Kúz kelip, jyl aıaǵyna taıaǵan ýaqyt – televızııa salasyndaǵy jańa maýsymnyń, jańa bastamanyń, jańa jobalardyń bastalatyn kezi. Dál osy kezeńde tyń týyndylardyń tusaýy kesilip, jańa baǵdarlamalar men túrli telehıkaıa qalyń kórermenge jol tartady. Osyǵan oraı biz «Habar» agenttigi basqarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary – Rınat Kertaevpen suhbattasqan edik.
– Rınat Dýmanuly, «Habar» agenttigi jańa maýsym shymyldyǵyn ashty. Daıyndyq qyzý bolǵan sııaqty?
– Rahmet. Rasynda, ár jańa maýsym kez kelgen telearna úshin alǵa jyljýǵa serpin beredi. Bul biz úshin de kórermen kózaıymyna aınalý, olardy qýantý jolyndaǵy úlken múmkindik. Sol sebepti de agenttik tóraǵasy Erlan Bekhojın bastaǵan «Habar» shyǵarmashylyq ujymynyń daıyndyǵy jyldaǵydan joǵary. Qazan aıynyń týra maǵynasyndaǵy qaınaǵan shaǵy osy sát bolyp jatyr. Kópshilik kórermendi aýqymdy jobalar, telehıkaıalar jáne fılmdermen qýantpaq nıetpen jańa maýsymnyń shymyldyǵyn ashyp, bastap kettik.
– Jýyrda Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Dáýren Abaev bıylǵy «Junior Eurovision Song Contest» (Balalar Eýrovıdenıesi) halyqaralyq án baıqaýyna Erjan Maksım qatysyp, el namysyn qorǵaıtyndyǵyn habarlaǵan bolatyn. Sondaı-aq mınıstr, Qazaqstannyń bul dodaǵa ekinshi márte qatysýǵa múmkindik alǵanyna «Habar» agenttiginiń eleýli eńbegi bar ekenin atap ótti. Daıyndyq qalaı bolyp jatyr? Tolyǵyraq toqtalyp ótseńiz...
– Iá, rasynda «Habar» agenttigi – 2016 jyldyń 1 qańtarynan bastap «Junior Eurovision Song Contest» halyqaralyq án baıqaýyn uıymdastyratyn Eýropalyq habar taratý odaǵynyń (EBU) qaýymdasqan múshesi. О́tken jyldan beri atalǵan baıqaýǵa óz memleketimizdiń atynan úmitkerimizdi usynýǵa múmkindik aldyq. Esterińizde bolsa, «Balalar Eýrovıdenıesi - 2018» án saıysyna alǵash ret elimizdiń namysyn Danelııa Týleshova qorǵady. Bıyl Erjan Maksım baq synaǵaly otyr. Búginde Erjan Reseıdiń ataqty kompozıtory Igor Krýtoıdyń Máskeýdegi mýzykalyq akademııasynda bilim alýda. Jaqynda Almaty qalasynda ótken baspasóz otyrysynda «Junior Eurovision» án baıqaýyna daıyndyǵy jóninde oı bólisken bolatyn. Halyqaralyq óner dodasynyń sharty boıynsha qatysýshylar esh jerde jarııalanbaǵan, uzaqtyǵy 3 mınýtqa deıingi kompozısııany tabıǵı daýysta oryndaýy qajet. Erjan «Armanyńnan qalma» dep atalatyn ánin qazaqstandyqtarǵa tanystyryp, tusaýyn kesti. Qazirgi tańda 24 qarasha kúni Polshanyń Glıvıse qalasynda ótetin «Junior Eurovision Song Contest» fınalyna erekshe nazar aýdaryp otyrmyz. Erjan Nur-Sultan qalasyna kelip, osy jerdegi resmı delegasııamen birge Polshaǵa attanady. Ol ózine artylǵan jaýapkershilik pen úkilegen úmitimizdi túsinip júr. Sondyqtan jerlesimizge senim bildirip, qoldaý kórsetken durys.
Sonymen qatar «Habar» agenttigi Azııa-Tynyq muhıty habar taratý odaǵynyń múshesi retinde, búkil álemge tanymal Dımash Qudaıbergenge Japonııada ótetin halyqaralyq Azııa-Tynyq muhıty telefestıvaline («ABU TV Song Festivals») qatysýdy senip tapsyrdy. Bul rette bizdiń usynysymyzdy qoldap, el atynan úlken sharaǵa qatysýǵa bara jatqan Dımash Qudaıbergenge alǵysymyzdy bildiremiz. Jalpy, «Habar» agenttigi qashanda daryndy azamattarymyzǵa qoldaý bildirip, kómektesip keledi.
– Álemniń eń úzdik jobalarynyń biri «Got Talent» «Habar» arnasynyń efırinen júrip jatyr. Atalǵan joba týraly keńirek aıtyp ótseńiz?
