Hakim Abaı «Allanyń ózi de ras, sózi de ras» degen. Uly shaıyrdyń bul sózin oıshyl Shákárim «Shyn taza jan tazalyqpen, Táńirisine barmaq ol» dep qýattaıdy. Ǵasyrlar boıy uly dalamyzda saltanat quryp kele jatqan ıslam dininiń qadir-qasıeti adamzat balasy úshin basty qundylyq. «Allany bir, Paıǵambardy haq, Qurandy shyn» dep tanyǵan ata-babalarymyzdyń amanatyna adaldyq tanytý – búgingi mindet.
Alaıda, qazirgi kezde din tóńireginde túrli daý-damaıdyń, pikirtalastyń kóbeıip ketkeni jasyryn emes. Árıne tanymǵa talas joq. Biraq eldiń ishin alataıdaı búldirip, óziniń ár jerden estigen, kórgen nárselerin dinge ákelip tańǵysy keletinder áli de bar. Al dindi durys túsiný adamnyń óziniń tanym-túısigine baılanysty bolsa, ásirese jastarǵa sharıǵattyń negizgi sharttaryn túsindirýde ımamdar men teolog ǵalymdardyń úlesi zor. Qýanarlyǵy, qazirgi kezde ımandylyq jolyna qaraı bet burǵan jastar kóbeıdi. О́kinishke qaraı, keıbir jastar dástúrge qarsy shyǵyp, dindi bura tartýda. Jambyl oblystyq din isteri basqarmasynyń málimetinshe, oblys boıynsha búginde memlekettik tirkeýden ótken 346 dinı birlestik pen onyń fılıaldary bar eken. Onyń ishinde 300 meshit pen pravoslavtyq, katolıktik, protestanttyq 46 shirkeý jumys isteıdi.
Oblystaǵy barlyq meshitte joǵary bilimdi, orta bilimdi jáne qysqa merzimdi saýat ashý kýrstaryn bitirgen 414 dinı qyzmetker eńbek etedi. Jýyrda ǵana Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, bas múftı Serikbaı Oraz Áýlıeata jerine arnaıy kelip, óńirdiń dinı ahýalymen tanysqan bolatyn.
Din máselesiniń qazirgi kezde kókeıkesti bolyp turǵany shyndyq. Jambyl óńirinde dinı ahýal turaqty degenmen, qordalanǵan máseleler de bar. Eshqandaı qısynǵa kelmeıtin ustanymdar, kóńilge qonbaıtyn oılar qoǵamda qaptap barady. Alaıda jyl sanap óńirde bilimdi mamandar qatary da artyp keledi. Sondaı-aq jergilikti medresede de maman daıyndaýǵa aıryqsha kóńil bólingen. «Búginde «Nur-Múbárak» Egıpet ıslam mádenıeti ýnıversıtetinde oblystan dintaný jáne ıslamtaný mamandyqtary boıynsha 78 azamat bilim alsa, onyń 9-y bıyl oqýyn aıaqtady. Budan bólek, jergilikti halyqtyń suranysy men Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń usynysy boıynsha Qordaı aýdany, Masanshy aýylynan «Qordaı» Quran oqytý ortalyǵy óz qyzmetin ótken jyldyń qarasha aıynan bastady. Bul jerde 60 shákirt bilim alýda. Jalpy, oblysta ártúrli salalarda teologııalyq joǵary bilimi bar 71 azamat qyzmet etýde», deıdi Jambyl oblystyq din isteri basqarmasy ıslam baǵytyndaǵy dinı birlestiktermen baılanystar jónindegi bóliminiń basshysy Erkebulan Aqbaı.
