On aıdaǵy ornyqty damý

Investısııada irkilis joq

Ulttyq ekonomıka mınıstri Rýslan Dálenovtiń baıandaýynsha, IJО́ ósimi qańtar-qazan aılarynda 4,4%-ǵa ósti. Investısııalyq bel­sen­diliktiń artýy, ishki suranys­­tyń jáne IJО́-degi shaǵyn jáne orta bıznes úlesiniń ulǵaıýy, óner­kásip­tiń kishi salalaryndaǵy eki mán­di ósim, sonymen birge munaı ón­dirýdiń qalpyna kelýi – ekonomıka ósiminiń negizgi faktorlary boldy. Ekonomıkanyń salalary boıynsha ınvestısııalyq jobalar pýly quryldy. Bul orta merzimdi keleshekte ekonomıkanyń turaqty jáne sapaly ósýine negiz bolady.

«Investısııa 8,2%-ǵa ósti. Ha­lyq­­tyń naqty tabysynyń ósimi 6,4%-dy qurady. Ishki jalpy ónim­degi shaǵyn jáne orta bıznes­tiń úlesi 28,5%-ǵa deıin artty. О́ner­kásip óndirisiniń ornyqty ósý úr­disi saqtalyp otyr, qańtar-qazan aı­larynda 3,5%-dy qurady. О́ń­deý ónerkásibi 3,3%-ǵa ósti», dedi R.Dálenov. Jeńil ónerkásip, mashı­na jasaý, farmasevtıka jáne sý­syn óndirisi qarqyndy damydy.

«Munaı óndirýdi qalpyna keltirý esebinen ken óndirý óner­kásibinde ósim 3,7%-ǵa deıin artty. Tústi metaldar kenin óndirýde 18% deńgeıinde joǵary ósim qarqyny saqtaldy. Qurylys jumystary qarqyndy júrgizilip, ósim 12,7%-dy qurady. 9,8 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi», dedi Ulttyq ekonomıka mınıstri.

10 aıda mal sharýashylyǵy ónim­deriniń óndirisi 3,9%-ǵa ul­ǵaıdy. Kórsetiletin qyzmetter sala­syndaǵy bul ósim kórsetkishi 4,4%-dy qurady. Saýda kólemi 7,5%-ǵa, kólik – 5,6%-ǵa jáne baılanys – 4,5%-ǵa ulǵaıdy.

R.Dálenovtiń aıtýynsha, bıyl­ǵy qańtar-qyrkúıekte syrt­qy saýda aınalymy 1,5%-ǵa ul­ǵaıyp, 70,4 mlrd dollarǵa jetti. Eksport kólemi – 42,7 mlrd, al ımport 27,6 mlrd dollardy qurady. Negiz­gi kór­­­set­­kishter boıynsha óńirler­diń kó­­binde ósýdiń oń serpini baı­qalady.

 «7-20-25» qarqyn alyp keledi

Ulttyq bank tóraǵasy Erbolat Dosaev 2019 jylǵy qańtar-qazan aılaryndaǵy aqsha-nesıe saıa­saty týraly baıandady. Ol atap ótken­deı, jyl­dyq ınflıasııa kútken­degideı qalyp­tasyp, qazan aıynyń qory­tyn­dysy boıynsha 5,5% boldy. Aqyly qyzmetter baǵasy men tarıfteriniń ósýi tarıhı eń tómen deńgeıde – 0,8%.

«Osy faktorlardy eskere otyryp, Ulttyq bank 28 qazanda bazalyq mólsherlemeni 9,25% deń­geıde jáne +/- 1 paıyzdyq tar­maq dálizinde saqtady. Aqsha-kredıt saıasaty sharalary sheńberinde aınalystaǵy nottar kólemin ma­myr-qazan aralyǵynda 30,1%-ǵa nemese 4,3 trln teńgeden 3 trln teńgege deıin qysqartty», dedi Ulttyq bank tóraǵasy.

Tikeleı sheteldik ınvestı­sııa­lardyń kelýi ótken jylǵy kórsetkish deńgeıinde qalyptasyp, 5,1 mlrd dollar boldy. Ol beırezı­dentterdiń kiristerin qaıta ınvestısııalaýmen jáne rezıdentterdiń sheteldik enshiles uıymdarynan kapıtal qaıtarý arqyly qamtamasyz etildi.

