyp júretinin aıtaıyn. Al ana ıek astynda turǵan Qaratóbeden altyn keni tabylǵanyn óziń de estigen shyǵarsyń. Myna qarsy bettegi Daratta soǵys kezinde shahta ashylyp, jumysy osydan eki-úsh jyl buryn ǵana toqtady. Jurttyń aıtýynsha, bir sırek ken qazypty. Ne altyn, ne mys bolar.
Álekeń atamdy saýalmen jetelep otyryp, sózge sóz sabaqtatty.
– О́zińizdiń kózińizge bul mańaıdan osy apannan basqa kóne qorym, ıá bolmasa syntas sekildiler túsken joq pa?
– Nege túspesin, – dedi atam. – Ana Darattyń etegindegi qaraǵan qaptaı ósken jazyqty janaryńa jaldatyp otyryp, sonaý bir bozǵylt alańqaıǵa aıaldashy. Sol jerde bıik shı ósedi, arasy tolǵan sheńbertas.
– Muny bir dep qoıalyq, – dedi akademık etekke kóz salyp turyp.
– Iá, bir deńiz, – dep atam endi Darattyń Atasý ózeninen arǵy tusyna siltedi. – Ana taldy arnanyń syrtqy beti kóne qorymnan aıaq alyp júrgisiz. Uzyndyǵy 3-4 metr, eni 1-1,5 metr tas beıitter qaz-qatar jatyr. Sol jerde taqyr dóńes bar. Ústinen júrseń, dúńgirlep qoıa beredi. Sabyr etseń, oǵan da bastap aparamyn. Al osy dalany jalpaǵynan tanystyr deseń, sonaý Myńbaı, Aıdarly, Qyzyltaý men Ortaý, Báıbishe taýlaryn asyqpaı aralaýǵa bolady. Olardyń aıasynda da kóneniń izi qansonardaı saırap jatyr.
Atam men akademık budan ári de uzaq áńgimelesti. О́giztaýdyń ıyǵynan kóringen shalqar jazyq, sol jazyqty kemerlep baryp kókseńgirlenetin Sańǵyrý, odan bylaıǵy Aqtaý, Alabas, batystaǵy Tasqoraly, Qý, Muńly atyrabynyń shejiresi tarqatyldy.
Sol kóp áńgimeniń sońyn atam kúrsinispen kúrmegen.
– Qaısybirin aıtyp taýysqandaısyń. Qaza berseń, qaı-qaıdaǵyny qozǵaıdy, taban astyńnan nebir hıkmet ýlap-shýlap qoıa beredi. Arǵy tarıhta ata-babanyń qýanysh-qaıǵysy tunshyqsa, bergisinde óz ýaıymyń syzdaıdy. Myna Qaratóbede bizdiń áýletke san ǵasyr kózaıym bolǵan asyl qazyna jatyr. Tóńkeriste aq pen qyzyl eldi qynadaı qyrǵanda, Shal degen jigitke berip, osy taýdyń bir qýysyna tyq degem. Ol aıtqanymdy oryndap, aýylǵa qaıtyp kele jatqanda, qyzyldyń jasaǵyna tap kelip, oqqa ushty.
– Ol qandaı qazyna? – dedi Álekeń.
– Aıtaıyn, – dedi atam kúrsinip. – Aralatańnan qalǵan qylysh, altyn jambylar men kúmis er, oǵan qosa ákem Jumaǵuldyń bolat sapysy, Nıkolaı patshanyń altyn aqshalary, ózimniń berdeńke myltyǵym men altyatarym, shesheıdiń altyn-kúmis buıymdary.
– Keıin izdep kórmedińiz be?
– Áredik ańsarym aýady, biraq ulan-baıtaq taýdyń qaı jerin tintesiń?
Áńgime osy jerden úzildi. О́giztaýdyń tumsyǵynan tómendegi mashınaǵa qaraı únsiz aıańdadyq.
