Balama qýat kózin damytý kerek

Kádege jaraıtyn qaldyq 1,5 mln tonna

Kún tártibindegi birinshi másele dástúrli emes energııa kózderin damytý taqyrybyna arnaldy. Bul salada atqarylyp jatqan jumystar barysyn tanystyrǵan Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev ınvestısııa tartý­dyń jolǵa qoıylǵanyn aıtty. 2020 jylǵa qaraı balama qýat kózderiniń úlesin − 3 pa­ıyzǵa, 2025 jylǵa qaraı − 6 paıyzǵa, 2030 jyly bul mejeni 10 paıyzǵa jetkizý kózde­lip otyr. 2050 jylǵa qaraı jalpy ener­gııa tutyný kóleminiń kem degende jarty­sy jańǵyrmaly energııa kózderinen alyný­ǵa tıis. Bul baǵytta memleket sheteldik ınves­torlarǵa qolaıly jaǵdaı jasap, zań aıasynda barlyq múmkindikti qarastyryp qoıǵan.

− «Jańǵyrmaly energııa kózderin paıdalanýdy qoldaý týraly» Zańda ınvestorlarǵa elektr energııasyn satyp alýǵa 15 jyldyq kelisimshart usynyldy. Sonymen qatar birqatar artyqshylyqtar berilgen. Tirkelgen tarıfter júıesi damýdyń bastapqy kezeńinde «jasyl» energııa naryǵyn tez iske qosýǵa múmkindik berdi. Mysaly, 2014 jyly belgilengen qýaty 178 MVt-tyq 26 nysan bolsa, 2019 jyldyń qorytyndysy boıynsha elimizde qýaty 1042 MVtty quraıtyn 87 nysan jumys isteıtin bolady. Jyl basynan beri 1,65 mlrd kVt/saǵ energııa óndirildi. Bul 2018 jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 65 paıyzǵa joǵary. Jyl sońyna deıin jos­parly 2,4 mlrd kVt/saǵ kórsetkishke qol jetkizemiz, − dedi Q.Bozymbaev. Onyń aıtýynsha, qýatty ulǵaıtýǵa qatysty jos­parly jumystyń arqasynda 2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha júıede qýaty 1610 MVtty quraıtyn 108 nysan jumys isteıtin bolady. Al 2024 jyldyń sońyna qaraı energojúıede keminde 3000 MVt jańǵyrmaly qýat bolady dep josparlanýda.

Jıynda qoqys qaldyqtaryn kádege jaratý máselesin kótergen Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıev osy saladaǵy birqatar máselelerge toqtaldy.

− Birinshiden, Energetıka mınıstrligi ázirlegen shaǵyn generasııany ornalastyrý, atap aıtqanda, jańǵyrmaly energııa kózderin turmysta paıdalanýǵa qatysty zańnamaǵa tolyqtyrý engizýdi qoldaý elimizdegi turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵynyń energııa syıymdylyǵyn tómendetýge múmkindik beredi. Ekinshiden, Úkimet janynan qurylǵan jobalyq keńse sheńberinde mınıstrlik qoqystardy kádege jaratý arqyly elektr qýatyn óndirip shyǵarý úshin ınvestısııa tartý máselesin qarastyryp jatyr. Negizgi kedergi tómen ınvestısııalyq tartymdylyq bolyp otyr. Osy máseleni sheshý úshin qoqys óńdeıtin zaýyttardan óndiriletin elektr energııasyna jańǵyrmaly qýat kózderiniń «jasyl» tarıfin qoldanýdy usynamyz. Bul shara polıgondarda qoqys kómý kólemin aıtarlyqtaı tómendetýge múmkindik beredi. «Jasyl» tarıfti engizý kezinde biz jyl saıyn 1,5 mln tonnadan astam qaldyqty kádege jarata alamyz, − dedi mınıstr.

