Tutas eldiń damýy óńirlerdiń órkendeýinen kórinedi degen qaǵıdaǵa súıener bolsaq, Atyraý aımaǵynyń alǵan asýy da, abyroıy da bıik. Bıylǵy toǵyz aıdyń ózinde oblystaǵy jalpy óńirlik ónim kólemi 106, 3 paıyzǵa jetti. О́nerkásiptik ónim kóleminde de ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda biraz alǵa ilgerileýshilik baıqalady. Munaı-gaz óndirýde, negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalarda, qurylys jumystarynda, jalpy qaı salany alyp qarasaq ta, jaqsy jetistikterdiń bary – Elbasy men Prezıdent júktegen tapsyrmalardyń aıasynda óńirde óristi isterdiń júzege asyp jatqanynyń kórinisi. Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetindegi brıfıngte Atyraý oblysynyń ákimi Nurlan NOǴAEV aımaqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy týraly jan-jaqty málimet berdi.
El ıgiligin eseleıtin shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa baǵyttalǵan sharalardyń nátıjesinde Atyraýda kásipkerler qatary kóbeıip keledi. Búginde osy salada eńbek etetin sýbektiler sany 50 myńǵa jaqyndady. О́tken toǵyz aıda 1 trln 362 mlrd teńgeniń ónimi shyǵaryldy. «Kásipkerlikti qoldaý aıasynda 35 joba júzege asyp jatyr. Bul bastamalar iske qosylǵanda 3 889 jańa jumys orny ashylady. Indýstrııalandyrý kartasy boıynsha Atyraý munaı óńdeý zaýytyn jańǵyrtý jáne qaıta qurý, ıntegrasııalanǵan gaz-hımııa kesheniniń eki kezeńiniń qurylys jumystary josparǵa saı atqarylýda», dedi oblys ákimi Nurlan Noǵaev. Aımaqta aýyl sharýashylyǵy salasy jyl saıyn jańa jobalarmen tolyǵady. Bul óz kezeginde tórt túlik mal basynyń ósimine oń yqpalyn tıgizip otyr. Bıyl 8 933 ga alqapqa egin egildi. Onyń 31 paıyzyna tamshylatyp sýarý ádisi qoldanylady.
Prezıdent halyqqa Joldaýynda: «Áleýmettik baǵyttarǵa – otbasy bıznesin qurýǵa, eń aldymen, kóp balaly jáne jaǵdaıy tómen otbasylarǵa basa mán bere otyryp, bızneske qoldaý kórsetýdiń jańa tásilderin engizý kerek», dedi. Memleket basshysynyń osy tapsyrmasy aıasynda munaıly aımaqta qolǵa alynǵan bastamalar týraly aıtqan Nurlan Noǵaev «Isker ana» jobasyna aıryqsha toqtaldy. Sáýir aıynda bastaý alǵan jobaǵa oblystyń 900-den astam turǵyny qatysqan. «Atyraý oblysynda halyqtyń áleýmettik turǵydan álsiz tobyn qoldaýǵa erekshe nazar aýdarylyp otyr. «Isker ana» eksklıýzıvti jobasy kóp balaly analardy, jalǵyzbasty, múgedek bala tárbıelep otyrǵan, az qamtylǵan otbasyndaǵy analardy beıindi oqytýǵa, óz isterin ashýǵa, isterin keńeıtýge baǵyttalǵan. Qatysýshylar on mamandyq negizinde bilim aldy, sonymen qatar aǵylshyn tili, kompıýterlik saýattylyq, ınternet-saýda boıynsha da arnaıy sabaqtar ótkizildi», dedi aımaq basshysy. Beıindi kýrstardyń 319 úzdik túlegi zattaı grant ıelengen. «Joba aıasynda alystaǵy aýyldarda turatyn áıelder, «Jýsan» arnaıy operasııasy aıasynda elge deportasııalanǵan kóp balaly jalǵyzbasty 5 ana da bilim aldy. Qazir jobanyń kóptegen qatysýshylary jańa kásip meńgerip, óz bıznesterin ashyp otyr», dep atap ótti oblys ákimi.
Áleýmettik jańǵyrýdyń jańa kezeńi Atyraý óńirinde de birqatar máselelerdiń oń sheshim tabýyna múmkindik berdi. Qazir aımaqta 6 729 otbasy ataýly áleýmettik kómek alady. Jumyssyzdyq deńgeıi – 4,9 paıyz. Bıyl 15 420 jumys ornyn qurý josparlanǵan, búginge deıin 17 201 jumys orny qurylyp, meje artyǵymen oryndaldy. 749 otbasy turǵyn úı kómegin alyp otyr.