– Ras, osy kúzdiń basty jobalarynyń biri – Central Asia’s Got Talent shoýy. Bul – Ortalyq Azııadaǵy eń aýqymdy, eń iri óner alańy. Jobaǵa Qazaqstanmen qatar qyrǵyz, ózbek jáne tájik aǵaıyndardyń ónerpazdary qatysady. Osy ýaqytqa deıin atalǵan format lısenzııa arqyly álemniń 70 elinde taraǵan. Sondaı-aq álemdegi eń sátti televızııalyq format retinde Gınnestiń rekordtar kitabyna engen.
Sol sebepti shoý bizdiń kórermen úshin de qyzyqty bolaryna senimim mol. Bul baıqaýdyń basty ereksheligi – qatysýshylardyń jasy men talantyna shekteýdiń joqtyǵy. О́ner alańynda ánshi, bıshi, sırk, ıllıýzııa óneriniń ókilderi jáne basqalar darynyn kórsetedi. Oǵan qosa Ortalyq Azııaǵa ortaq joba bolǵan soń shoý bizde «Habar», О́zbekstanda «Zoʻr TV», Qyrǵyzstanda «KTRK» jáne Tájikstanda «TV Safına» telearnalarynan kórsetiledi. Iаǵnı, jeńimpazdy osy elderdiń kórermenderi birdeı tanıdy degen sóz. Qyzyqtyń bári alda dep oılaımyn. Jyl sońyna deıin jartylaı fınal, fınal tikeleı efırde kórsetiletin bolady. Shyn myqtyny sol tikeleı efırde kórermendermen birge anyqtaımyz.
– Jańa maýsymda «Habar» telearnasynan taǵy da qandaı jańa jobalar shyǵady?
– Jańa maýsymdaǵy jańa baǵdarlamalarǵa keletin bolsam, «Patrıot», «Jaýynger», «Oljaly otbasy», «Novyı kýrs», «Praım taım» syndy baǵdarlamalardy kórermenge usyndyq. Sonymen birge «Bilim», «Art global», «Relıgııa segodnıa», «Bolshaıa nedelıa» baǵdarlamalaryn ári qaraı jalǵastyramyz. Kórermen kózaıymyna aınalǵan «Qaraqatpen shaı», «Qyzyq times», «Tarıh.Tulǵa.Taǵdyr» jobalary da efır ajaryn asha túspek.
Tyń taqyryptar men áleýmettik máselelerdi jan-jaqty zertteıtin, san-saýaldarǵa jaýap izdeıtin, halyqtyń múddesine qyzmet etetin – «Bizdiń nazarda», onyń orys tilindegi nusqasy – «Narodnyı kontrol» óz jumysyn jalǵastyrady. Qoǵamnyń ózekti máselelerin talqylaıtyn «Qoǵamdyq talqylaý» tok-shoýy ár seısenbi saıyn tikeleı efırde halyqqa usynylyp otyr. Interaktıvti alań retindegi bul jobany – belgili saıasattanýshy, jýrnalıst, júrgizýshi – Saıat Jóken men agenttigimizdiń telejúrgizýshisi, jýrnalıst – Jansaıa Qojahmetova tizgindeýde. «Bolshaıa nedelıa», «Davaıte govorıt» jobalary da tikeleı efırde shyǵyp jatyr. Bir erekshelik sol – qoǵamdyq, saıası, dıskýssııalyq formattaǵy baǵdarlamalardy live formatynda kóptep shyǵaryp jatyrmyz.
Osy rette Elbasy Nursultan Nazarbaev prezıdenttik ókilettigin ýaqytynan buryn toqtatqannan keıingi óziniń alǵashqy suhbatyn «Habar» agenttigine qazan aıynda bergenin aıtqym keledi. Jalpy, qoǵamdaǵy ózekti degen máselelerdi, aktýaldy taqyryptardy operatıvti túrde taratyp, konstrýktıvti syn negizinde zerttep, sony sheshýge umtylyp jatyrmyz. Bul – baǵdarlamalardaǵy da, jańalyqtardaǵy da basty trend deýge bolady.
– Búginde otandyq telehıkaıalardyń, otandyq kınofılm ónimderiniń sany artyp keledi. Bul kóńilge qýanysh uıalatady. Al osy otandyq kınoónimderge qyzyǵýshylyq tanytatyn kórermenderdiń suranysy qandaı?
