Úkimet qaýlysymen «Qyzyljar» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń qurylatyny jaıly jańalyqpen bólisken oblys ákimi Qumar Aqsaqalov áleýmettik jelidegi paraqshasynda: «Búgin – Soltústik Qazaqstan oblysy úshin erekshe kún. AEA sheńberinde zamanaýı jáne eksportqa baǵyttalǵan óndirister paıda bolyp, 3 myń jańa jumys orny ashylady.
Alǵashqy kezeńde 160 mlrd teńge ınvestısııa tartylmaq. Aımaq 25 jyl jumys isteıdi, osy ýaqytta 1,5 trıllıon teńgeniń ónimi shyǵarylatyn bolady» dep jazdy. Jáne bul «aýyly aralas, qoıy qoralas» Reseı men Qazaqstannyń shekaralas aımaqtarynda boı kóteretin alǵashqy ekonomıkalyq aımaq bolǵandyqtan tıimdiligi óte zor. О́ıtkeni eki el ejelden strategııalyq seriktes, senimdi áriptes sanalady. Aralaryndaǵy shekaranyń uzyndyǵy 7591 shaqyrymdy quraýynan-aq shekaralyq aımaqtyń aýqymdylyǵymen qosa ekonomıkalyq zor áleýetin de ańǵaramyz. Onyń bir bóligi Soltústik Qazaqstan arqyly jalǵasyp, Reseıdiń Omby, Qorǵan, Túmen oblystarymen túıisedi. Búginde ortaq naryq talaptaryna sáıkes erkin saýda aınalymynyń kókjıegi keńeıip, ımporttyq, eksporttyq ózara baılanys kúsheıip keledi. Munyń bári AEA barysynda úılesimdi saýda-sattyqty qamtamasyz etýde, ishki shekarasyz keńistikti qalyptastyrýda jete eskeriledi. Azyq-túlik ónimderin, qurylys materıaldaryn, jıhaz, elektronıka, mashına jasaý, taǵy basqa ondaǵan qyzmet túrlerin qamtýmen qosa bızneske salyqtyq jeńildikter beriledi. Al memleket barlyq ınfraqurylymdar boıynsha kómektesedi. Osylaısha qaltaly qarjygerlerdiń kóptep kelip, alańsyz jumys isteýine aıqara jol ashylady. О́z kezeginde ekonomıkalyq aımaq oblystyń damýyna qýatty serpin beredi. Sońǵy jyldary óńirde qaıta óńdeý salasyna basymdyq berilip, onyń úlesi 15-20 paıyzǵa artqanymen, bul ilgerileýler negizinen agroónerkásip keshenine tıesili ekeni jasyryn emes. Osy sebepti Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev halyqqa arnaǵan Joldaýynda atap kórsetkendeı, óndiristiń barlyq býyndarynda básekelestik orta qalyptastyrý – basty mindet.
– AEA aımaqtyq jáne ekonomıkalyq jaǵynan birtutas organızm sekildi. Ondaǵy óndiris oryndary eńbek, ekonomıkalyq-geografııalyq ornalasýy jaǵynan jiktelip, negizgi salalar jedeldetile damytylady. Qazir elimizde onnan astam AEA jumys isteıdi. Bizdiń aımaqtyń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵyty boıynsha ınvestısııalyq áleýeti óte zor. Túpki maqsaty – óndiris oshaqtaryna sońǵy úlgidegi joǵary tehnologııalardy engizý, eksportqa baǵdarlanǵan ónimder men taýarlardyń básekelestikke qarymyn arttyrý, sharýashylyqty basqarýdyń ómirsheń ádis-tásilderin qoldana otyryp, áleýmettik máselelerdi sheshýge de belsene atsalysý. «Qyzyljar» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy tamaq ónimderin óndirý, qaldyqsyz óńdeý, qurylys, jeńil ónerkásip, elektronıka jáne elektr, aýyr mashına ónerkásibi jabdyqtaryn shyǵarý, kópbeıindi aýrýhana qurylysyn júrgizý sııaqty qyzmet túrlerimen aınalysady, – deıdi oblystyq ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasynyń mamandary.
