Búgingi oqyrmandar suraqtaryna «Zań-keńes» JShS-niń dırektory, zańger Sholpan Seısembaeva jaýap qaıtarady.
Saǵat Seıitov, Almaty oblysy, Qarasaı aýdany
– Men zeınetkermin, zeınetaqym tómen, dári-dármegimnen aspaıdy. Menshigimde eki bólmeli páter bar. Sonyń bir bólmesin jalǵa berip, odan paıda tapsam, salyq organdary tarapynan qandaı suraqtar týyndaýy múmkin?
– Árıne páterdi jalǵa berý – sharýashylyqty júrgizýdiń bir formasy. Alaıda páterdi jalǵa bergennen túsken aqyny alǵanda salyq deklarasııasyn tapsyrýdy umytpaý kerek. Iаǵnı, Salyq kodeksi boıynsha páterdi jalǵa bergennen soń salyq túrlerin qalaı tóleý kerek? Ondaı jaǵdaıda jeke kásipker retinde tirkelip, patent arqyly salyq tóleýge bolady. Eger jeke kásipker retinde tirkelmeseńiz, onda tapqan tabysty múliktik tabys retinde eseptep, salyq tóleýge ruqsat etilgen. Páterdi jalǵa berýden túsken paıdany zańdastyrý úshin jeke kásipker retinde tirkelýge mindetti emessiz. Biraq ol úshin, páterdi jalǵa berýden túsken paıda 1 jyldyq jalaqynyń eń tómengi mólsherinen 12 ese joǵary bolmaýy tıisti. 2019 jylǵy jalaqynyń eń tómengi mólsheri 42 500 teńgeni quraıdy. Este saqtańyz, eger jalǵa berýshi salyq tóleýden bas tartsa, ol ákimshilik jaýapkershilikke soqtyrady.
Erjeńis Qalı, Túrkistan oblysy, Maqtaaral aýdany
– Meniń kámelet jasqa tolmaǵan balamdy alyp shetelge kóship ketemin degen oıym bar. Biraq, ol oıymdy iske asyrýǵa balanyń ákesi qarsy, kóshýge ruqsatyn bermeıdi. Bul máseleni sheshý joldary qalaı bolmaq?
– Shetelge turaqty turýǵa shyǵý úshin qujattardy rásimdeý erejelerine sáıkes, ıaǵnı shetelge turaqty turýǵa kámelet jasqa tolmaǵan balalardyń shyǵýyna ata-anasynyń bireýiniń kelisimi bolmasa, onda sotqa júginip, sot tártibinde sheshýińizge bolady. Mundaı jaǵdaıda áńgime, shetelge balamen barýǵa talap-aryz bergen ata-anaǵa, ıaǵnı onda turaqty turýǵa ekinshi ata-ananyń kelisiminsiz shyǵýǵa ruqsat berý týraly bolady. Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasynyń 21-babynyń 2-tarmaǵynda azamattardyń shekaradan ótý quqyǵy kepildendirilgen. Degenmen, sot barysynda shetelge ketetin ata-ana, múmkindiginshe, kámelet jasqa tolmaǵan balaǵa talapqa saı jaǵdaı jasap, durys tárbıe bere alatyndyǵyna dáleldeme keltirýi qajet bolady. Qandaı jumys atqarady, jańa turǵylyqty jerde turǵyn úı jaǵdaıy qalaı bolady, múlki bar ma, sony dáleldeıdi.
Serik Asylov, Aqtóbe oblysy, Shalqar aýdany
– Anamyz qaıtys bolǵanyna 4 aı boldy. Tiri kezinde altyn buıymdary, baǵaly zattary kóp bolatyn. Ol muraǵa jata ma, jatsa sońynda qalǵan 3 balasy ony qalaı bólise alady?
– Iá, muraǵa tek úı, avtomashına ǵana emes, odan basqa jıhaz, ydys-aıaq, altyn, kúmis, qymbat tastar, basqa da buıymdar muragerlik múliktiń quramyna kiredi. Analaryńyzdan muraǵa qalǵan asyl zattar muragerler arasynda teń úlespen bólinedi. Ol múlikti zattaı bólýge múmkindik bolmaǵanda, zat tutas bir muragerge bólinip, qalǵanyna úlestiń quny tólenedi.
Sálimgereı Qonqaqov, Batys Qazaqstan oblysy, Qaztalov aýdany
– Ákemiz tiri kezinde óleń, kórkem shyǵarmalar jazatyn. Olardyń keıbireýleri gazet betterinde jarııalansa, kóbi jarııalanbaǵan. Sol óleńderdi qazir shyǵarmashylyq salasynda júrgen adamdar bizge berseńizder biz oǵan án jazyp, avtor atyn shyǵarar edik deıdi. Biz ol óleńderdi taratsaq, keıin avtordyń aty umytylyp kete me dep ýaıymdaımyz. Ne isteý kerek?
– Eń aldymen avtorlyq quqyqty zańdastyrý qajet. Qazaqstan Respýblıkasynyń «Avtorlyq quqyq jáne sabaqtas quqyqtar týraly» Zańynyń 30-babyna sáıkes, avtorlyq quqyq muragerlik tártibimen zań boıynsha nemese ósıet boıynsha aýysady. Alaıda sizdiń suraǵyńyzdyń mazmunynan baıqaǵanymdaı, marqumnyń shyǵarmalary onyń atyna ótpegen. Demek, avtorlyq quqyq zańdastyrylmaǵan. Biraq, shyǵarmalardyń avtory sizdiń ákeńiz bolǵandyqtan onyń shyǵarmalaryn bireýler ıemdenip ketpeý jaǵyn muragerleri júzege asyrady. Ol úshin, siz notarıýsqa baryp, odan muragerlikke quqyq týraly kýáligin berýge aryz jazasyz, sol kýálikpen marqumnyń óleńderine avtorlyq quqyqty zańdastyrarsyz.