Bilim berý, densaýlyq saqtaý salalarynda da joǵary kórsetkishter bar. Ákimdik tarapynan júrgizilip kele jatqan júıe jumystardyń nátıjesinde qazir oblysta maman tapshylyǵy azaıdy. Mysaly, 2016 jyly 160 medısına mamany kerek bolsa, qazir bul kórsetkish 30 ǵana. Jyl saıyn oblys ákimdigi tarapynan óńirge qajet mamandyqtar boıynsha mektep túlekterine oqý granttary beriledi. Bıyl bólingen 231 granttyń 53-i medısına salasyna arnaldy. Qazir atyraýlyq 56 jas medısına mamandyǵynda bakalavrda, 48 jas rezıdentýrada oblystyq bıýdjet esebinen bilim alýda. «Aldaǵy ýaqytta maman tapshylyǵy máselesin túbegeıli sheshemiz», – dep senimmen aıtty Nurlan Noǵaev.
Jaıyq pen balyq jaıynda...
О́tken jyldyń sońynda Atyraýdaǵy Jaıyq ózeninde jappaı balyq qyryldy. Sý marjandarynyń endigi haline alańdaǵan kópshiliktiń kókeıindegi saýalǵa jaýap bergen aımaq basshysy: «Soǵan qaramastan, jaqsy nátıjeler bar», dedi. 2017 jyly Jaıyq, Qıǵash ózenderindegi balyq ótetin arnalardyń túpterin tereńdetý jumystary bastalǵan bolatyn. «Sý kólemin jáne gıdrogeologııalyq rejimdi arttyrý jobalary balyqtardyń kedergisiz ótýine, balyq qoryn saqtaýǵa, mekendeýine jáne tabıǵı ósimine qolaıly jaǵdaı jasaýǵa baǵyttalǵan, dep atap ótti aımaq basshysy. – Jaıyq ózeniniń túbin tereńdetý jumystaryna respýblıkalyq bıýdjetten 2 151 mln teńge bólingen. Qıǵash ózeniniń de túbi tereńdetildi. Balyq aýlaıtyn óndiristik kooperatıvter jyl basynan beri belgilengen lımıt aıasynda 6 555 tonna balyq aýlady. О́tken jyldyń sáıkes kezeńinde bul kórsetkish 4038 tonna bolǵan edi. Bul júrgizilgen túp tereńdetý jumystarynyń oń nátıje kórsetkenin ańǵartady, sonyń arqasynda balyqtardyń ózenge ýyldyryq shashýǵa ótýi jaqsardy, sý qoımasynda balyq qory saqtaldy», dedi ákim.
Taǵy bir jaıt – ekologııa tóńireginde. Oblys ortalyǵyndaǵy káriz sýyn tazartý kesheni 1978 jyly paıdalanýǵa berilgen jáne sol ýaqyttan beri birde-bir ret kúrdeli jóndeýden ótpegen. Bul óz kezeginde qorshaǵan ortaǵa ǵana emes, turǵyndardyń densaýlyǵyna da keri áserin tıgizip otyr. Osy olqylyqty joıý maqsatynda Atyraýdyń oń jaq jaǵalaýynda káriz sýyn tazartý kesheni qurylysynyń JSQ daıyndalýda. Sol jaq jaǵalaýdaǵy káriz sýyn tazartý ǵımaratynyń qurylysy 2020 jyly aıaqtalady. «Káriz sýlary býlaný alańyna eshqandaı tazartýdan ótpesten quıyldy, ekologııaǵa ólsheýsiz zalal keltirdi. Jańa keshen iske qosylǵannan keıin qazirgi qoldanystaǵy «Sasyqsaı» jabylady, bul alań birneshe jyldardan beri turǵyndar tarapynan shaǵym týǵyzyp kelgen edi. Káriz sýyn tazartý kesheni paıdalanýǵa berilgennen keıin aqpasý aǵyny býlaný alańyna kelgenshe tazartýdyń tolyq satysynan ótedi. Sol arqyly jerasty sýy, topyraq, atmosferalyq aýa da tazarady. Bizde Atyraýdyń ekologııasyn jaqsartýǵa arnalǵan naqty jospar bar. Aldyńǵy kezekte – buǵan deıin Atyraýda bolmaǵan káriz sýyn tazartý keshenin iske qosý», dedi Nurlan Noǵaev.
Qorshaǵan ortaǵa zııandy áserdi azaıtý – jergilikti atqarýshy organdardyń mindeti. Osyǵan baılanysty zııandy zattardyń atmosferaǵa túsýine monıtorıng júrgizý nazarǵa alynyp otyr. Jergilikti bıýdjetten ólsheý quraldaryn, avtozerthana alýǵa 172 mln teńge bólindi. Búginde oblys aýmaǵynda aýa raıyna baqylaý júrgizetin 45 stansa jumys isteıdi. Oblys ákimdigi «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda almatylyq «Ekoservıs-S» kompanııasymen birlesip aýa sapasyna onlaın monıtorıng júrgizý júıesin iske qosýdy qarastyryp jatyr. Málimetter geoaqparattyq portalda jáne qala kóshelerindegi LED-ekrandarda kórsetilip turatyn bolady.
