Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde álemdik tájirıbede alǵash ret qatysýshylardyń bedeldi quramymen bir mezgilde birneshe is-sharanyń basyn biriktirgen halyqaralyq aýqymdy shara – Ýnıversıtetterdiń jahandyq sammıti bastaldy. Bilim, ǵylym, ozyq tehnologııalar men rýhanı qundylyqtardy ıntegrasııalaý aıasynda ýnıversıtetterdiń bolashaq damýynyń jańa modelin talqylaýdy maqsat etken halyqaralyq irgeli basqosýdy Qazaqstan Premer-Mınıstriniń orynbasary Berdibek Saparbaev ashty.
Jahandyq máni bar jıynǵa Eýropa, Azııa, Amerıka aýmaǵyndaǵy 60-qa tarta eldiń 130 ýnıversıtetinen kelgen kóshbasshy ókilderdiń salmaǵy men quramy ártúrli, olardyń arasynda BUU, IýNESKO sekildi halyqaralyq uıymdardyń ókilderi, Microsoft, VVS, Elsevier, Springer Nature, YODAK, AKSON sııaqty álemge belgili kompanııalar, QS «World University Rankings» halyqaralyq reıtınginiń top-800 sanatyna kiretin ýnıversıtetterdiń basshylary, SUN, USRN, IREG Observatory uıymdary men ýnıversıtetterin saralaý boıynsha halyqaralyq qaýymdastyqtyń músheleri, ENAEE ınjenerlik bilim berýdiń akkredıtteýi boıynsha eýropalyq jeliniń sarapshylary bar.
B.Saparbaev ǵylym men bilimniń ınnovasııalyq baǵyttaryn sóz etýge jıylǵan qatysýshylarǵa Qazaqstan Premer-mınıstri Asqar Mamınniń joldaǵan hatyn oqyp berdi. «Búgingi tańda elimizde bilim berý, ǵylym jáne básekege qabilettilik máselelerin sheshýde, ýnıversıtetterge akademııalyq táýelsizdik berildi. Bul sharalardyń barlyǵy ýnıversıtetterdiń ǵylymı, bilim berý, tehnologııalyq jáne gýmanıtarlyq keńistiktegi yqpalyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. BUU usynǵan Adamnyń damý ındeksi Qazaqstan halqynyń bilim deńgeıiniń joǵary ekendigin kórsetedi. Sizderdiń ınnovasııalyq ıdeıalaryńyz, shyǵarmashylyq bastamalaryńyz iske asady jáne adam kapıtalyn odan ári damytýǵa yqpal etedi dep senemin», degen Asqar Mamın óz sózinde.
Berdibek Máshbekuly alys jáne jaqyn shetelderden kelgen qonaqtarǵa elimizde bilim salasyna, ásirese jastardyń oqýyna kóp kóńil bólinetinin, onyń aıǵaǵy retinde Qazaqstanda 132 joǵary oqý orny jumys isteıtinin jetkizdi. Onda 600 myń qazaqstandyq jas búgingi kezeń talap etip otyrǵan halyqaralyq suranysqa saı bilim alýda. Jastar saıasaty týraly arnaıy qabyldanǵan zań kóp múmkindikterge jol ashady. Elbasy usynysymen bıylǵy jyldyń Jastar jyly dep jarııalanýy da tegin emes. Sebebi árbir memlekettiń bolashaǵy, keleshektegi damýy bilimdi jastaryna tikeleı baılanysty. Premer-Mınıstrdiń orynbasary halyqaralyq mańyzdy sharanyń 22 myń stýdent bilim alatyn QazUÝ-de ótkizilip otyrýynyń mánisine toqtaldy. Eń negizgisi, ýnıversıtettiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy, oqý josparlary, maman daıyndap otyrǵan fakýltetteri halyqaralyq talapqa saı keledi. Keler jyly joǵary oqý orny atyn ıelenip otyrǵan uly ǵalym ál-Farabıdiń 1150 jyldyǵy men uly aqyn Abaıdyń 175 jyldyq mereıtoılarynyń keń aýqymda atalyp ótetinin de súıinshileı jetkizdi.
