• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Qoǵam 13 Qyrkúıek, 2019

«Qurmetti kirip-shyǵýshylar!»

350 ret
kórsetildi

Keı-keıde sharýanyń yńǵaıyna oraı áldebir mekemeniń jumysy týraly aqparat qajet bolsa, saıtyn ashyp qaraıtynymyz bar. Sondaı shaqta memlekettik mekemelerdiń saıtynda memlekettik tilge degen nemquraılylyqtyń ıisi ańqyp turady-aý, ańqyp turady.

Búgingi tańda áleýmettik máseleler kópshilikti qatty tolǵandyrýda. El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń halyqqa arnaǵan Joldaýynan keıin qandaı jańalyq bar eken, áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan otbasylarǵa jeńildikter bar ma, kimderdiń ne­sıesi keshiriledi degen sandaǵan saýal­dyń týýy zańdy. Sondyqtan da kóp­tegen adamdardyń oblystyq jumys­pen qamtý jáne áleýmettik baǵ­dar­la­malardy úı­les­tirý basqarmasynyń saıtyna topyrlap kirip jatatyny bar. Taıaýda biz de kirdik. Biz túsinbeıtin jaı birden bas­taldy. «Qurmetti kirip-shyǵýshylar!» dep jazylǵan eken. Kirgenimiz sol edi myna jazýdy oqyǵan soń tezirek shyǵyp ketkimiz kelgeni. Ájem jaryqtyq, «kór­shi úıdiń hal-jaǵdaıyn bilip kirip-shy­ǵýym kerek edi» dep otyratyn. Sóıt­sek, bul «Dorogıe posetıtelı!» de­gen­niń aýdarmasy eken ǵoı. Bir ǵajaby bul jazba basqarma basshysy Dına Ahmet­janovanyń atynan berilgen bas­ty bette taıǵa tańba basqandaı etip jazylyp tur.

Bul saıttyń amandyǵyn bilgen soń basqa qyrýar mekemelerdiń saıtyna «kirip-shyqtyq». Kópshiliginde «qazaq ti­li» degen sóz «kaz» dep qysqartylyp alyn­ǵan. Endi qaıtsin tórtkúl dúnıe te­gis únemdeýge kóshkende, «qazaq» degen bes áripten turatyn sózdiń eki árpin jaz­baı yqshamdaǵan túrleri. Biraq ­«q»-ny «k» dep jazǵan. О́zgeni aıtasyz, dál osyndaı qatelik oblystyq bilim bas­qarmasynyń saıtynda da kekeshtene sóılep tur. Al «kirip-shyǵý» týra­ly kesimdi pikir aıtsaq, anyǵynda bul «saıt­ty paıdalanýshylar» bolsa kerek.

Memlekettik tilde eshbir derek-dáıe­gi joq saıttardan kóz súrinedi. Biz­diń óńirde qazaq tiliniń kirpigi ǵana qı­myl­dap jatyr. Saıttaǵy soraqylyq mynaý! Al jınalys ataýly áýeli qazaq tilinde bastalyp, bir-eki aýyz sóz aıtqan soń jergilikti jurtqa osy da jaraıdy degendeı, ordańdaǵan orysshaǵa kóshedi. Buǵan etimiz ábden úırengen. Qazir taza­ qazaqsha sóıleıtin adam kórsek, jatyr­qap turatyn jaǵdaıǵa jettik. Oblys­tyq dene shynyqtyrý jáne sport bas­qar­masynyń saıtyn ashyp jiberseńiz, «Qurmetti hanymdar men myrzalar!» dep bastalady. Janyńa jyly tıetin osy sózdi oqyǵanda aınalyp keteıinder-aı dep jylap jibergiń keledi. Biraq ári qaraı saýatsyzdyqtyń samsap turǵanyn kórgende, jigeriń qum bolyp, sileń qa­tady. Oqı almaısyń. Oqyǵanmen, túsine almaısyń.

Qalaı bolǵan kúnde de ılegenimiz bir teriniń pushpaǵy – el ıgiligi jolyndaǵy eńbek bolǵan soń memlekettik tilge de­gen qurmet esten shyqpaýy kerek. О́ıt­ke­ni ol ulttyń tuǵyry men rýhy emes pe?!