Sońǵy ýaqytta janarmaı baǵasyna qatysty másele Energetıka mınıstrligi men Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń arasynda kókparǵa aınalyp ketkendeı. 22 qazan kúni Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaev jyl aıaǵyna deıin benzınniń aksız baǵasynyń kóterilmeıtinin aıtty. Al budan sál buryn Ulttyq ekonomıka mınıstri Rýslan Dálenov ony kóterý týraly másele qarastyrylyp jatqanyn habarlaǵan-dy.
Qazirgi tańda elimizdegi janarmaı quıý beketterindegi bólshek saýda baǵasynyń Reseıdegiden aıyrmashylyǵy shamamen 100 teńgeni quraıdy, al Qyrǵyzstanda bir lıtr benzın 70-80 teńge. Benzınge jáne dızel otynyna aksızdi arttyrý týraly qaýly jobasy Open NPA portalynda qoǵamdyq talqylaýǵa shyǵarylǵan edi. «Zaýyt úshin aksızderdiń qosymsha ósýi munaı ónimderin eksporttaýshylar men jer qoınaýyn paıdalanýshylar úshin aıtarlyqtaı qarjylyq aýyrtpalyq bolady», delingen qujatta.
Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń habarlaýynsha, shekaralas aımaqtarda reseılikter Qazaqstanda arzan benzındi arzan baǵamen quıady, bul Reseı ekonomıkasyn sýbsıdııalaýdyń bir túri bolyp tabylady. «Onyń ornyna Reseı bizge ne beredi?» degen saýaldyń jaýaby bizdiń Úkimetti shyndap oılandyratyn kez endi keldi. Sebebi sarapshylar «EAEO-daǵy elimizdiń upaıyn bir túgendesek, benzın arqyly túgendeı alamyz» degen súıinshi habardy el-jurtqa taratyp jiberýge asyǵyp otyr.
Alda EAEO naryǵynda janar-jaǵarmaı sektorynyń ortaq naryǵyn kóterý máselesi kún tártibine shyǵatyn ýaqyt kele jatyr.
«Baǵany kóterý arqyly ishki naryqty benzınmen, óz kúshimizben qamtamasyz ete alamyz ba?» degen saýal Úkimettiń ekonomıkalyq blogynyń tún uıqysyn tórt bólip júrgeni baıqalady. Sebebi sarapshylar Qazaqstan qaı baǵytqa basymdyq berýi kerektigin qazirdiń ózinde ashyq aıta bastady: birinshisi – EAEO arqyly reseılik naryqty jaýlaý; ekinshisi – Eýropa elderiniń naryǵyn betke alý.
Sarapshy Andreı Chebotarev bizge Ulttyq ekonomıka mınıstri Rýslan Dálenovtiń aıtqandaryna qatysty kózqarasyn bildirgen edi. Onyń aıtýynsha, benzın baǵasyn Reseıdegi kórsetkishpen teńestirý benzın kontrabandasy nemese basqa da biz bilmeıtin kóleńkeli qubylystardyń aldyn alý neǵaıbyl. Baǵany 10 teńgege kóterý degenimiz 6,5 paıyzǵa qymbattatýmen birdeı. Biz osy nusqany tańdap alǵan kúnniń ózinde benzınimizdiń Reseı aýyp ketýiniń aldyn ala almaıdy ekenbiz. Sebebi Reseıde 92 markaly benzın 41,6 rýbl, bul bizdiń teńgemen eseptegende 254 teńge.
«Bul baǵa qazirgi qoldanystaǵy baǵamen salystyrǵanda 67 paıyzǵa kóp aqsha. Dál osy formýlada teńestirý úshin biz aksız baǵasyn 2,5 paıyzǵa emes, 13 ese kóterýimiz kerek» deıdi A.Chebotarev.
Sarapshylar osy rette benzın aksııasy baǵasyna qatysty másele Úkimetti tyǵyryqqa tirep otyrǵanyn ashyq aıtyp otyr. Basqasha aıtsaq, Reseıge bursaq – arba synady, Eýropaǵa tartsaq – ógiz óledi.
Salystyra ketý úshin aıtsaq, Germanııada AI-95 markili 1 lıtr benzın – 1,3 eýro, al Ispanııada – 1, 59 eýro. Teńgemen eseptegendegi ortasha baǵa 617-700 teńgeniń aınalasy. «Álemdik naryqta 95 markili benzınniń ortasha baǵasy 429 teńge. Demek, qazaqstandyq benzınniń eń arzan baǵaǵa satylyp jatqanyna eshkimniń kúmáni joq. Sol sebepti baǵany Reseımen nemese Eýropamen teńestirýge emes, onyń sapasyn kóterýge basymdyq bergen durys», deıdi Andreı Chebotarev.
