Oqyrmandardan aryz-shaǵymdar jıi túsedi. Solardyń deni qyzmetten zańsyz shyǵaryldyq, mundaı jaǵdaıda ne isteı alamyz degen suraqtarǵa jaýap izdeıdi. Osy saýaldarǵa belgili zańger Sholpan Seısembaeva jaýap beredi.
S. Ádilgereeva, Nur-Sultan qalasy:
– Men kóp jyldan beri bir mekemede qyzmet etip kelemin. Biraq basshylyq meniń uzaq jylǵy eńbegimdi eskerýsiz qaldyryp, jumystan negizsiz bosatty. Bul oraıda men ne isteı alamyn?
– Jalpy zań boıynsha, eger siz aradaǵy kelispeýshilikterdi jumys berýshimen ózińiz nemese óz ókilińiz qatysatyn tikeleı kelissózder barysynda rettemegen bolsańyz, eńbek daýyn kelisý komıssııasy qaraıdy. Al kelisý komıssııasy uıymdarda týyndaıtyn eńbek daýlaryn qaraý jónindegi organ.
Qazaqstan Respýblıkasynyń 172-babyna sáıkes, jeke eńbek daýlaryn qaraý jónindegi organdarǵa júginý merzimi jeke eńbek daýlaryn qaraý jónindegi organdarǵa júginý úshin merzimder belgilengen: 1) jumysqa qaıta alý týraly daýlar boıynsha – jumys berýshiniń eńbek shartyn buzý týraly aktiniń kóshirmesi tabys etilgen kúnnen bastap úsh aı; 2) basqa eńbek daýlary boıynsha – qyzmetker nemese jumys berýshi óz quqyǵynyń buzylǵany týraly bilgen nemese bilýge tıisti kúnnen bastap bir jyl. Sol sekildi jeke eńbek daýlaryn qaraý jóninde organdarǵa júginý merziminiń ótýi qaralyp jatqan jeke eńbek daýy boıynsha medıasııa týraly sharttyń qoldanylý kezeńinde toqtatyla turady.
Eger kelisý komıssııasynyń sheshimi sizdi qanaǵattandyrmaǵan jaǵdaıda, ózińizdiń turǵylyqty jerińiz boıynsha nemese jumys berýshiniń ornalasqan jerindegi aýdandyq (qalalyq) sotqa talap-aryz berip, júginesiz.Talap-aryzda eńbek shartyn buzý týraly buıryqty zańsyz dep taný, burynǵy jumysqa qaıta ornalastyrý, lajsyz bos júrgen kúnderine eńbekaqy jáne moraldyq zııan óteýin óndirý týraly talaptardyń qanaǵattandyrylýyn suraısyz.
Dálel retinde eńbek kitapshasyn nemese eńbek kelisimshartyn, jumys berýshiniń jumysqa qabyldaý-shyǵarý nemese jumysshyǵa tártiptik jaza qoldaný buıryqtaryn, eńbekaqy týraly anyqtamalar, odan basqa da jumys berýshimen jumystyq baılanys bolǵanyńyzdy dáleldeıtin qujattardy qosa tirkeý qajet. Siz talap qoıýshy retinde eńbek tartystary boıynsha memlekettik bajdan bosatylasyz. Al talap-aryzdyń úlgisimen aýdandyq nemese qalalyq sotta, eńbek ınspeksııasy basqarmasynda tanysa alasyz. Eń durysy zańgerlerdiń kómegine júginý.
A.Saǵıqulov, Nur-Sultan qalasy:
– Memleket tarapynan baspanaǵa muqtaj bolǵandardyń kezeginde halyqtyń áleýmettik jaǵynan álsiz topta Nur-Sultan qalasynda 2007 jyldan beri turdym. Jýyrda buryn atymda úı bolǵany anyqtalǵan sebepten kezekten shyǵaryp tastady. 2007 jyly atymda úı bolǵany ras, biraq ol Aqmola oblysynda edi, 2010 jyly órtenip ketken. Ol máseleniń basyn kezekke turar aldynda ashyq aıtyp, quzyrly organdy eskertken bolatynmyn. Basqa baspana joq. Máselemdi qalaı sheshýge bolady?
– Turǵyn úı qorynyń kezeginde turǵan baspanaǵa muqtajdardyń kezek tiziminen alý máselesi turǵyn úı komıssııasynyń otyrysynda sheshiledi. Sizge qatysty jaǵdaıda komıssııa otyrysynyń sheshimi bolýy tıis. Sizdi kezekten shyǵarý týraly Komıssııa sheshimi sizge mindetti túrde tabys etiledi. Árıne sheshimmen kelispegen jaǵdaıda, komıssııa sheshimimen tanystyrǵan kúnnen bastap 3 aı ishinde «Turǵyn úı qory» KMM-niń sheshimin zańsyz dep taný týraly sotqa shaǵym bere alasyz.
Siz kezekke Nur-Sultan qalasynda turǵansyz. Al úı bolsa Aqmola oblysynda jáne de 2010 jyly órtenip ketken. «Turǵyn úı qatynastary týraly» Zańynyń 67-babynda Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryn memlekettik turǵyn úı qorynan turǵyn úıge muqtaj dep taný tarmaǵy qarastyrylǵan. Sol tarmaqqa sáıkes onda, «osy eldi mekende turaqty paıdalanýynda kommýnaldyq turǵyn úı qorynan berilgen turǵynjaıy joq Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattary, eger: esepke qoıǵan kezde jáne memlekettik mekemeniń turǵyn úı qorynan turǵyn úı bergen kezde osy eldi mekende menshik quqyǵynda turǵyn úıi bolmasa» delingen. Sonda buǵan nazar aýdarsaq, «menshiktegi turǵyn úı osy eldi mekende bolmasa» delingen. Naqty aıtqanda, atalǵan zańda Qazaqstan boıynsha emes, tek osy eldi mekende dep shektelgen. Bul sizdi kezekke qoıar kezde osy eldi mekende, ıaǵnı Nur-Sultanda menshigińizde turǵyn úı bolmaǵan, sondyqtan kezekke turǵyzǵan sebebi zańǵa qaıshy kelmegen. Qazirgi tańda da, atalǵan sebeptermen sizdi kezekten alyp tastaýǵa sebep joq.
Men óz tájirıbemde zańsyz komıssııa sheshimderin jıi kezdestiremin. Sot arqyly ondaı sheshimderdi zańsyz dep tanyp, azamattardy kezekke qaıta qoıǵan sátter de bar. Sondyqtan komıssııa sheshimine shaǵym keltirý kezeńi ótip ketpese, mindetti túrde sotqa júgingenińiz jón.
Daıyndaǵan
Aleksandr TASBOLAT,
«Egemen Qazaqstan»