Din – tek namaz oqý emes, ol kúrdeli ǵylym. Ol ǵylymdy ıgerý úshin bilimniń qajet ekeni aıtpasa da túsinikti. Bul rette Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń Jambyl oblysy boıynsha ókili, oblystyq «Hıbatýlla Tarazı» meshitiniń bas ımamy Qanat Jumaǵul óńirde jastardy tárbıeleý maqsatynda kóptegen jumystar atqarylyp jatqanyn aıtady. Imamnyń aıtýynsha, «Hıbatýlla Tarazı» medresesinde Jambyl oblysymen qatar, Almaty, Qyzylorda, Shymkent qalalarynan kelgen 60 shaqty shákirt oqıdy eken. Odan keıin Atyraý, Aqtóbe, Oral, Aqtaý qalalarynan da shákirtter qabyldanǵan. Endi salynyp jatqan jataqhananyń qurylysy aıaqtalsa, shákirtter sany budan da arta túsýi múmkin. «Din, onyń ishinde Islam dini – ata-babamyz ustanǵan ıdeologııanyń bir qyry. Búginde halyq tarapynan dindi tanýǵa suranys kóbeıip keledi. Meshitterimiz, meshitte qyzmet etetin ımamdarymyz óz deńgeılerinde qyzmetterin atqaryp júr. Áýeli halyqtyń dinı rásimderin atqarý, sol sııaqty meshitke kelgen jamaǵattyń dinı saýatyn kóterý, olardyń jat aǵymǵa qarsy ımmýnıtetterin qalyptastyrý boıynsha jumys isteımiz. Ýaǵyz-nasıhat ta jalpy taqyryptarda qozǵalady. Odan bólek, ımamdarymyz jamaǵattyń bilimin arttyrýǵa kúsh salady. Búginde ortalyq meshit janyndaǵy saýat ashý kýrstary jumys isteıdi. Kýrsqa kelgen azamattar áýeli Islam dini jaıynda aqparat alsa, odan keıin dindi odan ári tereńdetip oqýǵa qol jetkize alady. Bul jerge erlermen qatar, áıelder de kele alady.
Sodan keıin shetelge oqýǵa ketken jastardy da qaıtarý máselesi bar. Biz joǵary bilimdi Qazaqstanda aldyq. Týǵan jerde oqyǵanǵa eshteńe jetpeıdi. Eń áýeli maman máselesin sheship alǵan durys. Elimiz boıynsha Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasyna qarasty 9 medrese bar. Bul medreselerde de maman daıyndaý máselesi qamtylýda. Birinshiden, jastar asyl dinimizdiń qasıetterin boıyna sińirýi kerek. Meshitte búginde áleýmettik jaǵdaıy tómen, asyraýshysynan aıyrylǵan otbasylarǵa túrli kómek kórsetilýde. Sonymen qatar jastarǵa dinniń taǵylymdary úıretiledi», deıdi ol.
Jastardyń jat aǵymnyń jeteginde ketpeı, ıslam jaýharlaryn boıyna sińirý úshin berilgen bilim bir bólek. Alaıda keıde qoǵamda dinı ekstremızm men terrorızm kórinisteriniń qylań beretini ras. Bul baǵytta óńirde din salasyndaǵy aqparattyq-túsindirý toptary oblystyq, qalalyq jáne aýdandyq deńgeılerde qurylǵan. Quramynda 122 adam bar. Top quramy dintanýshy, teolog jáne psıholog mamandardan jáne din salasyna ýákiletti memlekettik qyzmetshilerden jasaqtalǵan. О́kinishke qaraı, jergilikti din isteri basqarmasynyń málimetinshe jyl basynan beri ınternet resýrstarda 1067 kúdikti silteme anyqtalyp, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrliginiń dintaný saraptamasyna joldanyp, 107 silteme buǵattalypty. Sonymen qatar quqyq qorǵaý organdarymen birlesip, destrýktıvti dinı aǵymdardyń yqpalyna ushyraǵan azamattardy ońaltý jáne qoǵamǵa beıimdeý baǵytynda jeke adrestik jumystar da júrgizilýde eken.
«Búginde oblys boıynsha 911 azamat destrýktıvti dinı aǵymdardyń yqpalynda júr. 2015 jyldan búginge deıin júrgizilgen ońaltý jumystarynyń nátıjesinde, destrýktıvti dinı baǵyttaǵy 679 azamat qoǵamǵa beıimdelse, onyń 118-ine aǵymdaǵy jyly atqarylǵan jumystardyń nátıjesinde qol jetkizildi. Onyń ishinde 11 azamat jastar sanatyna kiredi. Atalǵan jumystar Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń Jambyl oblysy boıynsha departamentimen birlese otyryp, elimizdiń Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi tarapynan usynylǵan ońaltý krıterıılerine sáıkes júrgizilýde. Aǵymdaǵy jyl ishinde teolog mamandar tarapynan túzeý mekemelerindegi 172 adammen jeke kezdesýler ótkizildi. Joǵaryda atalǵan jeke kezdesýler 2019 jyldyń basynda arnaıy ár sottalýshyǵa jeke bekitilgen teologııalyq ońaltýdyń jeke baǵdarlamasyna sáıkes júrgizildi», deıdi E.Aqtaı.