Portfeldik ınvestısııalar boıynsha kapıtaldyń áketilýi 13,0%-ǵa azaıyp, 2019 jylǵy 9 aıda 2,6 mlrd dollar boldy. Kapı­taldyń ákelinýi Qarjy mınıstr­liginiń 3-toqsanda 1,15 mlrd eýroǵa eýrooblıgasııalar shyǵarǵany jáne «Qazatomónerkásip» UAK» AQ-tyń jahandyq depozıtaralyq qol­hat­taryn satý arqyly qam­tamasyz etildi.

E.Dosaevtyń aıtýynsha, nesıe­lendirý ósýi artýda. «Jyl basynan beri jalpy kredıttik portfel qyr­kúıek­tiń sońynda 2,3%-ǵa nemese 13,4 trln teńgege deıin ósti. 1-toq­sanda bankterdi qalypqa kel­tirý nátıjesinde jumys iste­meıtin qaryzdar esepten shyǵarylǵan soń sáýir-qyrkúıekte kredıtteýdiń ósýi 7,4% nemese 921,8 mlrd teńge bol­dy», dedi E. Dosaev.

Zańdy tulǵalar berilgen kredıt kólemi 1,7%-ǵa nemese 121,7 mlrd teńgege ósti. Jeke tulǵa­lar­dyń kredıttik portfeli 14,7%-ǵa nemese 800 mlrd teńgege ósti. Uzaq merzimdi kredıtter qyrkúıek qo­ry­­tyndysy boıynsha 11,4 trln teń­ge, qysqa merzimdi kredıtter – 2 trln teńge boldy.

«7-20-25» baǵdarlamasyn iske asyrý sheńberinde 7 qarashadaǵy jaǵdaı boıynsha 10 676 otbasy 122,8 mlrd teńge nesıe aldy. Eko­nomıkanyń basym salalaryn jeńildikpen kredıtteý baǵ­dar­lamasyn (600 mlrd teńge) iske asyrý jalǵasýda. 1 qarashadaǵy jaǵdaı boıynsha bankterde 248,3 mlrd teńgeniń 393 jobasy qaralýda, 142,3 mlrd teńgeniń 224 jobasy maqul­dandy, 55,5 mlrd teńgeniń 147 jobasy nesıelendirildi.

Respýblıkalyq bıýdjet kirisi 17%-ǵa artty

Memlekettik bıýdjettiń oryn­dalýy týraly Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary – Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov baıandady. Mınıstrlik málimetterine sáıkes, osy jyl­dyń 10 aıyndaǵy kiristerdiń ósý qar­qyny 2018 jylmen salys­­tyr­ǵanda joǵary boldy. Memlekettik bıýdjettiń kiris­teri 14%-ǵa, res­pýb­lıkalyq bıýd­jettiki – 17%-ǵa, jergilikti bıýd­­jetter­diki – 7%-ǵa ósti. Shyǵys­­tar­dyń at­qarylýy da jaqsar­dy. Mem­leket­­tik bıýdjet shyǵystary – 98,7%, res­pýblıka­lyq bıýdjet shyǵys­tary – 99,2%, jer­gilikti bıýdjetter shyǵystary – 98,4% boldy.

«Bıýdjet tapshylyǵy is júzin­de esepti kezeń josparynan edáýir tómen. Ol memlekettik bıýdjet boıynsha – 995 mlrd teńge, res­pýblıkalyq bıýdjet boıynsha – 1 trln 127 mlrd teńge boldy. Al jergilikti bıýdjetter boıynsha 20 mlrd teńge somasynda profısıt qalyptasty», dedi Á. Smaıylov.

Ulttyq qordyń aktıvteri 26 trln 320 mlrd teńgeni qurady. Respýblıkalyq bıýdjetke túsetin kiris 5 trln 285 mlrd teńge bolyp, esepti kezeńge arnalǵan jospar 100% oryndaldy.

Á.Smaıylovtyń aıtýynsha, 2018 jyldyń 10 aıymen salys­tyrǵanda ósim 771 mlrd teńgeni qurap, 17%-ǵa artty. Negizgi ósim qosylǵan qun salyǵy – 443 mlrd teńgege, korporatıvtik tabys salyǵy – 194 mlrd teńgege, halyq­­aralyq saýdaǵa jáne syrtqy operasııalarǵa salynatyn sa­lyqtar – 105 mlrd teńgege kóbeıdi.

