ÚNSIZ UǴYSÝ

Esimi eldiń esinde Ǵajap!.. Qashan kórseń de to­ma­ǵa-tuıyqtaý minezinen bir tan­baıtyn, biraq sol bir mo­maqan keı­pimen-aq adamdy ózine baý­raı­tyn, onymen sóıleskiń kep, ja­qyn­dasqyń kep turatyn tar­tymdylyq bar-dy onyń boıynda. Seni ish tartatynyn úndemeı jú­rip te sezdire biletin qasıetti sodan kórdim. Kórdim de ózimde de oǵan degen bir iltıpattyń paı­da bol­ǵanyn baıqadym. Basqany qaıdam, ekeýmiz osylaı tabystyq. Bir qyzyǵy, osy únsiz uǵysý ómir boıy jal­ǵasty desem, ar­tyq aıt­qandyq emes. Bir-bi-ri­miz­diń úıimizge qonaqqa barsaq ta, qyzmet ba­bymen birge júr­sek te, uzaq ýa­qyt kó­rispeı, kóshede kez­deı­soq kez­desip qal­saq ta sol baıaǵy tam-tum, taqul-tu­qyl áńgi­me, sarań sóz almasý. Aǵyl-tegil syr aqtarysý, sher tar­qatysý degen uǵym oıy­myzǵa kirip te shyqqan emes. Biraq bá­ribir jylylyq, báribir ja­qyndyq sezilip turatyn aramyzda. Endi qazir oılaımyn: shamasy bul Seıitquldyń adaldyqty, adam­ger­­shilikti aıqaılamaı-aq jaqsy kóre bi­lýi­nen shyǵar, sirá. Onyń osy minezi shy­ǵarmalarynan da baıqalatyn. Shy­ǵarmalary de­mekshi, men biletin Seıit­qul shyǵar­ma­shy­lyqqa stýdent kezinen beıim boldy. Bulaı deıtinim, Seıitqul qa­shan kórseń oı ústinde júretin. Jas­tyq­qa tán saýyq-saıranǵa sa­lynyp, qyz-qyrqynǵa qyryn­dap qy­dy­rys­tap ketken kezin kórgen emes­pin. Kóbine kitap­h­a­na­ny ja­ǵalap, ne bol­masa ja­taq­ha­na­daǵy bólmesinde qaǵazǵa úńilip, shuq­shıyp otyrǵany. Keıde qaı­sybir kýrstastary em­tı­han ke­zin­de: “Kúndiz-túni qaǵazǵa shuqshıǵan Seıitqul da tórt aldy, alty aı boıy kitap betin ashpaǵan men de tórt aldym”,­ dep qaǵytady. Mundaıda Seıitqul aýzyn alaqa­ny­men basyp kúledi de qoıady. Aıta ber­sin degeni ǵoı. Keıin baı­qadyq, Seıit­qul kóp ýaqytyn shy­ǵar­ma­shy­lyq­qa arnaıdy eken. Onysyn biraq bázbir jelókpe joldastary sııaqty jalǵanǵa jarııa etýge asyq­paıtyny ózine talapshyldyqtyń belgisi bolar. Arada shamaly jyldar ótken­nen keıin Seıitquldyń “Báıge”, “Ashy qaýyn, tátti qaýyn”, “Kún kóte­ril­gen shaq” atty jınaqtary baspadan biri­nen keıin biri shyǵa bastady. Seıit­qul­dyń “Ýaqytty durys paı­dalana bilgen jón”, dep oty­ra­tyn qaǵıdasy osydan baıqalady. Ol ómir boıy osy qaǵı­da­ny ustanýǵa tyrysty. Únemi bir nárse je­tispeıtindeı bolyp, elegizip júretin. Endi oı júgirtsek, Seıitqul eki ot­tyń ortasynda júredi eken. Ál­gindeı yr­dý-dyrdý tirshilikti onsha jaq­tyr­maıdy. Biraq ómir bolǵan soń jora-joldas bar, aǵaıyn-týys bar, qyz­met­testeri bar, solarmen birge ke­zektesip keletin túrli sha­ra­lar bar, olardan bas tartsa, aı­daladaǵy aralda jalǵyz qalyp kúı keshe­tindeı, yń­ǵaısyz­dyq­qa tap bolatyndaı kórinip, amalsyz jurt­tyń degenine qulaıtyn sııaqt­y. Seıitqul oqýdy bitirgennen ke­ıin birtalaı mekemelerde óz maman­d­yǵy bo­ıynsha abyroıly qyz­metter atqardy. Alǵashqyda ózi týyp-ósken Qyzylorda óńirinde jýrnalıstik mamandyǵy boıynsha eńbek etti. Degenmen shyǵarmashyl júregi áde­bı ortany ańsap, Al­ma­ty qol bul­ǵaý­men boldy. Kúnd­erdiń kúninde ol armanyna da qol jetkizdi. “Jalyn”, “Mektep” bas­pa­­larynda, “Pıoner”, “Zerde”, “Pa­rasat” jýrnaldarynda, “Je­tisý” gazetinde jýrnalıstik sheber­ligin odan ári shyńdady. Al Qazaqstan táýelsiz el atan­ǵannan keıingi jyldarda mem­lekettik tildi is qaǵazdaryn júr­gizýge keńinen engizý má­se­le­le­ri­men túbe­geıli túrde shuǵyldandy. Ásirese 1994-2000 jyldary Qa­zaq­stan Respýblıkasy Úkimetiniń appara­tyn­da aýdarma sektoryn basqarǵan jáne 2001 jyldan bas­tap ómiriniń sońǵy kúnderine de­ıin “Qaz­mu­naı­gaz” Ulttyq kom­pa­nııa­synda is qaǵaz­daryn mem­leket­tik tilde júrgizýmen shuǵyldanǵan kezeńdegi qyzmeti