– Búginde kórermenniń talǵamy men talaby joǵary. Qazaqtildi aýdıtorııanyń suranysy artpasa, kemigen emes. Osy turǵydan, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrliginiń qoldaýymen túsirilip jatqan «Habar» agenttiginiń fılmderi qashanda kórermenniń oń baǵasyn alyp keledi. Bıylǵy jańa maýsymdy «Baltakólde baqytym», «Qarlyǵash uıa salǵanda 2» telehıkaıalarymen bastadyq. Qyrkúıektiń ekinshi jartysynan beri qaraı «Mádenıet úıi» men «Raýza» telehıkaıalary, «Kókjal» dramasy kórermenge jol tartty. Ári qaraı, qarasha aıynda «Armandastar» komedııasy, «Kebenek» dramasy men «Dala qyrandary» kórermen nazaryna usynylady. «Bekzat», «Qalamger» syndy birqatar jańa kórkem fılmderdiń tusaýy kesildi. Barlyq kınotýyndylarymyzda qalanyń, aýyldyń ómirin, tynys-tirshiligin kórermenge kórsetýdi basty maqsat etip kelemiz. Tipti bul telehıkaıalarymyzdy sheteldik telearnalarda kóptep satyp alýda. «Habar» agenttigi túsirgen «Ana júregi», «Aǵa», «О́geı júrek» syndy serıaldarymyzdy kórshiles ózbek eliniń telearnalary satyp alyp, óz tilderinde dýblıaj jasap, kórsetip jatyr. Sonymen birge olar Youtube jelisinde de kóp qaralyp, úlken yqylasqa ıe bolyp jatqany jasyryn emes.
Jýyrda ǵana «Habar» agenttiginiń tapsyrysymen túsirilgen «Altynshy beket» («Shestoı post») atty telehıkaıa 80-ge jýyq kartınanyń ishinen Moldovadaǵy toǵyzynshy «TEFI-Dostastyq» halyqaralyq televızııalyq festıvaliniń jeńimpazy atandy. Fılm 2010 jyly qatań rejimdegi túzetý kolonııasynan qashqan sottalýshylar týraly shynaıy oqıǵa jelisimen túsirilgen bolatyn.
«Habar» agenttiginiń týyndylary jýyrda ótken MIPCOM halyqaralyq aýdıovızýaldy naryǵyna shyǵaryldy. Kórme jyl saıyn Kann qalasynda ótedi. Onda dúnıe júziniń efırlik, kabeldik, sıfrly jáne jerseriktik televızııa jáne radıohabar taratý salasyndaǵy fılmder men baǵdarlamalar óndirýshileri bas qosady. Kann festıvali aıasyndaǵy kórmege qatysýdaǵy maqsatymyz – otandyq kórermenderge qyzyqty bolatyn ónimdi tabý. Sonymen qatar agenttik óndirgen týyndylardy álemdik naryqqa shyǵarý. Onda birneshe telekompanııamen kelissózder júrgizildi. Sheteldik ónimderdi taratý jóninde usynystar aldyq.
– Kórkem fılm dep qaldyńyz, bul týyndyny kınoteatrlardan kóremiz be?
– Iá, joǵaryda aıtyp ótkenimdeı, ótken jyldan bastap «Habar» agenttigi óz fılmderin úlken ekrandarǵa shyǵarýdy qolǵa aldy. Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý», «Uly dalanyń jeti qyry» baǵdarlamalary aıasynda biraz dúnıeler atqarylyp jatyr. Oǵan dálel – qyrkúıek aıynda jaryqqa shyqqan keńes dáýirindegi partııa ıdeologııasynyń qytymyr qysymynda qalǵan qazaq qalamgerleriniń ómiri týraly «Qalamger» tarıhı dramasy, qazan aıynyń basynda elimizdiń kınoteatrlarynan kórsetilgen – Bekzat Sattarhanovtyń ómiri men sporttaǵy jetistigi týraly «Bekzat» fılmi. «Qalamger» tarıhı dramasynyń da, «Bekzat» bıografııalyq kınotýyndysynyń da serıaldyq nusqasy táýelsizdik merekesi qarsańynda efırge shyǵady dep josparlanýda. «Habar» agenttigi baıopık janrynda serıaldar túsirý dástúrine qashanda berik, sol dástúrdi jalǵastyryp jatqanymyzdyń bir belgisi retinde Muhammed Haıdar Dýlatıǵa arnalǵan «Dýlatı» telehıkaıasy táýelsizdik meıramy kúninde kórermen nazaryna usynylady dep otyrmyz. Tarıhyn umytpaǵan, ulylaryn ulyqtaǵan eldiń keleshegi kemel, birligi myǵym bolatyny sózsiz ǵoı. Al biz osy týyndylarymyz arqyly búgingi urpaqqa el erleriniń esimin taǵy bir márte ulyqtaǵymyz keldi.
– Agenttikte taǵy qandaı jańalyqtar bolyp jatyr?