«Jergilikti bıýdjetterdiń menshikti kiristeri 74 mlrd teńgege asyra oryndalyp, 2 027 mlrd teńgeni qurady. О́tken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda kiris 140 mlrd teńgege ósti. Kiris jospary Mańǵystaý oblysy men Nur-Sultan qalasyn qospaǵanda barlyq óńirlerde asyra oryndaldy», dedi Á. Smaıylov.

Onyń aıtýynsha, respýblıka­lyq bıýdjettiń shyǵystary 9 trln 565 mlrd teńgeni nemese 99,2%-dy qurady. Jergilikti bıýdjetterdiń shyǵystary 4 trln 705 mlrd teńge boldy. Esepti kezeńde óńirlerge 1 trln 256 mlrd teńge somasyn­da nysanaly transfertter bólin­­di. Jer­gilikti deńgeıde onyń 97,3%-y nemese 1 trln 222 mlrd teńgesi ıgerildi. Bıýdjet qara­jatyn ıgerý barysynda týyndaıtyn zań buzýshylyqtardyń aldyn alý maqsatynda 2 779 aýdıtorlyq is-shara ótkizildi.

О́ńdeý ónerkásibi órledi

Indýstrııa jáne ınfraqury­lymdyq damý mınıstri Beıbit Atamqulov ónerkásip pen kólik salasynyń damý qorytyndylaryn baıandady. О́nerkásip óndirisiniń kólemi 103,5%-dy, onyń ishinde: taý-ken ónerkásibi – 103,7%-dy, óńdeý ónerkásibi – 103,3%-dy qurady. Taý-ken óndirisi sektorynda tústi metaldar ken óndirisiniń kólemi 2018 jyly paıdalanýǵa engizilgen kásiporyndar esebinen 18%-ǵa ulǵaıdy. Jyl basynan beri temir kenin óndirý salasynda oń dınamıka bolyp, taýarlyq ken óndirisi 48%-ǵa ulǵaıdy. О́ńdeý ónerkásibinde ósim 3,3%-dy qurady. Sonyń ishinde tústi metallýrgııanyń óndiris kólemi 7,3%-ǵa, mashına jasaý salasynda – 18,8%-ǵa, farmasevtıka ónerkásibinde – 15,2%-ǵa ósti, jeńil ónerkásiptegi kórsetkish 18,9%-ǵa ósti.

Kólik kesheni boıynsha Qazaq­stan arqyly konteıner tasymal­daýdyń jalpy kólemi ótken jyl­men salystyrǵanda 29%-ǵa, qurylys salasy boıynsha 12,7%-ǵa artty. Turǵyn úı qurylysy boıynsha 10 aıdyń qorytyndysy boıynsha 9,8 mln sharshy metr turǵyn úı salynyp, barlyǵy 84 580 baspana paıdalanýǵa berildi.

О́ndirilgen et 5,5% ulǵaıdy

Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstri Saparhan Omarov aýyl sharýa­­shylyǵy salasyndaǵy jaǵ­daıdy baıandady. Ol mal sharýa­shylyǵynda ishki jalpy ónim kólemi 3,9%-ǵa artqanyn, onyń ishinde et óndirisi 5,5%-ǵa, sút óndirisi 3,2%-ǵa óske­nin atap ótti. Nesıelendirý baǵdar­lamalarynyń sátti iske asyrylýyna baılanys­ty osy jyldyń 10 aıynda 78,9 myń bas iri qara satyp alýǵa 806 sha­rýa­shylyqqa nesıe berilgenin, ót­ken jyldyń osy kezeńinde 39,1 myń bas satyp alýǵa 412 sharýa­shy­lyqqa nesıe berilgenin aıtty.

«Yrys» baǵdarlamasy bo­ıyn­sha jyl basynan beri jalpy sa­ny 1 600 bas malǵa arnalǵan úsh óner­ká­siptik taýarlyq sút keshe­ni, 712 basqa arnalǵan 8 otbasy­lyq taýar­lyq sút fermasy iske qosyl­dy, 15 myń basqa arnalǵan úsh bor­daqylaý alańy paıdalanýǵa berildi.