Jasyratyny joq, óńirde qurylys ındýstrııasynyń jekelegen túrleri kenjelep qalǵan. Sonyń saldarynan kirpish, sement sekildi qurylys materıaldary syrttan tasymaldanatyndyqtan, ózindik quny qymbat. Sergeı Tımofeev jetekshilik etetin «Osnovanıe» JShS-i kóp jyldan beri kópqabatty úıler, ǵımarattar salýmen shuǵyldanady. «Qurylys materıaldary jergilikti jerde óndirilse, tasymal shyǵyny azaıar edi. Mine, 18 qabatty turǵyn úı salyp jatyrmyz. Sonda aı saıyn eki qabattan kóterý múmkindigine qol jetkizer edik», degen tájirıbeli basshy shaǵyn sement zaýytyn salý qajet degen usynysty únemi kóterip keledi. Kásiptik-tehnıkalyq bilim beretin kolledjderdiń túlekteri arasynda jumyssyz júrgenderi az emes. Endi osy máseleler óz sheshimin tabady degen úmit mol.
Úkimettiń bıyl qazan aıynda qabyldaǵan №758 qaýlysyna oraı 2044 jylǵa deıin AEA-ǵa 192,3 gektar jer telimin bólý kózdelse, alǵashqy uıymdastyrý jumystary bastalyp ketken. Búginde turǵyndar kóp qonystanǵan «Bereke» shaǵynaýdanynda shırek ǵasyrǵa jýyq ıesiz turǵan keshendi nysan aýmaǵynda alǵashqy qadasy qaǵyldy. 1,5 gektar jerge daıyn ónimderge arnalǵan qoımalar, ashyq alańdar, jasyl jelekti eko-aımaq ornalastyrylady. Oblys ortalyǵyndaǵy qurylys aýmaǵyn keńeıtý múmkindikteri de jan-jaqty eskerilgen. Bıyl óńirdegi basty shaharda 1240 páter paıdalanýǵa berilse, kelesi jylǵy meje budan da bıik. «Jas órken» shaǵynaýdanynda 18 qabatty turǵyn úıler salynady. Úzdiksiz elektr qýatymen qamtamasyz etetin jabyq úlgidegi stansa salynýda. Quıylatyn ınvestısııa mólsheri 2020 jyly 31 mıllıard teńge bolsa, 2024 jyly 175 mıllıard teńgeni quraıdy. Osy kezde arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń quramynda 15 kompanııa tyǵyz birlikte yntymaqtasa jumys isteıdi.
Indýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasy basshylyǵynyń aıtýynsha, Indýstrııalandyrýdyń ekinshi besjyldyǵynda 27,9 mıllıard teńgeniń 33 jobasy júzege asyrylyp, bir myńdaı jumys orny qurylǵan. Bıyl jyl aıaǵyna deıin 17 mıllıard teńgeniń 5 jobasyn paıdalanýǵa berý josparlanǵan. Ǵ.Músirepov aýdanynda bıdaıdy tereńdetip óńdeıtin zaýyt turǵyzýǵa 3,3 mıllıard teńge jumsaldy. Jyldyq qýaty – 360 myń tonna. «RımKazAgro» kásiporny suıyq sabyn óndirisin jolǵa qoıdy. Osyndaı ıgi isterdiń nátıjesinde qaıta óńdeý ónerkásibiniń jyldyq kórsetkishi 23 paıyzdan 43 paıyzǵa deıin artty. Kelesi jyly germanııalyq «CLAAS» kompanııasy kombaın qurastyrady. Aıyrtaý aýdanynda elimizdegi jalǵyz qalaıy ken orny ıgerile bastady. Investısııa kólemi – 100 mıllıard teńge. Taý-ken kombınaty iske qosylsa, 500 adam jumyspen qamtamasyz etilmek.
Úshinshi besjyldyq boıynsha óńirdegi qaıta óńdeý salasyna tartylatyn ınvestısııa mólsherin 1,5 eńbek ónimdiligin 1,8, al eksporttalatyn ónim kólemin 2,1 esege ósirý qarastyrylǵan. Buǵan «Qyzyljar» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy óziniń súbeli úlesin qosady degen senim zor.
Soltústik Qazaqstan oblysy