Tarıften tabysqa deıin

Iá, 2011 jyldyń sáýir aıyn­da qala ákimdiginiń qaý­lysy boıynsha Astana qalasy­nyń Kólik jáne jol-kólik ınfraqurylymyn damytý basqarmasynyń qatysýy­men «Astana LRT» kompanııasy qurylǵan bolatyn.

Kompanııanyń negizgi atqa­ra­tyn mindetteri – qalanyń keshen­­di kólik syzbasyn ázir­leýge qaty­sý, zııatkerlik kólik júıesin en­gizý, kólik aǵyn­daryn basqarý, ártúr­li sheshim­der arqyly jol­dar­­dyń júk­te­mesin azaıtý, qo­ǵam­­­dyq kó­lik­ti dıspetcherleý, qo­­ǵam­dyq kólik salasyndaǵy qu­­qyq buzý­shylyqty aıqyndaý men joıý, jol aqysyn tóleýdiń elek­t­rondy júıesine (JTEJ) qyz­met kórsetý, qoǵamdyq kólik­tiń baǵ­dar jelisin jańǵyr­tý, kó­lik mam­and­aryn oqytý já­ne bas­qa­lar. Bul qala aýqy­myn­­da kólik sa­la­syn­daǵy atal­ǵan mindetterdi at­­qa­ratyn Qazaq­standaǵy jalǵyz kom­panııa ekenin aıta ketken jón.

Sońǵy 10 jylda elorda halqy 2 eseden astam óskeni bel­gi­li. Qalada birneshe shaǵyn aýdan salyndy, jańa kósheler, adam­dar­dyń jappaı tartylý oryndary paıda boldy. Qala­men birge halyqtyń kólik­tik qamtamasyz etýge qajettiligi de qatar ósý­de. Qazir elorda tur­ǵyndary eýro­­pa­lyq deń­geıdegi jaıly av­to­býs­tardy qalypty jaǵdaı dep qabyl­daıdy. Al 5-6 jyl bu­ryn elordada talaptarǵa saı emes avtobýstar qatynaıtyn edi. Múmkindigi shekteýli adam­dar­dyń qajettilikteri eskerilmeı­tin eski, sýyq avtobýstar kóp bol­dy. Qalanyń avtoparkin ja­ńar­tý mindeti «Astana LRT» kásip­ornyna júkteldi. 2014 jyl­dan bastap 2018 jylǵa deıin City Bus jobasy aıasynda 738 avtobýs satyp alynǵan. Bul rette talaptarǵa saı emes 400 es­kirgen avtobýs jeliden shy­ǵa­ryl­ǵan. Osylaısha jyl­­jymaly quram 70%-ǵa ja­ńar­tyl­dy. Al av­tobýs­tardyń 73%-y turǵyndardyń qoz­ǵaly­sy shekteýli toptary úshin qol­jetimdi bola bastady. Bıyl «Astana LRT» JShS Yutong markaly 100 elektrobýs satyp alý týraly shartqa qol qoı­ǵan-dy. Jańa avtobýstardy satyp alý qalanyń baǵdar jelisin aýqymdy túrde jańǵyrtý­ǵa múm­kindik berdi. 2013-2014 jyl­dary sheteldik sarapshylardy tarta otyryp, taldaý júrgizildi. Sonyń nátıjesinde 70 baǵdar ońtaılandyrylyp, 35 jańa baǵdar iske qosylǵan. Jańalyq­tar engizilgenge deıin óte uzaq qalalyq baǵyttarǵa kólikter keıde qatynap, keıde múldem qatyna­maıtyn edi. Qazir qala mańyndaǵy avtobýstar kún­delikti 29 eldi mekenniń 50 myń tur­ǵynyn tasymaldaıdy.

