Tutyný nesıesiniń dáýreni júrip tur

Tamyz aıynda bank sek­­torynyń ekonomıkaǵa salǵan qarajatynyń jalpy kólemi 13,05 trıllıon teńgege jetipti. Bul byl­tyrǵy tamyz aıyndaǵy kór­setkishten bar bolǵany 0,8 paıyzǵa artyq. Esesine bólshek nesıeleýdegi ósim aıtarlyqtaı joǵary. Je­ke tulǵalarǵa be­rilgen qaryz­dyń kólemi 1 jylda 21,7 paıyzǵa joǵarylap, 6,01 teń­geni qurady. Al ból­shek nesıeleýde ádettegideı tu­tyný­shylardyń úlesi mol eke­ni belgili.

Bul kórsetkish 29,1 pa­ıyzǵa joǵarylap, 3,8 trıllıon teńgege jetken. Elimizdegi eń iri bank­terdiń ekonomıkaǵa aqsha salý­ǵa emes, tutynýshylarǵa arqasúıeýi qan­shalyqty durys? Bul týraly eko­nomıst Jankeldi Shym­shyqov:

– Bankterdiń negizgi jumysy – aqshany ekono­mıkaǵa salýy kerek. Eko­nomıkaǵa serpin berý úshin nesıeniń kóp bóligi bızneske baǵyttalýy kerek. Bız­nes órkendese – ónim ul­ǵaıady, ekonomıka damıdy, ósim artady. Onsyz eldiń ekonomıkasy kóterilmeıdi. Bankter qoljetimdi nesıe berý arqyly shaǵyn já­ne orta bıznesti kó­terýge mindetti. О́kinishke qa­raı, bizdegi bankter osy min­detin oryndaýdyń ornyna, tutynýshylarǵa joǵary paıyzben nesıe berýmen aınalysady. Qazir bólshek nesıeniń úlesi jalpy ne­sıeniń 45 paıyzynan asyp túsedi. Osy bólshek nesıeniń 65 paıyzdan astamy qara­paıym tutynýshylarǵa be­rilgen aqsha. Bul kórsetkish jyl sanap ulǵaıyp bara jatqanyn da nazarǵa alyńyz. Qarapaıym tutynýshylar búgin alǵan nesıesin er­teń «jep qoıady», odan ekono­mı­kaǵa túk paıda joq, – deıdi.

Sarapshy atap ótken­deı, al­dyńǵy qatarly damyǵan el­der­degi ulttyq bankterdiń ne­gizgi maqsaty – ekonomıkalyq ósim­di qamtamasyz etý. Al Qa­zaq­stan­nyń Ulttyq ban­ki negizinen ınflıasııany aýyzdyqtap 4-5 paıyzdyq dálizde ustap turýmen jáne óziniń qoryn ulǵaıtýmen aınalysady.

– О́ziniń rezervin ulǵaıtý úshin Ulttyq bank bazalyq mól­sherlemeni taıaýda ǵana 9,25 pa­ıyzǵa kóterý týraly sheshim qa­byldaǵanyn bilesiz. Ekinshi deńgeıli bank­ter qarjyny osy mól­sherlememen alýǵa máj­búr. Qarjy ınstıtýttary oǵan ın­flıa­sııanyń kem degende 5 paıy­zy­n, ózi­niń nápaqasy retinde taǵy birneshe paıyzdyq ústeme qossa, aqyr sońynda mólsher­leme sharyqtap shyǵa ke­ledi. Mundaı paıyzdyq mól­sherlememen nesıe alǵan shaǵyn jáne orta bıznes nysandary órkendemeıdi, damı almaıdy. Ulttyq bank jyl saıy­n rezervi ulǵaıǵanyn alǵa tartady. Ol rezervti sheteldik qundy qaǵazǵa salsa, Ulttyq bankimiz shet­eldiń ekonomıkasyna aqsha salǵanmen birdeı bolady, – deıdi J.Shymshyqov.

Ekonomıst AQSh-tyń Fede­raldyq rezerv júıesiniń bazalyq mólsherlemesi 2 paıyzdan sál-aq asatynyn, sonyń nátıjesinde bul eldegi qarjy ınstıtýtta­ry ekonomıkaǵa óte tómen baǵamen usynatynyn mysalǵa keltirdi. Federaldyq rezerv júıesi sońǵy 10 jyl ishin­de bul kórsetkishti birshama tó­mendetipti.

