• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Qazaqstan 24 Qazan, 2019

Latynshaǵa kóshý naýqanshyldyqty kótermeıdi

280 ret
kórsetildi

Latynshaǵa kóshý naýqanshyldyqty kótermeıdi - deıdi «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasyn basqarý ortalyǵynyń úılestirýshisi  Dáýlet Ábenov.

Iıa, búgingi materıalymyzdyń taqyrybyna shyǵaryp otyrǵanymyzdaı «Egemenniń» Aqtóbe qalasyndaǵy tilshi qosynyna arnaıy kelgen azamattyń aıtary jeke bastyń qamy emes, latynshaǵa kóshýdiń jaı-kúıi bolyp shyqty. Ol taıaýda jańa álipbıdi odan ári jetildire túsýdiń mańyzdylyǵy jóninde oı tolǵaǵan respýblıka Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń toqtamyna ekpin túsirdi. Memleket basshysy málimdegendeı álipbıdi latyn qarpine kóshirý týraly tarıhı sheshimniń qabyldanǵanyna eki jylǵa jýyqtady. Biraq qaripterde áli de bolsa olqylyqtar bar ekeni jasyryn emes dedi ol.

Prezıdenttiń aıtqanyn tilshi ǵalymdar men arnaıy mamandar ázirleıtin oqý oryndary ózara birlesip, jumyla iske asyrǵany jón. Tek osyndaı jaǵdaıda ǵana is nátıjeli bolmaq. Osy oraıda sońǵy eki jylda Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik memlekettik ýnıversıtetinde biraz ister tyndyryldy. Latynshaǵa kóshý naýqanshyldyqty kótermeıdi. Bul ishki ıirimi men astary mol, ári kúrmeýi kóp is. Sondyqtan atalǵan joǵary oqý ornynda eń aldymen latyn grafıkasyna kóshý úshin qandaı ustanymdar alǵa ustalýy kerektigi aıqyndaldy. Sonymen birge tıisti til zańdylyqtaryna súıený qajettiligi de eskerildi dedi tarıh ǵlymynyń kandıdaty Dáýlet Ábenov.

Onyń aıtýynsha bolashaq til mamandarynyń kásibı quzirettiligin qalyptastyra bilýdiń róli joǵary. Buǵan yqpalyn tıgizý úshin «Egemenge» kelgen ǵalym jetekshilik jasaıtyn ortalyq «Latynǵa kóshý – órkenıetke qadam» atty ǵylymı jınaq shyǵarypty. Buǵan «Egemen Qazaqstan» gazetinde jáne ózge respýblıkalyq basylym betterinde jarııalanǵan materıaldar negiz bolypty. Budan bólek aımaqtaǵy irgeli joǵary oqý orny Túrkııadaǵy Kostomol ýnıversıtetimen baılanys jasap turady eken. Osyndaı týystyq qarym-qatynastardyń nátıjesinde ótken jyly munda «Qazaq eli» ortalyǵy qurylǵan. Onyń ashylý rásimi kezinde túrkııalyq stýdentterge Jubanov ýnıversıteti atynan latyn álipbıi nusqasynda tuńǵysh ret jaryq kórgen «Qazaq tili grammatıkasy» oqýlyǵy tapsyrylypty. Atalmysh eńbek professor Baýyrjan Erdenbekov bastaǵan avtorlar ujymynyń latyn qarpinde jazǵan qarlyǵash-qadamy dedi budan ári Dáýlet Ábenov.

Latyn qarpine birtindep satylap kóshý kezeńinde olqylyqtar men ústirttikter oryn almaı turmaıdy. Muny tabıǵı úrdis dep qabyldaǵanymyz jón. Degenmen bul aralyqta osy olqylyqtardy boldyrmaý men aldyn alýdyń joldaryn izdestirgendi jón kóremiz. Jańa emleni úıretýge qatysty da qolǵa alǵan keshendi josparlarymyz bar. Qazirgi kúnniń ózinde ótkizile bastaǵan ashyq esik kúnderi sonyń bastaýy dep ún qatty ortalyq úılestirýshisi.

Buǵan qosa «Egemenge» kelgen el aǵasy qazaq tiliniń ǵylym tiline aınalýyn kóksegen bul máseleni aldyna murat-maqsat tutqan iri lıngvıst ǵalym Qudaıbergen Jubanovtyń týǵanyna 120 jyl tolý datasy kezinde onyń latyn grafıkasy men orfografııasyna baılanysty eńbekteri qaıta óńdelip jarııalanyp óz oqyrmandarymen qaýyshqanyn tereń súıispenshilik sezimmen baıandap berdi. Bizdiń uıymshyl ujym latynshaǵa kóshý arqyly ulttyq sanany jańǵyrtýǵa bolady degen ortaq pikirge kelip otyr dep aıaqtady óz oıyn Dáýlet Ábenov. Ol bul oı-tujyrymdarynyń turaqty jazdyryp alyp oqıtyn basylymy «Egemen Qazaqstan»-da jarııalanýyn ótingen edi. Álbette, amanatqa qııanat jasaýǵa bolmaıdy. Sondyqtan da onyń latyn qarpine kóshýge ázirlik jumystary jóninde aıtqandaryn gazetimizge joldaǵandy jón kórdik.

Sońǵy jańalyqtar