– «Habar» arnasyndaǵy jańalyqtardyń formatyn da ózgertip jatyrmyz. Jańalyqtardyń taqyryptary, olardy berý formasy ózgerdi. Qoǵamdaǵy mańyzdy, ózekti, ótkir áleýmettik máseleler endi jıi kóteriledi. Memlekettik mekemelerdiń, sheneýnikterdiń, quzyrly organdardyń qatelikterin, jumysyndaǵy kemshilikterdi ashyq kórsetemiz, zertteý júrgizip, konstrýktıvti negizde el aýzyndaǵy máselelerdiń mán-jaıyn anyqtap, kináli tarapty ashyq aıtamyz, qoǵamdyq tártipke shaqyramyz. Áleýmettik problemalardy sheshýge tyrysamyz. Bul – jańalyqtardyń basty trendi. «Habar» men «Habar 24» arnalarynyń jańalyqtarynda saraptamaǵa basymdyq berilip, tikeleı efırler kóbeıip jatyr. Bir materıalǵa tek birjaqty pikir bermeı, birneshe sarapshynyń túrli pikiriniń aıtylýyn qadaǵalaýdamyz.
Agenttikke qarasty telearnalarda sporttyq jańalyqtarǵa da jiti nazar aýdarylýda.
– «Habar» agenttigi quramyna tórt telearna kiretin úlken medıa kompanııa. О́zge úsh arnada nendeı ózgerister bar?
– Durys aıtasyz. Agenttikke qaraıtyn «Habar 24» telearnasy táýligine 24 saǵat aqparat taratatyn Qazaqstandaǵy alǵashqy telearna. Saǵat saıyn halyqty sońǵy jańalyqtarmen qulaǵdar etip otyrady. Jańa maýsymnan bastap «Habar 24» arnasy tikeleı efırde habar taratýdyń ýaqytyn kóbeıtýde. Aýqymdy sharalardyń ústinen, oqıǵa oryndarynan tikeleı efırde aqparat jetkizemiz. «Habar 24» birden-bir aqparattyq arna bolǵandyqtan, memlekettik, qoǵamdyq mańyzy bar oqıǵalardy negizge ala otyryp, analıtıkalyq baǵdarlamalardyń, live formatyndaǵy jobalardyń, jýrnalıstik zertteýlerdiń, tikeleı efırlerdiń sany artýda.
«Kazakh TV» – HotBird 13B, Galaxy 19 ı AsiaSat 5 jerserikteriniń baılanysy arqyly 4 qurlyqtaǵy 118 memleketti efırimen qamtyp otyrǵan elimizdegi tuńǵysh ulttyq jerseriktik telearna. Telearnada shyǵyp jatqan dúnıeler 100% otandyq ónim. Qazir 300 mıllıon kórermenge dástúr, tarıh jáne eldiń týrıstik jáne ınvestısııalyq áleýeti sekildi san salany qamtıtyn túrli baǵdarlamalaryn usynyp keledi. Jańa maýsymda arnanyń qorjyny «Qazaq live» baǵdarlamalar toptamasymen tolyqtyryldy. «Qazaq live» sıkly aıasynda efırge jol tartqan jobalarǵa toqtalatyn bolsam: kóshpeli órkenıet tarıhy men Eýrazııa elderiniń ózara qarym-qatynastary jaıly «Keń dala» jobasy, qazaq ádebıeti týraly, qazaq ádebıetiniń qarymy mol qalamgerleri men olardyń shyǵarmalary týraly «Book club» baǵdarlamasy, Qazaqstannyń aıtýly kúnderi týraly «Important dates in Kazakhstan» jobalary. Sonymen qatar kóshpeli órkenıet kezeńinde jasalynǵan mýzykalyq aspaptar týraly «Folk art», Tamara Asar tizgindeıtin ulttyq dástúrimiz týraly – «Dástúr», Aınur Tursynbaeva júrgizetin túrki halyqtarynyń as mázirine arnalǵan – «Taǵam» kórermenge jol tartty jáne «Kazakh TV» telearnasynyń ulttyq oıyndarǵa qanyq eń aýqymdy jobasy – «The nomads» realıtı-shoýynyń jańa maýsymda kórermenge jol tartqanyn atap ótkim keledi.
Agenttikke qarasty, elimizdiń kıno jáne teatr ónerine arnalǵan – «El Arna» telearnasyna toqtalyp ótsem, arnanyń kıno qorjyny Túrki álemi elderi men Ortalyq Azııa memleketteriniń «Altyn qorynda» saqtalǵan lentalarmen tolyqty. «El Arna» arnasynyń bıylǵy basty jańalyǵy – elimizdiń jetekshi teatrlarynyń spektaklderin kórsete bastaýy. Osy oraıda zamanaýı qoıylymdardan bólek, ótken jyldarda túsirilgen telespektaklderdi de tamashalaýǵa bolady. Bul da kórermenmen qaýyshýdyń birden-bir quraly dep bilemiz.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»