Kózderi ǵarip bolǵanmen, kóńilderi jaryq

Batys Qazaqstan oblysyna tanymal azamattardyń biri Temirǵalı Jumaǵalıev Tasqala óńirinde 1952 jyly dúnıege kelgen. 1968 jyly mektep bitirgen soń traktorıst-mashınıst mamandyǵyn alyp, aýylda qarapaıym eńbek etti. 1973 jyly áskerı boryshyn óteýge shaqyrylyp, Habarovsk qalasynda qyzmet etti. Elge kelgen soń júrgizýshi kýáligin alyp, avtokran júrgizdi.

 Qarańǵylyq sáýlesi

Munyń bári ádettegi aýyl adamynyń ómiri ǵoı dersiz. Ál­bette. Temirǵalı aǵa da qara­paıym kóppen birge tirshilik ke­ship júrgen. Birte-birte den­saý­lyǵy syr berip, kóz jana­ry nasharlaǵany bolmasa. 1988 jyly II toptaǵy múgedek atandy, keshikpeı qarmalanǵan qarań­ǵylyq tutqynyna tústi...

«Basqa salsa baspaqshyl» ǵoı adam. Temirǵalı aǵa da kózinen aıyryl­ǵa­nymen, jańa orta tapty. Qazaq so­qyr­lar qoǵamyna qabyldanyp, eń­­bek etti. Jáne bir tapqan dosy – Oral qa­lasyndaǵy Batys Qazaqstan ob­lys­tyq zaǵıp jáne nashar kóretin aza­mat­tarǵa arnalǵan arnaýly kitapha­nasy boldy.

– Bul kitaphanany 1985 jyldan beri bilemin. Sol kezden tep­lotehnıkamen tyńdaıtyn kitap­taryn alyp, janyma serik etetinmin. Bul ujym – múgedek, muqtaj jandardyń alǵysyna bólenip otyrǵan ortalyq. Bizdiń saýatymyzdy ashyp, kóńil kúıi­mizdi kóterip, qoǵamdyq ortadan qol úzbeýimizge qol- ushyn sozyp júrgen izgi jandar osynda. Bizdiń bir qoǵamnyń ózinde 480-500 oqyrman bar. Basymyz jıi qosylady. Kitaphanashylar mun­da túrli keshter, konsertter de uıymdastyrady. О́z ómirimde bul kitaphananyń mańyzyn aıtyp jetkize almaımyn, – deıdi Temir­ǵalı aǵa.

Búginde zeınet demalysynda bolsa da Temirǵalı Jumaǵalıev qoǵamdyq jumystardan qol úzbepti. О́mirden jıǵan tájirı­besi, kitaptan alǵan óne­gesi Tem­keńdi kókiregi qazyna aqsa­qal­ǵa aınaldyrǵan. Oral qalalyq «Aq bata – asyl mura» baıqaýynyń jeńim­pazy kitaphananyń ár sharasyna qatysyp, keıingige aqyl-keńesin aıtyp, batasyn berip otyrady.

Aıtpaqshy, Temirǵalı aǵamyz 100 jyldyq tarıhy bar «Egemen Qazaq­stan» gazetiniń «Ádebıet», «Aımaq» aıdarlaryn súıip oqıtyn oqyrmannyń biri. Bizben áńgimesinde gazettiń redaksııa al­qasyna jáne shyǵarmashylyq ujymyna sálem aıtyp, aqjarma tilegin jetkizdi.

Jarty ǵasyr jaraly júrektiń emi

Batys Qazaqstan oblystyq zaǵıp jáne nashar kóretin azamattarǵa ar­nalǵan arnaýly kitaphana 1969 jyly Qazaq KSR mınıstrliginiń buıry­ǵymen ashylǵan eken.

