KENDI ALTAIDY TOPAN SÝ BASYP JATYR

Saqtansaq – saqtaıdy Sársenbide Tótenshe jaǵdaılar mınıstri V.Bojko bastaǵan jedel top Kendi Altaıǵa kelip Tarba­ǵataı, Zaısan aýdandarynyń sý basyp qalǵan aýyldarynda boldy. Shyǵystyń sáni men máni bıyl ketip-aq tur. Táýelsizdik alǵan 19 jyldyń ishinde alǵash ret oblys or­talyǵynda Naýryz merekesi atalyp ótilgen joq. О́skemenniń qas-qa­ba­ǵyna qaraǵan qalalar men aýdandarda da Naýryz toılanbady. Onyń óz­indik sebebi bar. Sońǵy úsh aı boıy Kendi Altaı qatty aıaz ben boran-shashynnan kóz jazbady. Qys boıy aýdandar men qalalardy jalǵas­ty­ratyn kúre joldar apta­lap jabylyp qaldy. Mine, sońǵy bir apta boıy joldar taǵy da tyǵyndaldy. Kúnniń kúrt jylynýynan, eki táýlik boıy jaýǵan jańbyrdan soń oblystyń Tarbaǵataı, Abaı, Zaı­san, Ulan, Kúrshim aýdandarynda taýdaı bolyp úıilgen qalyń qar kúrt erip, halyqtyń mazasyn ala bas­tady. Jaǵdaı ásirese, Tar­ba­ǵa­taı aýda­nyn­da kúrdeli. О́tken sen­bi­de oblys áki­mi Berdibek Sapar­ba­ev osy aý­danda bolǵan kezde tasqyn sý basqan birqatar aýyldarda bo­lyp, apat zar­daptaryn óz kózimen kórdi. Sý tas­qynynyń aldyn alý jó­ninde qu­ryl­ǵan aýdandyq shtab­tyń má­ji­lisinde óńir basshysy apat­tyń oryn alýyna jergilikti bas­shylardyń tapsyrmalarǵa sal­ǵyrt qaraǵany, beıqamdyǵy sebep bolǵanyn ashyq aıtty. Ol úshin kinálilerdi jazaǵa tartatynyn da jetkizdi. Aýdanda bes eldi mekendi sý al­yp ketken. Dúleı tasqyn 650 tur­ǵyn úı, segiz júzge tarta qora-qop­syny búldirgen. Jeke menshiktiń eki myńǵa tarta iri qarasy, oń myń­nan astam qoı-eshkisi, jeti júz­deı jylqysy aram óldi. Kók­jyra, Jentikeı, Qyzyl juldyz, Qyzylkesik, Kóktúbek aýylda­rynyń turǵyndary sý tasqynynan kóp zardap shekti. – Tarbaǵataı aýdanynyń ákimi M.Saparǵalıev bastaǵan top qazir sý basyp qalǵan aýyldarda júr, – dep habarlasty bizden aýdandyq ishki saıasat bóliminiń bastyǵy A.Taı­shógelov. – Olar turǵyn­dar­men kez­desip, syn sátte sabyrly­lyq saq­taýǵa shaqyrdy. Bes eldi mekenniń 3927 turǵyny aýdan or­ta­lyǵy Aqsýattaǵy, Sátbaev, Tana myrza, Qarǵyba, Qarasý aýylda­ryn­daǵy mek­tepter men balabaq­shalarǵa, Aqsýattaǵy ınternatqa ornalas­ty­ryldy. Olarǵa ystyq tamaq jetk­i­zildi, basqa da jaǵdaı jasaýdamyz. Tabıǵat apaty ákelgen shyǵyn óte zor. Mal-jan, qora-qopsy, dú­nıe múlikti bylaı qoıǵanda, asa qa­jetti kópirlerdi de sý shaıyp, isten shyqty. Qyzylkesik aýylyndaǵy, Qumkól aýyldyq okrýginiń Qar­ǵyba ózeni ústindegi kópirler isten shyǵyp, avtokólik qatynasy toqtap qaldy. Búginge deıin qutqarý ju­mys­taryna bir jarym myńdaı adam tartylyp, úsh júzden astam teh­nı­ka