El Prezıdenti Q.Toqaev óziniń alǵashqy Joldaýynda: «Qazaq tiliniń memlekettik til retindegi róli kúsheıip, ultaralyq qatynas tiline aınalatyn kezeńi keledi dep esepteımin. Biraq mundaı dárejege jetý úshin bárimiz dańǵaza jasamaı, jumyla jumys júrgizýimiz kerek», dedi.
Iá, óte durys. Egemendik alǵanymyzǵa 28 jyl boldy, sodan beri Qazaqstanda ómir súretin barlyq ulttarǵa memlekettik tildi meńgerýge tolyqtaı jaǵdaı jasalyp keledi. Bul – bir, ekinshiden, demografııalyq turǵydan qazaq ulty eń joǵarǵy paıyzdy kórsetip otyr (málimetterge súıensek, qazirgi tańda qazaq halqynyń úlesi 40 paıyzdan 75 paıyzǵa jetti), úshinshiden, qazaq tilinde sóıleýshiler sany artty (2009 jylǵy halyq sanaǵynda 1 350 myń slavıan halqynyń ókili «Men memlekettik tildi bilemin» - dep málimdedi, al 10 paıyzdan astam túrkitektes aǵaıyn túgelge jýyq qazaq tilin biledi). Kórshi ózbek, qyrǵyz, t.b. túrkitektes memleketter táýelsizdik alǵan kezeńde-aq halqynyń paıyzy kóp bolǵandyqtan óz tilderiniń mártebesin joǵaltpaı, birden erkin qoldanysqa endirdi, al bizdiń úles paıyzymyz da óz deńgeıine tolyqtaı jetti. Sondyqtan da qazaq tiliniń ultaralyq qatynas tiline aınalatyn kezeńi naqty keldi dep esepteımin.
Alty alashqa aty jaıylyp, eski men jańa zamannyń altyn kópiri bolǵan ataqty Máshhúr Júsip Kópeıulynyń «Túrik tiliniń ishindegi gaýhary – qazaq tili» degen qasıetti sózi bar. Osyndaı gaýhar tilimizdi óz dárejesinde paıdalana almaýymyzǵa kezindegi keńes ókimetiniń solaqaı saıasaty áser etse, al dál qazir qoǵamnyń barlyq salasynda qazaq tiliniń mártebesi joǵary bolýy qajet. Jalpy kez kelgen elde tildik ahýal ózgergen jaǵdaıda til saıasaty da jańa talaptarmen tolyǵyp otyrady jáne barlyq elderde memlekettik tildi bilý zań arqyly mindettelgen. Al bizdegi Til týraly zańda «Qazaqstan halqyn toptastyrýdyń asa mańyzdy faktory bolyp tabylatyn memlekettik tildi meńgerý – Qazaqstan Respýblıkasynyń árbir azamatynyń paryzy» («Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Til týraly zań», 4-bap) dep qana kórsetilgen. Iаǵnı, memlekettik tildi meńgerý tek «paryz» ǵana. Meniń oıymsha, Prezıdent Joldaýyndaǵy qazaq tiliniń memlekettik til retindegi rólin kúsheıtý úshin «Til týraly» zańǵa ózgerister engizip, memlekettik tilge qatysty jaýapkershilik belgilenýi kerek. Álemde jeti túrki memleketi bar desek, sonyń altaýy óz tilinde el basqaryp, bir-birimen qarym-qatynasty tek óz tilinde jasaýda.
Kez kelgen qazaq, qazaqstandyq bir-birimen tek memlekettik tilde sóılesetin ýaqyty keldi. Táýelsizdik qazaqqa ne berdi desek, sanymyz ósti, sanamyz órkendedi, rýhymyz jandandy. Rýhymyzben birge tilimizdiń tuǵyry da bıikteýi shart.
Orazkúl ASANǴAZY,
qoǵam qaıratkeri