Sonymen qatar búgingi tańda óńirden 25 azamat sheteldik dinı oqý oryndarynda oqyp júr. Alaıda sol 25 azamattyń 14-i Saýd Arabııasy, Pákistan, Mysyr, Qyrǵyzstan memleketterinde kúmándi oqý oryndarynda oqyp jatqan bolsa, qalǵan 11-i Túrkııa, Mysyr memleketteriniń joǵary oqý oryndarynda bilim alýda eken.
Qazir dinı aǵymdar kóp. Munyń qaýipti ekeni taǵy túsinikti. Bul oraıda oblystyń bas ımamy Qanat Jumaǵul óziniń pikirin bildirdi. «Kezinde paıǵambarymyz Muhammed (s.ǵ.s.) 73 aǵymnyń bolatyny týraly aıtqan. Dindi ustaný úshin bilim kerek. Mektepte durys oqymaǵan bala keıin dindi de durystap oqı almaıdy. Jat aǵymda júrgender bar, árıne. Biraq olar ýaǵyz-nasıhat júrgizbeıdi. Ýaǵyz-nasıhattyń bárin de ımamdar júrgizedi. Alaıda búgingi qaýip áleýmettik jelilerden bolyp tur. Respýblıka boıynsha meshitterde saıttar jumys isteıdi. Al óńirde jamaǵatqa arnalǵan «Ýaǵyz dastarqany» bar. Munda biz aýdan, aýyl turǵyndarymen kezdesip, kóshpeli túrde úgit-nasıhat jumystaryn júrgizemiz. Elimiz boıynsha aqparattyq-nasıhattyq top jumys atqarady. Múftııattyń janynda ǵulamalar keńesi de túrli máselelerdi kóteredi. Halyqtyń qazirgi kezdegi suranysyna oraı kóptegen máselelerdiń jaýabyn berip, túıtkildi máselelerdiń sheshimin aıtyp júr. Bastysy, el sheteldiń emes, ózimizdiń aqparatty paıdalanýy kerek. Syrttaǵy sheıhsymaqtardy emes, ózimizdegi ımamdardy tyńdaǵan durys. Aǵym máselesi tarıhtan bar. Ol – adamnyń dinı mátinderdi joramaldap, túsinýine baılanysty. Elimizde tunyq bulaqtan sýsyndaǵan dástúrli hanafı mázhaby bar. Bul joldy ata-babalarymyz ustanǵan. Endi joldan qosylǵan toptar óz pikirin tyqpalaǵysy keledi. Másele sonda. Eń bastysy, durys baǵytty elge nasıhattaý kerek», deıdi ımam.
Qazir aqparattyń zamany. Kitaptardyń tasqynynan da kóz súrinedi. Bul rette din tóńireginde júrgen jastar ne oqyp júr, kimdi tyńdaıdy degen másele de ózekti. El ishinde joldan taıdyrýǵa úgitteıtin toptar da jetedi. Biraq olardyń deni quzyrly mekemelerdiń quryǵyna ilinýde. Jambyl oblystyq polısııa departamentiniń málimetinshe, aǵymdaǵy jyldyń basynan beri óńirde polısııa qyzmetkerleri dinı baǵyttaǵy 34 ákimshilik-quqyq buzýshylyq faktilerdi anyqtaǵan. Onyń 16 deregi el aýmaǵy men shekaralas memleketter azamattarynyń tyıym salynǵan ekstremıstik sıpattaǵy ádebıetterdi zańsyz ákelýine qatysty bolyp otyr. Jalpy sany 27-den asa ekstremıstik mazmundaǵy kitap tárkilenip, Ákimshilik quqyq buzýshylyq qylmystyq kodeksiniń 453-baby boıynsha tyıym salynǵan ekstremıstik ádebıetti respýblıka aýmaǵyna ákelgeni úshin Qyrǵyz Respýblıkasynyń 14 azamaty jáne Reseı men О́zbekstan memleketinen 2 adam ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵan. Mine, osyndaı zańsyzdyqtardyń bári de adamdardyń dinı kózqarasyna kesirin tıgizbeı qoımasy anyq.
«Din – ustaı alsań qasıetiń, ustaı almasań qasiretiń», deıdi halyq danalyǵy. Áýelgi qatelik keıin adamnyń taǵdyryna aınalýy múmkin. Eń bastysy, din – aqıqattyń, izgiliktiń shyraqshysy. Qoǵamdy búlikke emes, birlikke bastaýshy ilim. Sondyqtan da jat aǵymnyń jaqsylyqqa aparmaıtynyn bilgen jón.
Jambyl oblysy