qosylǵan. Qostanaı, Kókshetaý, Ekibastuz, Qaraǵandy qalalarynan kelgen 155 qutqarýshy men 37 teh­nıka aýdan turǵyndaryna kómek­te­sýde. Syn sátte oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń tik­ushaqtary júzdegen adamdy qaýipsiz jerge jetkizipti. Salǵyrttyq san soqtyrady de­gen. Osymen apattyń aldyn aldyq desek qatelesemiz. Eger aýa raıy sýytyp ketpegende ne bolary bel­gisiz edi. Kún sýyǵan soń tasyǵan topan sý bir mezet tynysh tapqan­daı boldy. Bul adamdardyń es jı­yp alýyna jaǵdaı jasady. Osydan birer apta buryn Zaı­san aýdanynda da kúnniń kúrt jy­lýynan qalyń qar erip, qaýipti jaǵ­daı týǵan. Shilikti aýyly men 90 otbasy turatyn Tasbastaý aýylyn sý ala bastady. “Altaı adam” me­ke­ni Shilikti qorǵanyna da qaýip tón­di. Aýdan ákimi Á.Muqtarhanov bastaǵan top birden kómekke jetip, sý astynda qalǵan 34 úıdiń jan­daryn qaýipsiz aımaqqa kóshirdi. Toǵyz úı jaramsyz dep tanyldy. Oblys ákiminiń orynbasary T.Tú­sipbekov bir aptadan beri osy óńirde júr. Ol departament, bas­qarma basshylarynyń qatysýymen birneshe ret májilis ótkizdi. On­daǵy maqsat – apattyń aldyn alý sharalaryn belgileý, sý tasqy­nynan zardap shekkenderge kómek qolyn sozý. Al kómek elimizdiń biraz oblystarynan kelip jatyr. Birneshe qar tazalaıtyn tehnıka, TJM-niń jaýapty qyzmetkerleri osy aımaq­qa der kezinde kelip jetti. Oblys ákiminiń orynbasary T.Túsipbekov, oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń bastyǵy Rýslan Nurbatshanov, oblystyq avtokólik joldary departamentiniń bastyǵy Saıranbek Barmaqov qoldan kelgen kómegin jasaýda. Al aýdandaǵy isker azamattar Bolat Nurasyl, Qý­at Áb­janov, A.Dýdnık óz tehnı­ka­larymen qalyń qardy tazalap, jerlesterine kómek kór­setýde. Aý­dan­ǵa 114 mıl­lıon teńge kómek berilipti. Osy óńirdiń týma­sy, isker qyz Aelıta Ábisheva 178 myń teń­geniń azyq-túligin jiberse, A.Dýd­nık 20 tonna kómir, qojalyq ıesi Dáý­letbek Myqıanov ta qarjy bólgen. Maı­qap­shaǵaı kedeniniń bastyǵy Muhamet­jan Ábdirazaqov 40 jup sý ótkiz­beıtin etik, kúrish, kespe, basqa da taǵamdardy jerles­terine beripti. – Úıdene sý qoımasynan qaýip joq. Ol kúndiz-túni baqylaýda. Ken­­dirlik sý qoımasy berik, sý mól­sheri qalypty jaǵdaıda. Qa­ra­tal, Sary­terek, Keńsaı aýyldaryn sý baspaýy úshin qaýipsizdik sha­ra­laryn atqaryp jatyrmyz. Ár aý­yl­da kún­diz-túni kezekshilik ja­sa­lady, tele­fon ornatylǵan. Bólim, sala bas­shy­lary ár aýyldyq okrýgte qy­raǵy kúzette tur, deıdi aýdan áki­mi­niń oryn­basary Qazbek Bıqadamov. Oblystyń Úrjar, Aıagóz, Abaı, Kúrshim, Katonqaraǵaı, Ulan jáne basqa da aýdandarynda sý tasqy­nynyń