Jahandyq bilim sammıtiniń ótýine keń qoldaý bildirip, qatysýshylardy meımandostyqpen qarsy alǵan Almaty qalasy bolsa, shahar ákimi Baqytjan Saǵyntaev bul mańyzdy basqosýdyń ózindik máni bar ekenine toqtaldy. QazUÝ álemniń 130-dan astam jetekshi oqý ornyn biriktiretin Jibek joly ýnıversıtetteri Alıansynyń teń quryltaıshysy bola otyryp, birqatar iri jobany júzege asyrdy. Onyń ishinde halyqaralyq IT tehnoparkin qurý boıynsha belsendi jumys atqaryp keledi. QS World Wide halyqaralyq bilim berý forýmy Ortalyq Azııada, sonyń ishinde Almatyda alǵash ret ótip otyr. О́ıtkeni dál osy jerde elimizdiń joǵary mektebi qurylyp, jaqsy damyp keledi. Elimizdegi árbir úshinshi stýdent Almatyda oqıdy. Osydan 15 jyl buryn qazaqstandyq ýnıversıtetter QS University Rankings reıtıngine tuńǵysh ret endi. Ol kezde Qazaqstannan bir ǵana ýnıversıtet bolsa, 2019 jylǵa deıin 10 joǵary oqý orny reıtıngke kirgen, onyń altaýy Almatyda ornalasqan», dedi qala ákimi B.Saǵyntaev.
BUU turaqty damý jónindegi «Akademııalyq yqpal» baǵdarlamasynyń ǵalamdyq haby bolyp tabylatyn ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ ózine júktelgen mindetti tıimdi atqarǵanyn aıta kelip, rektor Ǵalymqaıyr Mutanov halyqaralyq qaýymdastyq úshin mańyzdy sharanyń ıntegrasııalyq bilim úderisine tıgizetin áseri týraly baıandady.
Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy qorynyń atynan sóz alǵan qordyń atqarýshy dırektorynyń orynbasary Igor Rogov ta mundaı álemdik aýqymdaǵy is-sharanyń Qazaqstanda ótýi eldegi joǵary bilimniń ozyq úlgide damýyna, otandyq bilim berýdiń eksporttyq áleýetin arttyrýǵa, el ımıdjiniń oń qalyptasýyna serpin beretinine nazar aýdardy. «Bizdiń maqsatymyz áleýmettik lıftilerdiń tıimdi júıesin qurý, talanttardy qoldaý, kóshbasshylar daıyndaý bolyp tabylady» degen ol, sońǵy on jylda qordyń syılyǵyna 258 ǵylym, mádenıet jáne óner ókilderiniń ıe bolǵanyn elimizdiń talanttardy qoldaýdaǵy tıimdi baǵytynyń mysaly retinde bólisti.
Forýmǵa qatysýshylar esimi ýnıversıtetke berilgen uly oıshyldyń mádenı murasyna arnalǵan mýzeıge kelip, ál-Farabı týraly qundy materıaldar, álem mýzeıleri men kitaphanalaryndaǵy túpnusqa jádigerlerdiń kóshirmeleri jáne zamanaýı Qazaqstannyń áleýmettik-mádenı jańǵyrýy jónindegi aýqymdy qujattarmen tanysty. Ýnıversıtetterdiń jahandyq sammıti aıasynda joǵary deńgeıdegi taǵy da birqatar shara qatar uıymdastyryldy. Halyqaralyq shara úsh kúnge sozylady. Baǵdarlama sheńberi keń – plenarlyq otyrystar, paneldik pikirtalastar, iskerlik kezdesýler jáne yntymaqtastyq týraly memorandýmdarǵa qol qoıý, álemniń jetekshi joǵary oqý oryndary jetistikteriniń kórmesi ótedi.
Jan Sadıak,
IREG Observatory akademııasynyń professory, (Belgııa):
– Konferensııada óte mańyzdy taqyrypta baıandama jasadym. Baıandama «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa» dep atalady. Jalpylama osylaı ataǵanymmen, áńgime tórkini «jasandy zııalylar» týraly. «Jasandy zııaly» degen ne, áıtpese kim? Ol – robot, ol – kommýnıkasııadaǵy jańa tehnologııa, ol – nanotehnologııa. Qazir 3G telefondaryn shyǵaryp otyryp, kompanııalar 5G telefondary týraly oılanyp otyr. Alaıda 5G telefonyn jasandy zııalylar ǵana emes, jalpy jurt qoldana alatyndaı tehnologııa ortaq bir maqsatqa toǵysýy kerek. Adam jańa tehnologııanyń oń áserinen qoryqpaı, kerisinshe, ózi jasaýǵa umtylys tanytqany jón. Sebebi búgingi damý tek irilik pen ilkimdilikti ǵana talap etedi. Qazir robottar adam aǵzasyna kúrdeli otalar jasaı bastady. Aldaǵy 25-30 jylda álemde 800 mıllıon adamnyń jumyssyz qalý qaýpi týyp tur. Bul – tereń oılanýdy qajet etetin suraq. Qazaqstandaǵy basqosýda biz osyndaı máselelerdi talqylaımyz.
Irına Kraeva,
Máskeý memlekettik Lıngvıstıka ýnıversıtetiniń rektory, (Reseı):
– Bizdiń Lıngvıstıka ýnıversıteti – TMD elderine ǵana emes, búkil álemge Morıs Tereza atyndaǵy memlekettik pedagogıkalyq Shet tilder ınstıtýty retinde belgili bolǵan bedeli men abyroıy joǵary oqý orny. Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ – bizdiń ýnıversıtettiń baıyrǵy seriktesi. Konferensııa barysynda joǵary bilim júıesindegi oqytýshylar men ǵalymdar úshin óte mańyzdy máselelerdiń qozǵalyp otyrǵany, solardyń jolyn birge talqylap, sheshimin de birge ázirleıtinimiz úshin qýanyshtymyn. Paıdaly, mazmunǵa baı, plenarlyq otyrystar alǵashqy kúni-aq bastalyp ketti. Oǵan ártúrli deńgeıdegi kásibı áriptesterimizdiń baıandama jasap, sheberlik saǵattaryn ótkizýi jańa ǵylymı baǵyttar, ózekti máseleleri týraly tájirıbe jınaqtap qaıtýymyzǵa múmkindik beredi. Qazirdiń ózinde biz 10 qazaqstandyq joǵary oqý ornymen birlesken memorandým negizinde jumys istep kelemiz. Eki jaqqa da paıdaly jemisin beretin seriktestik ári qaraı da tıimdi jospar negizinde belsendi jalǵasyn tabatynyna senimdimin.
Nur Qırabaev,
Reseı Halyqtar dostyǵy ýnıversıtetiniń birinshi prorektory, professor (Reseı):
– QS – bilim júıesindegi eń mańyzdy reıtıngtiń biri. Ýnıversıtetterdegi bilim bedelin damytýdyń negizgi qaǵıdalary boıynsha salystyrý júıesiniń engizilgenine kóp bola qoımasa da, bul básekelestikke qazir barlyq mańyzdy joǵary oqý oryndary yntaly bolyp otyr. Reıtıng deńgeıdiń qandaı ekenin jáne qaıda, qalaı baǵyt alatynyn anyqtaýǵa múmkindik beretin eń qatal kórsetkish. Meniń baıqaýymsha, sońǵy bes jylda qazaqstandyq bilim júıesi óte belsendi damyp keledi. Eger jańylyspasam, ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ – álemdik reıtıngte 207-orynda. Sol sebepti halyqaralyq brendke aınalǵan elıtalyq oqý oryndarynyń izinen erip, arasynan tabylǵany úshin Qazaqstan maqtanýy kerek. Ǵylymnyń damýy úshin shekara belgilenbegen, ol úńgigen saıyn tereńine tarta beretin shetsiz-sheksiz álem. Bul degenimiz – halyqaralyq tájirıbe, halyqaralyq jobalar, halyqaralyq baılanystar.
ALMATY