Sońǵy ýaqytta Aqtóbe qalasynyń ekologııalyq ahýaly men jaı-kúıi tómendep bara jatqany jóninde aıtylyp ta, jazylyp ta júr. О́zekti másele óz kezeginde oblys ortalyǵy men onyń mańaıyndaǵy atmosferalyq aýanyń jaǵdaıyn jaqsartý qajettigin baıqatady. Qorshaǵan ortanyń búlinýine birinshi kezekte ónerkásip qaldyqtarynyń kólemi kóbeıip kele jatqany teris áserin tıgizýde. Sondaı-aq erekshe qorǵalatyn aýmaqtar júıesin qurý isiniń kesheýildep júrgeni de ekologııalyq shıelenisti odan ári shıryqtyra tústi.
Eger Aqtóbe qalasynda buryn paıda bolǵan lastaný kózderin anyqtaý men joıý isi tájirıbege engen bolsa, múmkin qazirgideı kúrdeli ekologııalyq ahýal qalyptaspaǵan bolar ma edi. Atmosferalyq aýany turaqtandyrýdyń basty bir joly aǵash ósirýge basa nazar aýdaryp, tutastaı jasyl jelek jaıqaltýdyń ońtaıly tásilderin ornyqtyrý desek, bul istiń jaı-kúıi de kóńil kónshite bermeıdi.
Ashyǵyn aıtqanda kóktem men kúzde myńdaǵan túp kóshet otyrǵyzyldy degen asqaq esepter aıtylady da keıinnen onyń qanshasy boı tiktegeni jónindegi derekter jumbaq kúıinde qalyp qoıa beredi. Balapandy kúzde sanaıtyny sekildi, múmkin tal-terek ósirý men ony qorǵaýdyń nátıjesin de 1-2 jyl ótken soń saralaý qajet shyǵar. Mine, osy faktorlar Aqtóbedegi atmosferalyq aýanyń monıtorıng júıesin jetildirýge teris áserin tıgizip keldi. Aldaǵy ýaqytta bul máseleni keshendi túrde sheshý kerek.
Aqtóbe oblysy boıynsha ekologııa departamentinen alynǵan derekterge súıensek, qalada jyl saıyn aýaǵa 185 myń tonna zııandy zattar taralatynyna kóz jetkizemiz. Ras, lastaný deńgeıi sońǵy 1-2 jylda 4-5 paıyzǵa azaıyp keledi. Bul árıne, oń nyshan, jaqsy qubylys. Áıtse de ekolog mamandardyń málimdeýinshe, salystyrmaly túrde qarastyrǵanda munyń ózi qol soǵa qoıatyndaı bıik kórsetkish emes. Departament basshysy Jaqsyǵalı Imanquldyń aıtýynsha, zamanaýı joǵary tehnologııalar men tyń, buǵan deıin paıdalanylmaǵan múmkindikterdi iske qosý arqyly atalǵan kórsetkishti áldeneshe ese arttyrýǵa ábden bolady.
Aıtalyq, qazirgi kezde Aqtóbe qalasynda aýaǵa taralatyn las qaldyqtardyń 75 paıyzy óńirdegi iri ónerkásip oryndarynyń úlesine tıedi. Sonyń ishinde 231 myń tonna qaldyq osy óndiristik nysandardyń shań tazartqysh jabdyqtarynan shyǵatyny belgili bolyp otyr. Qaldyq shyǵarýdyń uıymdastyrylmaǵan kózderi men avtokólikten bólinetin zııandy zattar kólemin qossaq, ekologııalyq ahýal tipten tómendeı túspek. Sondaı-aq «Kazgıdromet» monıtorıngtik stansasy taratqan derekte RM-10, kúkirt dıoksıdi, kómirtegi oksıdi jáne kúkirtti sýtegi sııaqty zııandy zattardyń aýaǵa taralýy shekti ruqsat etilgen konsentrasııadan áldeqaıda asyp ketken.
Búginde oblys ortalyǵynda aýaǵa zııandy zattar shyǵaratyn 25 kásiporynnyń arasynda Aqtóbe ferroqorytpa zaýyty aýyzǵa aldymen oralady. Birinshiden, qorshaǵan ortaǵa onyń kúlden turǵyzylǵan úıindisi zııanyn tıgizýde. Oǵan №1 jáne №2 balqytý sektorynan bólinetin zııandy qaldyqtar qosylǵan. Buǵan qosa «Aqtóberelsarqalyq» zaýytynyń «uıymdastyrylmaǵan kózderi» de qaldyq kóleminiń óse túsýine yqpal etýde. Departament júrgizgen saraptama nátıjesi aıqyndaǵandaı kúkirt dıoksıdi kóleminiń artýyna Aqtóbe ferroqorytpa zaýytynyń №3 jáne №4 sehtary qýatynyń artýy sebepshi bolypty. Elimizdiń qaı óńirinde de ónerkásiptik kásiporyndar qyzmeti ekonomıkalyq ósimniń negizi bola alady. Áıtse de qaı-qaısysy da atmosferalyq aýaǵa zııanyn tıgizbeıtindeı rejimde jumys atqarýǵa tıis.
Sońǵy kezde bul baǵyttaǵy máselelerge basa kóńil bóline bastady. Mysaly, Aqtóbe oblysyndaǵy ekologııa departamenti men Aqtóbe oblysynyń tabıǵı resýrstar jáne tabıǵatty paıdalanýdy retteý basqarmasy birlesip qolǵa alǵan baıypty bastamaǵa sáıkes, óńirdiń ekologııalyq damýynyń 2025 jylǵa deıingi keshendi baǵdarlamasynyń jobasy jasaqtalý ústinde. Qabyrǵaly qujat aımaqtaǵy ekologııalyq ahýaldy saýyqtyrýǵa oń áserin tıgizedi dep kútilýde.
– Atalǵan keshendi joba ázir bolǵan soń qalyń kópshiliktiń talqylaýyna usynylady. Sonymen birge oblystyń ekologııalyq turǵydan damýy jónindegi jobasyn talqylaýǵa qoǵamdyq uıymdar men BAQ ókilderin, blogerlerdi jáne bul iske beı-jaı, selsoq qaraı almaıtyn barlyq tilek bildirýshilerdi qatystyrýdy kózdep otyrmyz, – dedi oblys ákiminiń orynbasary Qaırat Bekenov. Qazirgi kezde aýany lastaıtyn óńirdegi iri kásiporyndar men ekologııa departamentiniń basshylary jáne oblys ákimdigi arasynda aýaǵa zııandy zattar shyǵarýdy azaıtý ári bul úderisti satylap joıý jónindegi úshjaqty memorandýmǵa qol qoıý aktisi belgilengen.
О́ńirde qolǵa alynǵan ekologııalyq turǵydan damý jobasy men ózge de is-sharalar aýanyń turaqtanýyna oń áserin tıgizbek.
AQTО́BE