aldyn alý úshin tynbaı jumys júr­gizilýde. Biz jaqynda Ulan aýda­nynyń Gerasımov aýy­lyn­da bolyp qaıttyq. Munda on­shaq­ty kún buryn aýyldyń ońtús­tiginde ornalasqan sý bógeni bu­zy­lyp, bi­raz úılerdi sý basyp qalǵan. Qazir bógendi tyǵyndaý jumystary aıaqtalyp qalypty. Oblysta 83 sý qoımasy bar. Buqtyrma, О́skemen, Shúlbi, Kishi Úlbi gıdrostansalary qatań kú­zette. Buqtyrma men О́skemen GES-iniń sý mólsheri turaqty azaıtylyp turady. О́skemenniń joǵary ja­ǵyn­daǵy Kishi Úlbi jasandy sý qoı­ma­synyń qaýpi seıiler emes. Munda 60-80 mıllıon tekshe metr sý jı­nalyp qalǵan. Sý qoımasyn osy­dan 75 jyl buryn jer aýda­ryl­ǵan­dar kádimgi tas, qıyrshaqtas, qum­men bekitip salǵan. 75 jylda kúr­deli jóndeý júrgizilmegen sý qoı­masy apatqa ushyrasa, О́skemenniń ózegi taryla túsedi. Endeshe, sý qoımasyna nazar aýdaratyn kez keldi. 38 orta, shaǵyn sý bógen­de­rin, 36 kólshik jáne onnan astam kanaldardy da qamqorlyqqa alsaq, utylmaımyz. Ertis, Buqtyrma, Uba ózenderi jáne 600-den astam kishi ózen­der 7109 nysanǵa jáne 100 myń­nan astam adamǵa qaýip tóndirip tur. Sársenbi kúni Tótenshe jaǵdaı­lar mınıstri V.Bojko bastaǵan jedel top О́skemenge ushyp keldi. Oblys ákimi B.Saparbaevpen birge olar tikushaqpen Tarbaǵataı aýdanynyń Jóntikeı, Kókjyra aýyldaryna bardy. Atalǵan eki aýyl apattan qatty zar­dap shekken. Jóntikeıden bir ja­rym myń adam, al Kókjyra aýy­ly tolyǵymen qaýipsiz aımaqqa kó­shi­rilipti. Qazir bul jerde Qara­ǵan­dy, Qyzylorda, Kókshetaý, já­ne Pavlodardan kelgen qutqarýshy top qyzý jumysqa kirisip ketken. Aý­yl turǵyndarymen júzdesýde oblys ákimi turǵyndardy salmaqty ári shy­damdy bolýǵa shaqyrdy. “Biz sizder­men birgemiz. Elbasynyń ózi Shyǵys óńirindegi apatty bilip otyr, kómegin jasaýda. Jedel top osy­men ekinshi ret bizdiń oblysqa kelip otyr” dese, mınıstr V.Boj­ko “Qazir oblysqa 1,2 mıllıard teńge bólindi. Onyń ázirshe 19 mıl­lıon teńgesi Tarba­ǵataı aýdanyna ke­lip tústi. Buny alǵashqy kómek dep túsingen oryndy. Mal-jan, qo­ra-qopsyǵa ótemaqy tólenedi. Onyń anyq-qanyǵyn komıssııa anyq­taı­dy”, dedi. Eń bastysy, adamdar din aman. Sol kúni tústen keıin jedel top Zaısan qalasyna ushyp kelip, qaýipti jerlermen tanysty. Munyń al­dyn­da Shilikti qorǵanynyń ja­nyndaǵy Tasbastaý aýylynda bo­lyp, tur­ǵyn­darmen kezdesý ótkizdi, olarǵa kó­mek­tiń bolatynyn aıtty. Oblys ákimi B.Saparbaev aýdan ákimi О́.Mu­q­­­tarhanov pen shtab múshelerine asa saq bolýdy tapsy­ryp, mınıstrliktiń jaýapty adam­darynyń ár aýylda bolyp, jaǵ­daımen tanystyryp turatynyn habardar etti. Ońdasyn ELÝBAI. Shyǵys Qazaqstan oblysy.