Lısakov qalasynyń aty qaıdan shyqqan?

Osy Lısakov qalasynyń túbindegi «Oktıabr» kenshiler kentinde turatyn ba­ıyrǵy turǵyn Qapysh Naýryzbaev aq­saqal bıyl 93 jasqa keldi. Áli tyń, áńgimege júı­rik. Týǵan jerdiń tarıhyna baılanys­ty qyzyqty hıkaıalar tıegin aǵytty.

– Lısakov qalasynyń atyn túlkige emes, qasqaldaqqa baılanysty qoıǵan jer ólsheıtin mamandar eken. Meniń atalarym ańshy bolǵan. Ol kezde dalanyń ań-qusy jyrtylyp aırylatyn. 1908 jyly arasynda meniń ákem, atam bar, 4-5 adam ańshylyqtan kele jatady. Bizdiń atalarymyz at arbasynyń jıegin talmen órip, qaý jasap alady eken. Soǵan atqan qaz, úıregin salady. Jolda 2-3 orysty kezdestiredi. Túsingeninshe tildesedi. «Ne qylyp júrgen oryssyńdar?» deıdi qazaq­tar. «Zemlemermiz» deıdi. Ishindegi bi­reýi: «Atqan qaz, úıregińnen bizge tamaq­tyq tas­tasańdar, ólshegen jerge sen­der­diń at­taryńdy qoıamyz, keıin bir kezde mun­­da qala, poselke túsedi», deıdi. «Onda, má al «Naýryzbaı» dep qo­ıyńdar», deıdi bu­­lar. Sonda Naýryzbaı atamyz: «Keregi joq. Bu­lar shoshqa ustaıdy, ondaı qalaǵa qa­zaq­­tyń atyn jolatpa, qaıdaǵyny aıt­pań­dar!» deıdi ǵoı. Ol kezde úlkenniń sózi zań. Sonymen aqkóńil qazaqtar jer ólshep júrgen qazaqtarǵa qaz, úıreginen sybaǵa berip kete beredi, deıdi Qapysh ataı.

Negizi, qazirgi Lısakov qalasynyń tóńiregi onsyz da Naýryzbaı aýyly atalǵan eken. Qapysh atanyń qolynda, óziniń aıtýynsha, 1940-1950 jyldardaǵy kar­tanyń kóshirmesi de saqtaýly. Sonda ózen jaǵasyndaǵy «razval aýla Naý­ryz­baı» dep kórsetken. Al álgi orystar Qa­pysh­tyń ákesiniń úıine aý surap kelipti.

– Ol kezde qonaqúı, ashana, kólik qaıda? Jer ólsheıtinderdiń jumysy jeńil bolmaǵan. Orystar ákem Juma­ǵa­zy­­­dan aý surap keledi. Olar balyq emes, qasqaldaq aýlaıtynyn aı­tady. Qazir Lısakov qalasynyń or­nynda kish­kentaı kólshik bolatyn. Aı­nala jumyr qoǵa ósken, betinde tolǵan qas­qal­daq júzip júredi. Ol súń­gigende ba­ryp aýǵa túsedi. Ony aýmen ustap, tamaq etken. Sol jerdi «lysýha» sózi­nen shy­ǵaryp, «Lysakov» dep ata­ǵan ózderi. Al ony jergilikti qazaǵy da, orysy da jum­sar­typ «Lısakov» dep atap ketken, deıdi.

Qalany qalaı atasa da, arasynda Naýryzbaıdyń aty ýaqyt shańyna kómi­lip qala bergen.

Qostanaı oblysy,

Lısakov qalasy