Jalpy, Qazaqstanda óner­kásip pen aýyl sharýashylyǵyn qarjylandyrý, olarǵa tómen paıyzben nesıe berý deńgeıi óte tómen ekeni buǵan deıin de jıi synǵa ushyraǵan. Qar­jy­­­lyq zertteýlerdiń nátı­je­sine súıensek, otandyq ekin­shi deń­geıli bankter birinshi kezekte tu­tynýshylyq nesıe berýge, odan keıin túrli deldaldyq jumys­tarmen tabys tapqandy artyq sanaıdy. Deldaldyq jumystar degende kommýnaldyq tólemder, bas­qa da tólem túrlerin aıtyp otyrmyz. Aktıvin ulǵaı­týdy kózdegen bankterdiń qa­ryz­dy tólem qabileti tómen aza­mat­tarǵa bile tura berýi de jıi kez­desetin qu­bylys. Bul týraly J.Shym­shy­qov:

– Bankterdiń aktıvterin se­nimsiz joldarmen ulǵaıta be­rýge tyrysýy da osy tuty­ný­shylyq nesıeniń kóbeıýine yq­pal etetin faktorlardyń biri. Alaıda problemalyq nesıe kóbeıgen saıyn, qarjy ınstıtýttarynyń jaǵdaıy nasharlaı beredi. Úkimet olarǵa kómektespese, «saýyqtyrý sharalaryn» júrgizbese, basyna qara bult úıiriledi – deıdi.

Buǵan deıin bankterdi sa­ýyqtyrý maqsatynda Úki­met tarapynan qyrýar qarjy aýda­rylǵany belgili. Sonyń saldarynan bankter «Úkimet dalaǵa tastamaıdy» degen masyldyq psıhologııaǵa boı aldyrdy. Eko­nomıkaǵa aqsha salmaı-aq, tutyný nesıesi ar­qyly da tabysqa kenelýge bolady dep oılaıtyn boldy. Syrt kózge jaqsy jumys istep jatqan birneshe banktiń sońǵy bir-eki jylda jabylyp qalǵanyna osyndaı jaǵdaılar da áser etken. Tutynýshylyq nesıe alýshylardyń 30 paıyzy tólem qabiletinen aıyrylǵan kezde bankke de ońaı soqpaıdy.

Búgingi tańda Qazaqstan na­ryǵynda kepilsiz tutyný ne­sıesin beretin 19 ekinshi deń­geıli bank bar. ranking.kz-tiń habarlaýynsha, olardyń 9-y nesıeni jeke tulǵalardan eńbekaqysynyń kólemi jáne bas­qa da anyq­tamalardy talap etpeıdi. Qarjy ınstı­týttarynyń arasynda jyl­dyq paıyzdyq mólsherlemesi eń tómeni – ATFBank – 17,2 pa­ıyz. BankRBK ekinshi oryn alsa (18,77 paıyz), ForteBank úshinshi satyda tur (24,6 paıyz). Bulardyń ishindegi eń kóp nesıe usynatyny da ATFBank – 7 mıllıon teńgege deıingi qarjyny 84 aıǵa beredi. Problemalyq nesıe portfelin jaq­sartý, ıaǵnı óteý merzimi 90 kún­nen asyp ketken nesıelerdi azaıtý qarqyny boıynsha da qarjy ınstıtýttarynyń kóshin ATFBank bastap tur.

Bir aıta keterligi, ekinshi deńgeıli bankterdiń tabys kólemi byltyrǵymen salystyrǵanda birshama tómendegeni baıqalady. ranking.kz-tiń habarlaýynsha, bul kórsetkish 277,5 mıllıard teńgeni qurap, 24,8 paıyzǵa quldyrap ketken. Eń iri 10 bank­tiń ishinde tabys kólemin bir jarym esege arttyrǵan, sóıtip 16,7 mıllıard teńge tabys tapqan ForteBank kósh bastap tur. Bul banktiń jetistigi birinshi k­e­zek­te ForteBank kartasyn us­taýshylardyń kóbeıýimen baılanysty deýge bolady. On­laın qyzmet kórsetý men mo­bıldi qosymsha segmentin damytý, kartany klıentterge tegin jetkizip berý qyzmeti onyń tabys syry deýge negiz bar.

Tabys kólemi boıynsha ATFBank pen Kaspi Bank úzdik úsh­­tikke endi. Byltyr 17,4 mıllıard teńge shyǵynǵa ushyraǵan, al bıyl 167,7 mıllıard teńge qarjydan aıyrylǵan Jýsan Bank tizimniń eń tómengi satysyna jaıǵasty.