Sarapshylar bizdiń eldegi benzın baǵasy shekaralar men keden beketterinde alypsatarlyqty órshitedi dep sanaıdy. Benzın tapshylyǵyn bastan ótkergen ótken jyly osyndaı qubylys baıqalǵan-dy. Benzın óndiriý kólemi qazir 2018 jylmen salystyrǵanda 12,9 paıyzǵa, jaǵarmaı shyǵarý 8,8 paıyzǵa artypty. Qazaqstanda óndirilgen benzınniń 40 paıyzǵa jýyǵy Pavlodar zaýytynan shyǵady. 2020 jyldyń sońyna qaraı Batys Qazaqstan oblysynda munaıdy tereńdetip óńdeıtin shaǵyn zaýyt iske qosylady. Túrkistan oblysynda da sondaı zaýyt qurylysynyń 30 paıyzy aıaqtalyp qaldy. Mundaı jaǵdaıda benzın aksııasy baǵasyn 2,5 ese kóterý táýekeli joǵary sheshim eken.
Baǵany 10 teńgege, ıaǵnı 6,5 paıyzǵa qymbattatý elimizdegi barlyq pozısııada baǵany 6,5 paıyzǵa qymbattatyp jiberedi dep sanaıdy sarapshy A.Chebotarev. «6,5 paıyz ınflıasııa baǵaǵa áser etedi. Mınıstrlik benzın baǵasyn birden emes, baıaý ósirýge basymdyq bergeni durys shyǵar. Sonymen birge kólikke salynatyn salyq kólemin belgilegen kezde benzın baǵasyn da birge qarastyrǵan durys. Bizge qazir eń durysy jáne ońtaılysy Reseı baǵytyna basymdyq berý. Sebebi eýropalyq standarttarǵa qarap boı túzeıtin deńgeıge jetken joqpyz» deıdi ol.
Mundaı pikirdi ekinshi sarapshy Sergeı Tıhonov ta da qoldaıdy. Sebebi Qazaqstan bıýdjetiniń qaltasy eýropalyq baǵany kótermeıdi. Eger bul sheshim basym daýyspen qabyldanyp ketse, kúni erteń benzın ındýstrııasy memleketke alaqan jaıyp, sýbsıdııa surap shyǵa keledi. Biz munaı-gaz salasy ókilderiniń tábetin qarapaıym halyqtyń qaltasyn qaǵý arqyly qanaǵattandyrýǵa jol bermeýimiz kerek. «Men benzın aksızi baǵasyn 6-10 paıyzǵa kóterýden ózge jol kórip turǵan joqpyn. Munyń ózi osy salanyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyna oń áser ete alady. Ishtegi baǵa Reseıge jaqyndasa, qazaq benzıni syrt elge aýyp ketpeıdi» deıdi S.Tıhonov.
Osy tusta sarapshylar ishki naryqta benzın aksıziniń baǵasyn kóterýden basqa joldardy qarastyrý kerek ekenin kópten aıtyp júr. Qazir kórshi eldermen baǵa aıyrmashylyǵy 100 teńgeniń aınalysynda. 2025 jylǵa qaraı EAEO-da munaı ónimderine qatysty ortaq baǵa qalyptasqan kezde jaǵdaı múldem ýshyǵyp ketýi múmkin. Mundaı jaǵdaıda kedendik shekaralar benzındi ary-beri ótkizýge eshqandaı kedergi keltire almaıdy.
«Úkimet benzın baǵasyna qatysty sheshimdi qaı ýaqytta qabyldaıtyny belgisiz. Biraq bıylǵy 1 jeltoqsanda qabyldamaıtyny anyq. Jańa aıtyp ketkenimdeı, eń durysy – birtindep ósirý. Sol kezde halyq jańa baǵaǵa psıhologııalyq jaǵynan da daıyn bolady. Sol sebepti baǵany ósirýge qatysty sheshim qabyldaǵan kezde halyqty ashýlandyryp almaıtyn múmkindikterdiń bárin qarastyrǵan durys» deıdi S.Tıhonov.
Sóz basynda aıtyp ótkenimizdeı, EAEO naryǵyndaǵy munaı ónimderiniń ortaq naryǵyn qalyptastyrý týraly kelisimniń kúshine enýine 5 jylǵa jetpeıtin ýaqyt qaldy. 2025 jyldan bastap benzın máselesinde ortaq zańmen ómir súretin bolamyz. Oǵan deıin Úkimettiń ekonomıkalyq blogy ógizdi de óltirmeıtin, arbany da syndyrmaıtyn ońtaıly sheshim qabyldaǵany durys. Áıtpese EAEO-nyń munaı ónimderi naryǵynda qazannyń túbin jalap qalýymyz ábden múmkin.
ALMATY