Joldyń «jyry» jaqynda aıaqtalady
Elbasy 2018 jyly Atyraýǵa kelgen saparynda ótkizgen jınalysta «Aqtóbe – Atyraý – Astrahan» tas jolynyń qurylysyn bastaý jóninde tapsyrma bergen edi. «Oǵan deıin qarjylandyrýǵa baılanysty problemalar bolyp, qurylystyń bastalýyna kedergi keltirdi. Nursultan Ábishulynyń aımaq turǵyndarynyń tilegin tyńdaǵanynyń arqasynda, Elbasynyń tikeleı tapsyrmasynan keıin barlyq rásimdik sharalar jolǵa qoıylyp, jumys bastaldy. Bul joldyń jaǵdaıy eshqandaı syn kótermeıdi, jol-kólik oqıǵalary jıi bolady», dedi aımaq basshysy. «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda qolǵa alynǵan bul joba jalpy uzyndyǵy 432 shaqyrym bolatyn «Aqtóbe – Atyraý – Astrahan, RF shekarasy» jolyn qalpyna keltirýge arnalǵan. Qazir Atyraý – Astrahan baǵytynda 60 shaqyrymǵa jóndeý jumysy júrýde.
Jol demekshi, Atyraý – elimizde Nur-Sultan, Almaty qalalarynan keıin qoǵamdyq kólikte jolaqy tóleýdi dıfferensııalanǵan tarıfke jáne elektrondyq bıletteý júıesine kóshirgen úshinshi qala. «О́tken jyldyń qazan aıynda «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda Atyraýda elektrondyq bıletteý júıesi qanatqaqty jobasy engizildi. 11 qazanda jol aqysyn tóleý júıesin elektrondy túrge aýystyrý úshin dıfferensııalanǵan tarıf iske qosyldy. Qazir qoǵamdyq kóliktegi jol aqysyn tóleý 85% elektrondy túrde júrgiziledi dep senimmen aıtýǵa bolady», dedi ákim. Aımaqta qoǵamdyq kólik qatynasyn damytýdyń 2020 jylǵa deıingi tujyrymdamasy iske asyp jatyr. Baǵdarlama aıasynda 160 jańa avtobýs alyndy, bul jumys keler jyly da jalǵasady.
Tilekti «telegram» jetkizedi
Prezıdent halyqqa Joldaýynda zaman talabyna saı tıimdi memleket qurý úshin bılik pen qoǵam arasynda turaqty dıalog ornaýy kerek ekenin aıtty. Atyraý aımaǵynda bul baǵytta da qolǵa alynǵan ıgi ister bar. Memlekettik organdardyń ashyqtyǵyn aıqyndaý úshin áleýmettik jeliler qoldanylady. Oblys ákimdiginiń Telegram jelisinde arnaıy paraqshasy ashylyp, oǵan 13 myńnan astam oblys turǵyny tirkeldi. Jyl basynan beri azamattardan 9 myńnan astam saýal tústi. «Atyraý sıfrlyq qabyldaý» mobıldi qosymshasynda 5 myńǵa jýyq turǵyn tirkelip, 2 myńnan astam saýal túsken. Ákimdik Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaı otyryp, keri baılanystyń jańa ádis-tásilderin engizýde. «2019 jyldyń aqpanynan bastap memlekettik organdardyń birinshi basshylary áleýmettik jelilerde, Facebook, Instagram jelilerindegi ákimdik akkaýnttarynda tikeleı baılanysqa shyǵyp, onlaın rejimde saýaldarǵa jaýap beredi. Bıylǵy aqpan aıynan beri 70 tikeleı efır ótip, 77 myń aımaq turǵynyn qamtydy, 6700 saýal qoıyldy. Biz bul ıdeıany Kanada Premer-mınıstri Djastın Trıýdodan aldyq, ol áleýmettik jelilerde tikeleı efırler arqyly turǵyndardyń saýaldaryna jaýap beredi, biz osy tıimdi ádisti ózimizge engizgimiz keldi», dedi Nurlan Noǵaev.
Búgingi Atyraý – dáýleti men sáýleti qatar kórkeıip kele jatqan, ómir súrýge qolaıly aımaq. Elbasy men Prezıdent tapsyrmalarynyń tabysty iske asýyna qajetti múmkindiktiń bári bar mekende baqyt turaqtary kámil. Ony alysqa barmaı-aq, júzi jarqyn halqynyń ashyq qabaǵynan da ańǵarýǵa bolady. Al halqy baqytty eldiń bolashaǵy da baıandy.