Bastapqyda «qyzyl burysh» retinde qyzmet etken kitapha­nanyń qalyptasýy oblystyq qazaq soqyrlar qoǵamynyń damý tarıhymen tyǵyz baılanysty. Alǵashqy kitaphana Oral oqý óndiristik sheberhanasynda ornalasqan. Sol jyldary Qazaq soqyrlar qoǵamy janynan «Eńbek tańy-Zarıa trýda», «Prızyv» merzimdi basylymdary shyǵatyn. Bul zaǵıptar úshin úlken kómegi bar basylymdar edi.

Oraldaǵy arnaýly kitapha­naǵa alǵashynda 15 jyl boıy I top­taǵy kóz múgedegi Nıkolaı Le­vanov basshylyq jasady. Kitap­­hana isin ári qaraı damytýda J.Jálenova, Ý.Úbisheva, Sh.Orazaeva, J. Maqasova syndy kitap­hana isiniń bilikti mamandary kóp úles qosty.

Alǵashqy jyldary kitap qo­ry 2450 danaǵa jetip, Reseı, Be­larýs, Ýkraına baspalarynan shyq­qan braıldyq ádebıetter, dy­bystandyrylǵan shyǵar­malar jáne grafıkalyq quraldardyń barlyq túri qamtyldy.

Al 1970 jyldary kitaphana katýsh­kalyq magnıtofondar men dybysty kitaptar, sondaı-aq 2475 dana dybys­tandyrylǵan, 2100 dana jaıpaq baspaly áde­bıettermen tolyqty.

Tarıhı derekterge súıensek, 1980 jyldary jalpy kitap qory 18 763 danaǵa jetken. Onyń 9687 danasy – bederli núkte túrinde, 5407 dana – jaı­paq baspa túrinde, 3 669 dana – dybys­tandyrylǵan ádebıetter edi.

 Táýelsizdik túletken kitaphana

– Egemendik jyldary kitap­hana qyzmeti jańasha órbidi. Táýel­sizdik kitaphana ómirine eleý­li ózgeris pen mol múmkindik ákeldi, – deıdi kitaphana dırektory Qarakóz Borambaeva.

Kitaphana tarıhynda 1990 jyldan beri qaraı bolǵan ózgeristerge kóz salsańyz, shynynda da solaı. 1998 jyly munda «Braılıst» úıirmesi ashyldy. 2002 jyly tıflo-aqparattyq bıblıografııalyq sek­tory jumysyn bastady. 2003 jyldan barlyq sanat­ta­ǵy múgedekterge qyzmet kór­setetin «Qaıyrymdylyq» baǵdar­lama­sy iske kiristi. 2004 jyly ortalyq­tandyrylǵan kitaphana júıelerinde kitaphanalyq pýnktter ashyldy. 2005 jy­ly «2002-2005 jyldarǵa arnal­ǵan múgedekterdi ońaltý» mem­lekettik baǵdarlamasy aıasynda kitaphanaǵa tıflokompleks berildi. 2006 jyly alǵashqy braıldik prınteri satyp alynyp, bederli-núkteli qarip tú­rinde kitaptar shyǵaryla bastady. 2007 jyly kitaphanaǵa «AIS- SB RK» kitaphanalyq-aq­parattyq avtomattandyrylǵan baǵdarlamasy engizildi. 2008 jyly bederli-núkteli qarip tú­rinde qoǵamdyq «Lých» gazetiniń al­ǵashqy nómiri shyqty. Ol toq­sanyna 1 ret shyǵady. 2009 jyly zaǵıp jáne nashar kóretin oqyr­mandardy kompıýterlik saýattylyqqa baýlı­tyn aqpa­rattyq-kompıýterlik zal ashyldy. 2010 jyly dybys­ty ki­tap­tardy óńdeý bólimi já­ne dybys­ stýdııasy ashyldy. 2012 jyly «Aqjaıyq» ıntel­lektýaldy klýby ashy­lyp, al­ǵash ret online oıyny ótti. 2014 jyly Oralda «Arnaýly kitap­hana aqpa­rattyq keńis­tikte» atty res­pýblı­ka­lyq prak­tıkalyq konferensııa ótti. 2015 jyly – «Shabyt» aqparattyq mádenı ortalyǵy ashyldy. Osy jyly «Erekshe balalarǵa – erekshe kitaptar» qaıyrymdylyq aksııasy jarııalanyp, áıelderge arnalǵan «Ádemi-aý» jýrnalynyń bederli-núkteli qarpi túrinde alǵashqy nómiri oqyrmanǵa jol tartty. 2016 jyly «Qadyr álemi» úıir­mesi ashyldy.