* * *
Ýaqyt jyljyp ótip jatty. Saryala jaz kúzge oıysty. Atam arheologtarǵa eki-úsh kún aralatyp baryp qaıtatyn. Áredikte Álekeńniń ózi keledi, qymyz iship, keń otyryp áńgimelesedi. Sondaı áńgimelerden Darattyń etegindegi qalyń shıdiń qazylyp jatqanyn qulaǵymyz shalyp qalatyn.
Tamyzdyń sol sońǵy kúnderiniń birinde atam ekeýmiz akademıkke óziniń shaqyrtýymen keldik. Álekeń erekshe kóńildi eken. Qazba jumystary keshe aıaqtalypty. Úsh mys qorytý qazany arshylyp alynǵan. Úsheýi de bútin kórinedi, tipti balqytylǵan shlagyna, jaǵylǵan otynyna deıin sol kúıinde saqtalypty.
Sol qazandar meniń áli kúnge deıin kóz aldymda. Betki dıametri 1,5 metrdeı, tereńdegen saıyn taryla beredi. Túbiniń dıametri jarty metrge jýyq. Qabyrǵasy qyzyl granıtten qalanǵan. Betki jaǵynan kólbeý tútin qubyry tartylǵan.
Arheologtar qazyp alyp, jınap qoıǵan shlaktyń óne boıynda mys talshyqtar jylt-jylt etedi. Al otyn arsha aǵashynan ázirlengen kómir bolyp shyǵypty.
Álekeń bul ken balqytý orny Myq zamanyna jatatynyn, qazaqqa belgili “myq shegeniń” osy jerde jasalǵanyn, dál mynandaı jaqsy saqtalǵan tas qazandar Qazaqstanda ázirge tabylmaǵanyn erekshe leppen aıtty.
Sodan keıin qazba kezinde kezdesken qysh ydystardy kórsetti. Olar negizinen kókshil túske boıalǵan, órnekteri geometrııalyq syzbalarǵa uqsaıdy.
– Bular Grekııa jerinen jetken buıymdar, — dedi Álekeń. – Myq eli sol shalǵaıdaǵy jurtpen saýda-sattyq jasaǵanyna aıqyn dálel. Bul bizge Rım mysty osy sar daladan izdegen dep joramal aıtýǵa múmkindik beredi.
Budan soń tas ýatqan quraldardy, mystan jasalǵan árkelki pyshaqty, úlkendigi qos judyryqtaı barys músinin kórsetti.
– Bular myna jerde jatqan kóp qazynanyń júzden biri ǵana, – dedi. – Biz bar-joǵy úsh qazandy ǵana arshyp aldyq. Al qazylatyny áli de jetkilikti. Olarǵa aldaǵy jyldarda aınalyp soǵamyz.
Aqyr sońynda aǵash qoraptyń túbinen bir ýys asyq alyp shyqqan. Kádimgi qoıdyń asyqtary. Bári qynamen boıalǵan, bir-ekeýi táıpektelipti.
– Mynalar da osy jerden tabyldy ma? – dedi atam.
– Iá, siz Myq balalarynyń asyǵyn kórip tursyz, – dedi Álekeń. – Demek asyq oıyny – qazaqtyń eń kóne oıyny. Bul da tarıhı derek.
Osyny aıtyp, jan-jaǵyna qarady.
– Júrińiz, ana joldyń ústine baraıyq, – dedi.
Atam sońynan ilesti.
Álekeń joldyń taqyr tabanyna álgi asyqtardy qaz-qatar tikti.
– Smeke, kelińiz asyq oınaıyq, – degen.
– Asyq deısiń be? – dep tańyrqady atam.
– Iá siz ekeýmiz qazir asyq oınaımyz, – dedi Álekeń kádimgideı qulshynyp. – Myq zamanynyń asyǵyn shıyryp turyp atamyz. Babalarymyzdyń qolyna jaqqan saqanyń qyzyǵyna kenelemiz. Bul da tarıh aqsaqal, ótip ketken dáýirlerdiń qaıtyp oralǵan tarıhy.
Azdan soń biri belgili akademık, biri seksenge kelgen qarııa aı dalada asyqtyń qyzyǵyna kirip ketti.Aldan SMAIYL,jazýshy.
ASTANA.
24 qyrkúıek 2003 jyl.