«Qoǵamdyq kólik úshin BusLane arnaıy jolaǵy bólin­di. Búgingi tańda uzyndyǵy 77 shaqyrym 24 jol ýchaskesi qam­­tyldy. BusLane arqyly baǵ­dar jelisiniń negizi qalyp­tasyp, magıstraldy kósheler qamtyldy. Bul shara aıaldamalarda avtobýs­ty kútý ýaqytyn 24%-ǵa qys­­qartýǵa múmkindik berdi. Zııat­­kerlik kólik júıesi sheń­be­rin­­de qoǵamdyq kólikti dıs­pet­cher­leýdiń biryńǵaı júıesi engi­zildi. Zamanaýı GPS úıles­tirý jabdyǵy, baqy­­laý sezbekteri, sondaı-aq avto­býs­tardyń qoz­ǵalys kes­tesin beıimdi basqarý onlaın rejimde avtobýstardy baqylaý men basqarýdy du­rys jolǵa qoıýǵa múmkindik ber­di. Nátıjesinde kelesideı ereje buzý­shy­lyqtar tyıyldy, ıaǵnı bekitilgen baǵdardy buzý, aıaldamadan toq­tamaı ótip ketý, aýysymdy ýaqy­ty­nan buryn aıaqtaý jáne t.b. Son­daı-aq turǵyndardyń avto­býs qozǵalysy týraly aqpa­ratqa qoljetimdiligi qamta­masyz etil­di. Baqylaý onlaın ǵana emes, so­nymen qatar jelide de júzege asy­rylady. Kólik­tik baqylaý departamenti quryl­dy. «Astana LRT» janynan qu­ryl­ǵan kólik­tik baqylaý departamenti mened­jerleri kún saıyn tasymaldaý­shylar men júrgizýshiler jáne jolaýshylar tarapynan bola­tyn qoǵamdyq kóliktegi buzý­shy­­lyqtardy baqylaıdy. Jol aqysyn tóleýdiń elektrondy júıesi – zııatkerlik kólik júıe­siniń quramdas bóligi. Bul jo­laý­shylar aǵynyn dál sanaý­ǵa jáne baǵdarlar jelisin jaq­­sar­týǵa múmkindik beredi. Kólik ma­mand­arynyń biliktilik orta­lyǵy – qoǵamdyq kólik qyz­met­­kerlerin: júrgizýshiler, ba­qy­laý­shylar, kondýktorlar jáne tipti baılanys ortalyq­tary­nyń operatorlaryn daıar­laý men qaıta daıarlaýǵa ma­man­danǵan Qazaqstandaǵy bir­den-bir ortalyq. Jol júrý qaǵı­da­lary boıynsha standartty sa­baq­tardan bas­qa, júrgizýshiler al­ǵashqy medı­sına­lyq kómek, psı­hologııa, jolaýshylarǵa qyz­met kórsetý mádenıeti jáne taǵy basqa pán­derdi oqıdy. Kúı­zelis deń­geıine, reaksııa jyl­dam­dyǵy­na test ótkiziledi. Qajet bol­ǵan jaǵdaıda qaıta oqy­ty­lady, qosymsha konsýltasııa­lardan ótedi. Jyl basynan beri ortalyqta oqý jáne qaıta oqý­dan 1130 júrgizýshi, 69 baılanys ortalyǵy operatorlary, 15-ten astam basqa mamandar ótti. Biz qoǵamdyq kólikti damy­tý jáne ony jolaýshylar úshin jaqsartýǵa árqashan daıyn­byz», dedi «Astana LRT» kompanııa­synyń mamandary.

«Astana LRT» JShS bas­qar­ma tóraǵasy Bekmyrza Igen­ber­dınov ótken jyldyń 21 shildesi – elordanyń qoǵam­dyq kóligi úshin aıtýly kún bolǵanyn, dál sol kúni elorda ákim­diginiń qaýlysy kúshine enip, qalanyń kólik sala­synyń serpindi damýynyń jańa belesi aıqyndalǵanyn atap ótti.

«Saralanǵan tarıf engizil­gen­nen keıin nebári 10 kún ishinde kólik kartalaryn paıdalaný úlesi 46-dan 66 paıyzǵa deıin artty. Jolaqy tóleýdiń balamaly tásilderi qoljetimdi boldy. Kólik kartalaryn qashyqtan toltyrý múmkindigi paıda boldy. Qalanyń birne­she avtoparki kon­­dýk­torlar qyz­metinen bas tartty. Bul shy­ǵyn­dardy qys­­­qar­­typ, qara­jatty qaıta bó­lýge jáne nátı­jesinde júr­gizý­­shi­ler­­diń jalaqy­syn arttyrý­ǵa, sar­alan­­ǵan tarıf tasymal­daý­shy­larǵa qoıylatyn talaptardy kú­sheı­týge múmkindik berdi. Eger bu­ryn avtoparkterdiń bir bóligi júr­gizý­shilermen avto­býs­ty jalǵa berý júıesi bo­ıynsha jumys is­tese, endi saralan­ǵan tarıftiń en­gi­zilýi arqyly bar­lyq júr­gizý­­shi­ler básekege qabilet­­ti eńbek­aqy­men, áleýmettik top­ta­mamen jáne júrgizýshilerge qoıy­latyn belgilengen talaptar­men shtatqa qabyldandy. Son­daı-aq aınalymdardy oryndaý jáne baǵdardy qatań ustaný bo­ıyn­sha talaptar kúsheıtildi. Osy shara­lardyń nátıjesinde ras­tal­ǵan statıstıka boıynsha, aıal­da­ma­dan ótip ketý, bılet ber­meý týraly jolaýshylardyń sha­ǵym­dary azaıdy. Nebári 6 aı ishin­de aqysyz tóleý úlesi eki ese ósip, qazirgi ýaqytta 95 pa­ıyz deń­geıinde saqtalyp tur. Sa­­ra­­lanǵan tarıf engizilgen­nen ke­ıin tasymaldaýshylar­dyń ta­bysy artty. Kóleńkedegi aq­sha aınalymynyń 30 paıyzy ja­ryq­qa shyqty. Osynyń bári qolma-qol aqsha aınalymyn barynsha azaıtý arqy­ly múm­kin boldy. Tabystyń kóbeıýi ná­­tı­­jesinde avtobýs parkteri júr­­gizý­­shilerge eńbek jaǵdaıyn jaq­­sar­typ, qa­ryz­daryn ótep, avtobýs­tar­dy bir­tindep jańartyp, kó­beı­te alady. Búginde 22 baǵ­dar­da avtobýstardyń sany ul­ǵaı­dy, baǵ­­darlar sany artty. Eger sa­ra­­lanǵan tarıfke deıin jolaý­shy­­larǵa 86 baǵdar qyzmet kór­set­se, 2019 jyldyń tamyz aıyn­da 91-ge jetti. Munyń bári oń ózgeris­terdiń basy ǵana», dedi «Astana LRT» JShS basqarma tóraǵasy.