Árıne, munyń bári mádenı meke­meniń ádettegi josparly sharalary dersiz. Biraq qyzmetin jylyna 3 myń­ǵa tarta muqtaj jan paıdalanatyn ki­taphana úshin árbir shara mańyzdy, ár oqyrman qymbat.

Oblys ortalyǵynda ornalasqan ki­taphana alys aýyldarda turatyn zaǵıp­tardy da umytpaıdy. Alys aımaq­tarda turatyn kóz múgedektigi bar jandarǵa aqparat qoljetimdi bolý úshin ár óńirde kitaphanalyq pýnktter ashý jumysy júrgizildi. Ortalyq­tandyrylǵan ki­taphana júıelerimen kelisimshart tú­zilip, ózara baılanys ornatyldy.

– Qazirgi zamanaýı kitaphana – tek aqparat ordasy ǵana emes, zaǵıp jan­­dar úshin óz taǵdyrlastarymen dıdar­lasatyn, shyǵarmashylyqpen aınalysýǵa múmkindik beretin erekshe mádenı-shyǵarmashylyq ári rýhanı baılyq ordasyna aınalyp otyr, – deıdi kitaphana qyzmetkeri Aıjan Dáýletqalıeva.

Syrttaı qaraǵanda buıyǵy kóri­netin kitaphana ómiri qyz-qyz qaınap jatyr. Joǵaryda aıtylǵandaı, munda «Mýza» poezııalyq klýby, «Aqjaıyq» zııatkerlik klýby, «Syrlasý» qyz-kelinshekter klýby, jas oqyrmandarǵa arnalǵan «Qadyr álemi» úıirmesi, «Jalyndy jastar», «Densaýlyq» klýb­tary turaqty jumys isteıdi. Taqyryptyq materıaldar toptamasy, shaǵyn kitapshalar, bederli-núkteli «Lých» gazeti, qyz-kelinshekterge arnal­ǵan «Ádemi-aı», balalarǵa arnalǵan «Balbulaq» jýrnaldary basylyp shyǵady. Túrli taqyryptyq, eske alý keshteri, dóńgelek ústelder, kitap tu­saýkeseri, onlaın oıyndar, baıqaý, dıalog alańy, ádebı-kvest, jáne t.b. sha­ralar uıymdastyrylady. Máselen, jaqynda ǵana Qazaqstan Jazýshylar jáne Jýrnalıster odaqtarynyń múshesi aqyn Ǵaısaǵalı Seıtaqtyń «О́leńmen órgen ómirin...» atty keshi ótti. «Aqjaıyq – arý mekenim» atty keshke tany­mal kompozıtor Donedil Qajymov shaqyryldy.

P.S. Qazirgi qym-qýat aqparat zamanynda kitap, gazet-jýrnal oqýshylar azaıdy dep aıtamyz. Biraq Batys Qazaqstan oblystyq zaǵıp jáne nashar kóretin azamattarǵa arnalǵan ar­naýly kitaphanasynda mundaı máse­le joq. Bul kitaphana qyzmetin du­rys uıymdastyrýda bolsa kerek. Qarańǵylyqty qarmalap qalǵan qam­kóńil jandardyń qalaýyn tapqan ujym­dy jartyǵasyrlyq mereıtoıymen quttyqtap, aldaǵy qyzmetine tabys tileımiz.

Batys Qazaqstan oblysy