Semılıngvızm saldary

Qazir balany orta mektepte oqytýdyń azaby týraly ata-analardyń da, ustazdardyń da tarapynan aıtylyp jatqan áńgime kóp. Bizdińshe, onyń bir sebebi táýelsizdik jyldarynda júıesiz júrgizilgen reformalar onsyz da «Inemen qudyq qazǵandaı» isti odan saıyn qıyndatyp jibergenimen baılanysty. Jyl saıyn demesek te, birneshe jyl aınaldyryp oqytý baǵdarlamasyna engizilip jatqan ózgerister, qaıta-qaıta jazylyp hám basylyp jatqan oqýlyqtar sol reformalardyń «jemisi».

Bir ǵana mysal keltireıik. Qatelespesek, 2011-2012 jyldary bastaýysh synyptan bas­tap aǵylshyn tilin oqytý týraly bastama kóterildi. Kóp uzamaı 2013-2014 jyly mektep tabaldyryǵyn attaǵan bal­dyr­ǵandar shet tili pánin oqýǵa kirisip ketti. Ata-analardyń qarsylyǵy, bilikti pedagogtar, ataqty ǵalymdar, aýzy dýaly degen qalamgerler aıtqan ýáli ýáj aıdalaǵa atyl­ǵan oqtaı boldy. Sóıtip sol saladaǵy atqaminerlerdiń aıtqany bolyp, álipti taıaq dep bilmeıtin balalardy aǵylshynǵa til syndyrýǵa kirisip kettik.

Taıaýda ǵana Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev osy taqyrypqa toqtalǵannan keıin bul másele qaıta qaralatyn túri bar.

– Ǵylymı-jaratylystaný pánde­rin aǵyl­shyn tilinde oqytý bilim ortalyq­tarynyń kadrlyq múmkindikterine qaraı oqýshylar men ata-analardyń qalaýy boıynsha iske asyrylýy tıis. Aǵylshyn tilin oqytýdy 2-3-synyptan nemese ata-analardyń qalaýyna qaraı 5-synyptan bastaý oryndy ári tıimdi bolady dep sanaımyn, – degen bolatyn Prezıdent.

Shyndyǵynda, memlekettik tildi meńge­rip úırenbegen, qazaqsha oılaý júıesi qa­lyp­tasa qoımaǵan balaǵa aǵylshynshany tyq­palaýdyń qandaı bolatynyn ýaqyttyń ózi kórsete bas­tady. Qazir balabaqsha, mektepke barsańyz, ne bolmasa aýladaǵy baldyrǵandardyń oıynyna kóńil bólseńiz, qoıyrtpaq tilde sóılesetinin baıqaısyz. Olar oılaryn qazaqsha da, aǵylshynsha da, oryssha da tolyq jetkize almaıdy. Onyń syryn Japonııadaǵy Sýkýba pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy Qýanysh Tastanbekovanyń Matritca.kz saıtyndaǵy:

– Balanyń ıntellektýaldyq damýyna keler bolsaq, shetel tilin, onyń grammatıkalyq qurylymyn, logıkalyq júıesin, stılıs­tıkasyn, frazeologızmderin jáne taǵy basqalaryn engizý (bastaýysh synyptan) eki tildi de ıgerý prosesin buzady. Nátıjesinde semılıngvter – bir tilde oıyn jazbasha nemese aýyzsha jetkize almaıtyn azamattar paıda bolady, – degen pikirinen bilýge bolady. Iаǵnı, qazirgi ár tildi aralastyryp sóıleıtin jartykesh tildi baldyrǵandar – semılıngvızmniń qurbany.

Qýanysh Tastanbekova Japonııanyń mektepterinde aǵylshyn tili pánin engizý isi 5 jyl boıy talqylanyp, ábden zerttelip, sodan keıin ǵana 2014 jyly 5-synyptan bastap jeke pán retinde engizilgenin aıtady. Onda da hımııa, bıologııa, ınformatıka sııaqty pánder aǵylshyn emes, japon tilinde júredi. Muǵalimderdi birneshe aı aǵylshyn tili kýrsynan ótkizip, endi matematıkany aǵylshynsha ótkizesiń deıtin bizdegi soraqylyq joq.

Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Ult­tyq bilim akademııasy ázirlegen 2019-2020 oqý jylyndaǵy jalpy orta bilim bere­tin mektepterindegi oqý prosesi týraly ádis­temelik nusqaý hatpen tanysqan edik. Aǵylshyn tili páni 1, 2, 3, 4-synyptarda aptasyna 2 saǵattan oqytylady eken. 1-synyptaǵy saýat ashý men 2, 3, 4-synyp­tardaǵy qazaq tili – aptasyna 4 saǵattan. Prezı­dent Q.Toqaevtyń sózinen keıin bul keste ózgeretinine kúmán joq, biraq ony bıyl kórmeımiz.

Elimizde 2000-2017 jyldar aralyǵynda mem­lekettik bilim berý standarty 7 ret ózgeriske túsipti. Ár ózgeris saıyn oqýlyqtyń mazmuny jańaryp, jańadan basylyp jatady. Damyǵan el retinde taǵy da Japonııany mysalǵa keltirsek, bul elde memlekettik bilim berý standarty birneshe jyl talqylanyp, sońǵy ret 2010 jyly ózgertilipti. Bul ózgeris IT-tehnologııalardyń damýy, jańa kommýnıkasııalyq quraldardyń paıda bolýy syndy ýaqyttyń talabyna oraı júrgizilgen.

Prezıdent Q.Toqaev halyqqa Joldaýyn­da: «Reformany tek reforma úshin júrgizýge jol berilmeıdi» degeni belgili. Bilim salasynda reforma úshin jasalatyn reforma endi qaıtalanbaıtyn shyǵar. Áıtpese, bilim alýdyń qýanyshymen qatar, azaby men ýaıymy da kóbeıip barady.