Sonymen qatar ol qoǵamdyq kólikte aqsha qarajatynyń kó­leń­­keli aınalymy qalaı azaı­ǵa­ny týraly aıtty.

«2018 jyldyń mamyr aıynda avtoparkterdiń tabysy 1 mlrd 47 mln teńgeni qurady. Onyń 75%-dan astamy jyrtylmaly orama bıletterdi satýdan túsken. Al 2019 jylǵy mamyrda avtoparkterdiń tabysy 40%-ǵa artyp, 1 mlrd 529,3 mln teńgeni qurady. Bul rette qolma-qol aqsha tóleý úlesi tek 7% kórsetkishke ıe. Biz búgingi tańda Prezıdent Joldaýynda basa nazar aýdarǵan «Halyq únine qulaq asatyn memleket» qaǵıdasy­na saı jumys istep jatyrmyz. Bıyl 70%-ǵa jýyq avtobýs parkin jańartyp, 100 elektrli avtobýs satyp aldyq. Kún sa­­ıyn 50 myńnan astam halyq qala mańyndaǵy eldi mekenderge qatynaıdy. 2 gis, AstraBus jáne Senim úsh mobıldi qosymsha­sy búginde suranysqa ıe, qala turǵyndary óte belsendi paıdalanýda. Tıimdi ózgeristerdiń nátı­jesine halyq kýá bolyp otyr. Biz qala turǵyndary men aza­ma­ttardyń ótinishterin únemi taldap otyramyz. Osydan bir-eki jyl buryn bizge bılet bermegen avtobýs kondýktorlary týraly turǵyndardan kóp­te­­gen shaǵymdar kelip tústi. Bul jolaýshylar tólegen aqsha kólik parkteriniń kassalaryna túspegenin jáne josyqsyz ju­mysshylardyń qaltasyna ket­­kenin bildiredi. Keıbir adam­­dar qoǵamdyq kólikte jol­aqysyn tóleýden qashady. Tegin júrip-turǵysy keletin jan­dardy túsin­beımin», dedi ol.

Jáne de «Astana LRT» kólik mamandarynyń biliktiligin arttyrý ortalyǵynyń dırektory Jeńis Jalbyr aldaǵy ýaqytta jolaqyny qymbattatý josparda joq ekenin jetkizdi.

«Jolaqyny ósirý aldaǵy jos­parlarda qarastyrylmaǵan. Sebebi bul eń birinshi halyqtyń múddesi jáne basym kópshiligi qoǵamdyq kólikti paıdalanatynyn eskergendikten týyndap otyr. Bizdiń maqsatymyz – turǵyndarǵa sapaly qyzmet kórsetý. Aıta ketetin taǵy bir jaıt, biz 20-baǵdarǵa jolaqy­syn viza kartasy arqyly tó­leý­diń qanatqaqty jobasyn en­gizgen bolatynbyz. Soǵan sáıkes jańa qurylǵylar da ornatyldy. Osy tájirıbe tabysty júzege asatyn bolsa, basqa baǵyttardaǵy kólikterge de osy tájirıbeni en­gizemiz» dedi J.Jalbyr.

Sondaı-aq is-sharada avto­park­terdiń basshylary da baıandama jasap, kásiporyndardyń aǵymdaǵy qarjylyq jaǵdaıy, kiris­ter, shyǵystar týraly aıtty.