Energetıka mınıstrligi Dúnıejúzilik bankpen birlesip Qazaqstandaǵy geotermaldy kózderdiń áleýetin baǵalaý boıynsha ju­mys júrgizip, geotermaldy kózderdiń ne­gizinde jylý energetıkasyn Almaty já­ne Túrkistan oblystarynda damytýǵa bo­la­ty­nyn anyqtaǵan. Jalpy jel jáne kún ener­gııa­sy jobalaryna áleýetti ınvestorlar­dy tartýǵa kómektesetin ınvestısııalyq zert­teý­­ler júrgizý qajet. Osy jumystar boıyn­sha Eko­logııa, geologııa jáne tabıǵı resýrs­tar mı­nıstrligi qajetti qoldaý kórsetýge daıyn.

 Halyqaralyq tájirıbe negizge alynady

Damyǵan elderde balama qýat kózderin paıdalanýdyń ozyq úlgileri anyqtalyp, búginde oń nátıje kórsetýde. О́zge memle­ket­tegi ozyq úlgini Qazaqstan da nazarǵa almaq.

− Biz basqa elderdegi sońǵy «jasyl» energııa aýksıondarynyń nátıjesine taldaý júrgizdik. Máselen, aǵymdaǵy jyldyń qazan aıynda Birikken Arab Ámirlikterinde kún generasııasyna baǵanyń jańa rekordy qoıyldy – 1,69 AQSh senti nemese 6,6 teńge. Salystyratyn bolsaq, bizde kún generasııasyna tómengi tarıf 17 teńgeni qurady. Mundaı tómen baǵany Saýd Arabııasynyń ACWA Power kompanııasy usynǵan. Olardyń 900 MVt kún qýaty úshin elektr energııasyn satýǵa arnalǵan kelisimshartynyń merzimi 25 jyl, − dedi mınıstr. Mundaı ozyq úlgige kóshý úshin bizdegi tarıf máselesin ońtaılandyrý asa mańyzdy mindet bolmaq. Belgili bolǵandaı, elimizde Zańǵa sáıkes, elektr energııasy joq eldi mekenderdegi jeke tutynýshylarǵa qazaqstandyq qondyrǵynyń 5 kVt qunynan 50% sýbsıdııany memleket beredi. Sondaı-aq netto-tutynýshy normasy da bar.

− Ázirge bizde atalǵan normalardy qoldanýdyń jeke úlgileri ǵana bar. Mysaly, Nur-Sultan, Oral, Atyraýdaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektepterinde kún qondyrǵylary bar. Olar tutynatyn energııanyń bir bóligin «jasyl» energııa esebinen alady. Úı sharýashylyǵy men bıznesti bólingen generasııany paıdalanýǵa belsendi tartý úshin biz tıisti usynystardy ázirledik. Turǵyndardy jeke qajettilikteri úshin «jasyl» energııany paıdalanýǵa ekonomıkalyq yntalandyrý boıynsha normany jetildirý, artyq energııa­ny jelige satý, ıaǵnı net-metering máselesin sheshýdi qarastyrý kerek, − dedi mınıstr.

Taqyrypty qorytyndylaý barysynda Premer-Mınıstr A.Mamın jel men kún elektr energııasyna baǵanyń tómendegenin, jańǵyrmaly energııa kózderin keńinen qoldaný úshin olardyń damýyn yntalandyratyn memlekettik qoldaý sharalaryn ázirleý qajettigin nazarǵa aldy. Úkimet basshysy jańǵyrmaly energııa kózderi jobalarynyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrý úshin Energetıka mınıstrligine halyqaralyq tájirıbeni eskere otyryp, qoldanystaǵy zańnamaǵa tıisti túzetýler engizýdi tapsyrdy. Úkimet basshysy óńirler arasynda jańǵyrmaly energııa kózderiniń sany boıynsha Almaty, Jambyl jáne Shyǵys Qazaqstan oblystary kósh bastap turǵanyn, sonymen qatar Batys Qazaqstan jáne Aqtóbe oblystarynda birde-bir jańartylatyn energetıka obektisi joq ekenin atap ótti.

Jıynda qaralǵan ekinshi másele «Eń­bek» nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jap­paı kásipkerlikti damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdar­la­masyn iske asyrý barysyna arnaldy.