jemisti boldy. Sońǵy jyldary ótken tarı­hy­myz­daǵy kórnekti tulǵa­lardyń biri – Ja­lańtós bahadúr jó­ninde roman jazý úshin materıal jınap júrgenin jıi aıtatyn. Kóp sóı­lemese de keı-keıde syr sha­shyp qalatyn ádetimen “Shirkin, jaǵ­daıym kóterse, shyǵar­ma­shy­lyq jumysqa birjola keter edim” dep kókeıinde júrgen bir armanyn qyltıtyp qoıatyny dittegen maqsatyna jetýdi kóksegen, júrek túkpirinde jatqan bir úmitin ańsaǵan sáttegi lebizi eken-aý. Shúkir, bú­gin­gi zaman­nyń kó­keı­kesti má­se­le­lerin kórkem tilmen kes­telegen, res­pýb­lıkalyq báı­ge­ler­de júldeli or­yndar alǵan “Aǵash at”, “Baqytty úı”, “Quldar kóte­rilisi”, “So­py­nyń ǵu­myry” tárizdi biraz pro­za­lyq shyǵar-ma­lary kó­ziniń tirisinde jaryq kórip, oqyr­mannyń rızashylyǵyna bólendi. Ásirese jazýshynyń 1986 jylǵy jeltoqsan oqıǵasyna beıjaı qaraı almaı, osy oqıǵa jelisin kórkem shyǵarmaǵa arqaý etýi (“Quldar kó­terilisi”) onyń azamattyq bet-beınesin tanytyp turǵan joq pa?! Seıitqul qoǵam ómirine de bel­sene aralasyp, zárý pro­blemalarǵa ún qosyp, baspasóz betinde qalam terbep otyrdy. Baqıǵa attanardan burynyraqta týǵan jerin aralap kelgennen ke­ıingi áserin ortaǵa salý úshin búgingi kúni jandana bastaǵan aýyl ómiri jó­ninde tiz­bekti materıaldar jarııa­laı bas­taǵan edi. Seıitqul bul ómirde qan­daı syrbaz, degdar minezdi bolsa, shyǵarmalaryn da sondaı ná-ziktikpen, móldir sezimmen, jú­rek­pen jazatyn. Bul da sózi men isin bir jerden shyǵarýǵa umtylǵan adal azamatqa tán qasıet bolsa kerek. Maǵynaly ǵumyr keshken Seıitqul dosymyzdyń otbasy da ózgelerge úlgi-ónege. Aıaýly jary Danagúl Seıitquldyń alańsyz jumys isteýine qolynan kelgenshe jaǵdaı jasap baqty. Kóziniń tirisinde dastarqany jıylmaıtyn Seıitquldyń shańyraǵynda sol dástúr arada jyldar ótse de qaı­maǵy buzylmaǵan kúıi.  Osyndaı basqosýlardyń bárinde de Danagúl jáne Seıitquldyń aıaýly qyzdary Aınur men Aıjan zyr júgirip, qonaqtarǵa qyzmet kórsetedi.  Sońynda óziniń rýhyn aıalaıtyn urpaǵy bar Seıitqul da baqytty jandardyń biri bolǵan shyǵar. Iá, ony baqytty deýimizge tolyq negiz bar. О́ıtkeni onyń artynda aıalaǵan jary Danagúl qaldy, álpeshtegen qos perzenti Aınur men Aıjan qaldy, budan bólek elim dep soqqan júreginiń lúpilindeı shyǵarmalary qaldy. Onyń ózi de qandaı qurmetke de laıyqty, adamgershiligi mol azamattyń biri edi. Osy arada esime taǵy bir nárse túsedi. Astanaǵa kóship kelgennen keıin araǵa birer jyl salyp Seıitqul mashına aldy. Oǵan qutty bolsyn aıta baryp, toıladyq. Seıitqul máz, máre-sáre. О́ziniń qýanǵany da qyzyq. Eki ezýi eki qulaǵynda, kúle beredi. Onyń bala tárizdi kirshiksiz kúlkisin sonda kórdim. Kóp uzamaı mashına aıdap bara jatqan Seıitquldy kóretin boldyq. Kezdese qalsaq, mashına terezesinen qol kóterip, amandasý izetin bildiretin. Arada zymyrap jyldar ótti. Ádettegideı úıden shyǵyp, jumysqa bet aldym. Bir kezde janymnan bir mashına ótip baryp, kilt toqtady. Qarasam, Seıitqul. Mashınadan túsip, maǵan qaraı kele jatyr. Sálemdestik. “Jolyńnan nege qal­dyń, júre bermediń be”, dep ja­tyrmyn. Ol bolsa: “Joq, budan bylaı kezdesken jerde mashınadan túsip amandasyp turamyn”, deıdi. Betine úńildim. Tańyrqap turmyn. Seıitquldyń bet-álpetinen tun­jy­rań­­qylyqty baıqadym. “Iá, solaı, budan bylaı amandasyp turamyn” dep máshınesine bettedi. Munysy nesi degen oımen júrip kettim. Úsh kúnnen keıin Seıit­quldyń baqı­lyqqa attan­ǵa­nyn estidik. Sonda baryp, aldyńǵy oqıǵany esime aldym. “Qaıran azamattyń menimen qoshtasqany eken ǵoı, sezgen eken ǵoı, Qudaı-taǵala sezdirgen eken ǵoı” dep, Táńirge sıyndym. Orynbek Joldybaı, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty.