Ulttyq bankke teńgeniń nyǵaıǵany tıimsiz be?

Alaıda apta basynda dollar nebári 1,94 teńgege arzandap, aldyńǵy apta sońyndaǵy 386,71 teńgeden 384,77 teńgege tústi. Onyń ústine apta boıy munaı sál arzandap, beısenbi kúni 64-65 dollardyń aınalasynda qubylǵanda dollardyń teńgege shaqqandaǵy quny qaıtadan 385,96 teńgege jetti. Bul tipti munaı baǵasy 60 dollar bolǵan kezdegi kórset­kishten de joǵary. Shıkizattyń qymbat­taýy tól valıýtamyzǵa tıimdi bolýy tıis edi. Biraq Ulttyq bank qazir teńgeniń nyǵaıý­yna múddeli emes sekildi. Máselen, apta basynda Qazaqstan qor naryǵynyń resmı saıtynda jarııalanǵan málimette 23 qyr­kúıek pen 15 qazanǵa deıingi dollardyń fıýcherstik baǵasy jarııalandy. Onda dollar baǵa­my tıisinshe 387,17 jáne 389,17 teńge dep kórsetildi. KASE sarapshylarynyń bul pes­sı­mızminiń sebebi ne?

Ulttyq banktiń pragmatıkalyq sheshimi

Birinshiden, Ulttyq bank qazir tólem balansynyń oń saldosyn qamtamasyz etýge kiristi. Iаǵnı, memlekettiń ımport taýarlary úshin jum­sal­ǵan aqshasyn azaıtyp, eks­porttan túsetin paıdany kó­beı­týge jumys isteýde. 2014 jylǵy shıkizat daǵdarysy men devalvasııadan keıin Ulttyq banktiń tólem balansy turaqty túrde «mınýsta» boldy. Tapqan aqshadan góri jumsaǵan aqsha kóp edi. Sol shyǵynnyń ornyn toltyrý úshin Ulttyq qordan turaqty qarajat bólinip kele jatqany belgili. Árıne birazdan beri Ulttyq qor respýblıkalyq bıýdjettiń 20-30 paıyzyn jaýyp keledi. Biraq sońǵy bes jylda Ulttyq qorǵa salynǵan aqshaǵa qaraǵanda, odan alynǵan qarjy kóbeıip ketti. Tek bıyl aqpan aıynda ǵana tólem balansynyń saldosy profısıtpen qalyptasty. Iаǵnı, bes jylda alǵash ret memlekettiń tabysy shyǵynynan 0,9 mlrd dollar asty. Bul turǵyda Ulttyq banktiń valıýtalyq fılosofııasy ózgergen sekildi. Buryn ulttyq valıýtanyń qunyn birinshi kezekke qoıǵan bas bank endi memlekettiń tabysyn kóterýge kóńil bólýde.

Jalpy, «valıýta álsiretý» saıasaty Qytaı sekildi taýar eksporttaýshy elder úshin eń basty strategııa ekeni belgili. Bir kezderi ıntervensııa jasap tól valıýtanyń qunyn jasandy jolmen kóterip otyrǵan bas banktiń qazir kerisinshe dollardy demeýi valıýtalyq bıliktiń pragmatıkalyq sheshimi der edik. Sebebi dollar qymbat bolsa, eldiń ekonomıkalyq kórsetkishi dollarǵa shaqqanda tómendegenimen, memlekettiń saýda balansynda profısıt qalyptasady. Memlekettiń tabysy kóbeıedi.

Bul ýaqytsha baǵa

Ulttyq banktiń dollardyń teńgege shaqqandaǵy qunyn tómen­detkisi kelmeýiniń ekin­shi sebebi naryqtaǵy qazirgi ahýalǵa baılanysty bolýy yqtımal. Saýd Arabııa­syn­da­ǵy eki nysannyń jarylǵany álemdik naryqqa áser etpeı qoımaıtyny anyq. Eki ny­sannyń isten shyqqany bul eldiń munaı eksportyna aıtar­lyq­taı kesirin tıgizdi. Buryn táýligine 9,8 mln barrel óndir­gen bolsa, endi eldiń óndiris qýaty bar bolǵany 5,7 mln barrel ǵana. Saýd Arabııasy ótken aptada 4,1 mln barreldiń 2 mıllıonyn qalpyna kelti­re­ti­nin málimdegen edi. Munaı baǵasynyń apta ortasynda qaıtadan arzandap 64 dol­lar­ǵa deıin tómendeýine osy má­lim­deme áser etken­deı. Onyń ústine eldiń óndi­ris­tik qýa­ty aıtarlyqtaı azaı­ǵa­ny­men, eksport kólemi azaı­ǵan joq. Sebebi memleket atal­ǵan 4,1 mln barreldiń ornyn munaı qorynan jumsaı bastady.

Onyń ústine prezı­den­t­tiginiń alǵashqy kúninen beri munaı baǵasymen kúresip kele jatqan AQSh prezıdenti Donald Tramp atalǵan oqı­ǵa­dan keıin birden AQSh munaı qoryndaǵy shıkizatty dereý naryqqa shyǵarýdy tapsyrdy. Ondaǵy oıy – qara altyn qunynyń sharyqtap ketpeýine jol bermeý. Bul da munaı baǵasyn tejep qalǵan bolýy múmkin.

Jalpy, Saýdııadaǵy jarylys naryqty túbegeıli ózgertetin faktor emes. Naryq úshin beri­si birer kúnde, arysy bir-eki aıda qalpyna kelip ala­­tyn oqıǵa ǵana. Máselen, sarap­shylardyń aıtýynsha, Saýdııa bıligi qyrkúıektiń sońyna deıin óndiristi qaıta qalpyna keltiredi. Osyny biletin naryq qatysýshylary da qymbatshylyqtyń kópke barmaıtynyn túsinip otyr. О́z kezeginde Ulttyq bank ta kúni erteń munaı baǵasy qaıta arzandasa, teńgeni qaıta álsiretýge týra keletinin eskerip, dollardy arzandatpaı otyrǵan bolýy ábden múmkin.

FRJ men rýbldiń teketiresi

Úshinshiden, 19 qyrkúıekte AQSh Federaldy rezerv júıesi dollardyń bazalyq mól­sherlemesin 2,25 paıyzdan 2 paıyzǵa tómendetti. Áde­t­te dollardyń mólsher­le­­mesi tómendegende damý­shy naryqtar qarqyn alǵa­ny­­men, bul joly damýshy el­der úshin bul jańalyq ja­ǵym­dy bola qoımady. Sebe­bi FRJ basshylyǵy jyl so­ńyna deıin mólsherleme endi tómendemeıtinin aıtty. Mundaı málimdemeden ke­ıin ınvestorlardyń damý­shy elderdiń valıýtasyn satyp almaıtyny anyq. Nátı­je­sinde, birinshi kezekte Re­seı­diń valıýtasyna suranys birden tómendep, qara altyn qym­battap jatqanda rýbl álsi­rep ketti. Odaqtas eldiń valıý­ta­sy­nyń arzandaýy eń aldymen Qa­zaqstan ekonomıkasyna keri áserin tıgizetini belgili. Teń­geniń osy aptada ótken apta­da­ǵydan da qymbattap ketkeni osydan bolýy yqtımal.