«Bastaý Bıznes» boıynsha 45,4 myń adam oqıdy

Ulttyq ekonomıka mınıstri R.Dálenov el ekonomıkasyndaǵy josparly qurylymdyq qaıta qurýlardyń eńbek naryǵyna jáne kásipkerliktiń damýyna áseri týraly baıandasa, «Eńbek» baǵdarlamasyn iske asyrý týraly Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri A.Sarbasov, aýyldaǵy shaǵyn nesıelendirý týraly, Aýyl sharýashylyǵy mınıstri S.Omarov, kásipkerlik negizderin oqytý týraly, «Atameken» UKP basqarma tóraǵasynyń orynbasary E.Jumaǵazıev, óńirlerdegi azamattardy jumysqa ornalas­tyrý týraly Pavlodar oblysynyń ákimi B.Baqaýov pen Mańǵystaý oblysynyń ákimi S.Turymov baıandady.

Belgili bolǵandaı, úsh jylda «Eńbek» memle­kettik baǵdarlamasyna 1,7 mln adam qatys­qan. Jyl basynan beri – 500 myń adam tirkelse, onyń 178,8 myńy – jas, 12,6 myńy – múmkindigi shekteýli jan, 15,7 myńy az qamtylǵan azamat ekeni anyqtalyp otyr. Jyl basynan beri 23,7 myńnan astam adam qysqa merzimdi oqýdan ótip, 45,4 myń adam «Bastaý Bıznes» jobasy boıynsha kásipkerlik negizderine oqytylǵan. Onyń ishinde 11,6 myń adamǵa shaǵyn nesıe berildi. Bul rette aýyldy jerlerdegi kásipkerlerdiń úlesi 90 paıyzdy quraıdy. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri A.Sarbasov 2025 jylǵa qaraı Qazaqstannyń eńbek naryǵyn 3 mln-nan astam adam quraıtynyn aıtty.

− Halyqty ónimdi jumyspen qamtý ekonomıkadaǵy jańa jumys oryndarynyń kóptep ashylýymen baılanysty. Biz 2025 jylǵa deıingi eńbek naryǵynyń teńgerimin zerttedik. 2025 jylǵa qaraı 2 mln 674 myń ju­mys orny ashylady dep kútilýde. Osy ke­zeńde qysqartylatyn, jabylatyn ju­mys oryndaryn eskersek, jumys oryndary­nyń naqty ósimi 690 myń birlikti quraıdy. 1,2 mln-nan astam oqýyn aıaqtaǵan jas eńbek nary­ǵyna keledi dep kútilýde, − dedi A.Sarbasov.

О́z kezeginde A.Mamın basty mindet nátı­jeli jumyspen qamtýdy kúsheıtý esebinen azamattardyń ál-aýqatyn arttyrý ekenin atap ótti. Úkimet basshysy óz sózinde 2017-2019 jyldar aralyǵynda «Eńbek» mem­lekettik baǵdarlamasyn iske asyrýda jaqsy nátıjelerge qol jetkizilgenin, 1,3 mln-nan adam jumysqa ornalasyp, 51 myń adam jeke bıznesin ashqanyn, sonymen qatar 248 myń adam biliktiligin arttyryp, 53 myń jas azamat alǵashqy kásipterin ıgergenin atap ótti.

Premer-Mınıstr osy jyldyń sońyna deıin eńbek naryǵyn 2025 jylǵa deıin keshen­di damytý jóninde usynystar ázirleý­di, sondaı-aq «Eńbek» memlekettik baǵdarla­ma­synyń birqatar tetikterin jetildirýdi tapsyrdy.

− Qysqa merzimdi oqytý kepildi jumysqa ornalastyrý negizinde júzege asyrylýy tıis. Shaǵyn nesıe berý men grant alý kezindegi sharttardyń oryndalýyn naqty baqylaý qajet, − dedi Úkimet basshysy. Premer-Mınıstr jastardyń jumysqa ornalasýyn qamtamasyz etý máselesine erekshe kóńil bóldi.

− Jastardyń áleýetin damytý maqsatynda «Jas kásipker», «Jas maman» jobalary iske asyrylyp jatyr. Jastardyń jumyspen qamtylýyna erekshe nazar aýdara otyryp, osy baǵyttaǵy jumysty jalǵastyrý qajet. «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasyna naqty ındıkatorlardy kórsete otyryp, jastardy jumyspen qamtý boıynsha jeke blok engizýdi tapsyramyn, − dedi A.Mamın.