Osy kezeńde tamaq ónimderin óndirý 2,1%-ǵa, sýsyn óndirý 13,9%-ǵa ósti. Salaǵa 379,4 mlrd teńge ınvestısııa tartyldy, bul ótken jyldyń osy kezeńimen salys­tyrǵanda 37%-ǵa kóp. О́sim «QazAgro» holdınginiń kredıttik ónimderin iske asyrý arqyly qamtamasyz etildi.

90 mlrd teńgege 5 531 birlik aýyl­sharýashylyq tehnıkasy men jabdyqty lızıngke alýǵa sharttar jasaldy, bul kórsetkish ótken jylǵydan 57%-ǵa kóp.

Búginde agroónerkásiptik keshen ónimderiniń 19 túrine, atap aıtqanda, sıyr men qoı eti, tiri jylqy, balyq, bal, bıdaı, bıdaı kebegi, soıa burshaǵy, jońyshqa, raps kúnjarasy, arpa, júgeri, bıdaı uny, sút ónimderi, jún shıki­zaty, zyǵyr tuqymy, shoshqa eti, azyq­tyq bıdaı uny boıynsha Qytaı naryǵyna shyǵýǵa ruqsat beril­di. Sondaı-aq qoı eti, sıyr eti, tiri iri qara mal men soıýǵa ar­nal­ǵan usaq mal, taǵamdyq jumyrtqa ótkizý úshin Iran men Birik­ken Arab Ámirlikteri, balyq, maıly daqyldar men azyq tasyl­maldaý bo­ıynsha Eýropa odaǵy, tiri iri qara mal jáne soıýǵa ar­nalǵan usaq mal boıynsha Saýd Arabııasy, sıyr jáne qoı eti bo­­ıynsha Bahreın sekildi jańa ót­kizý naryq­tary ashyldy. Ná­tı­­jesinde 2019 jyl­dyń 8 aıyn­da agroónerkásiptik keshen ónimi eksportynyń kólemi 2 040,6 mln dollardy qurady. Bul 2018 jyl­dyń osyndaı kezeńimen salystyr­ǵanda 9%-ǵa kóp.

Jumysty odan ári shıratý qajet

Otyrysty Premer-Mınıstr Asqar Mamın qorytyndylady. Úkimet basshysynyń aıtýynsha, Qazaqstan ekonomıkasy turaqty ósý ústinde.

«Elbasy Nursultan Nazarbaev Nur Otan partııasy fraksııasynyń keńeıtilgen otyrysynda ekonomıka ósimin qamtamasyz etý min­detin alǵa qoıdy. Memleket bas­shysy Qasym-Jomart Toqaev ekono­mıkalyq máseleler jónindegi keńes­te makroekonomıkalyq, qar­­­­­jy­­­lyq jáne áleýmettik tu­raq­­­­ty­­lyqty saqtaý sharalaryn qa­byl­daýdy tapsyrdy», dedi A.Mamın. Ol óńirler men mı­nıstr­­­­likterdiń basshylaryna Elba­sy Nursultan Nazarbaev pen Prezı­­dent Qasym-Jomart Toqaev alǵa qoıǵan min­detterdi oryndaý ju­mys­taryn jandandyrýdy, son­daı-aq mańyz­dy ónerkásiptik kórset­kish­terdiń ósimin arttyrýdy tapsyrdy.

Úkimet basshysy Aqtóbe, Aqmola, Shyǵys Qazaqstan, Pavlo­dar jáne Soltústik Qazaqstan oblys­tary ákimdikteriniń jaqsy nátı­je­sin atap ótti. Artta qalǵan ákim­dikterge problemalyq kórset­kishter boıynsha jaǵdaıdy retke keltirý úshin túbegeıli sharalar qabyldaýdyń qajettigi aıtyldy.

«Bıýdjet jóninde ótken jylmen salystyrǵanda, bıylǵy jos­par­dyń asyra oryndalyp jat­qany baı­qalady. Degen­men, bıýdjettik baǵ­­dar­­lamalar­dyń birqatar ákim­shi­sinde qarajat­tyń ıgerilmeýi kórinis berdi. О́tki­zil­megen konkýrstar, josyq­syz merdigerler, qar­­­jy­lan­dyrý josparlary bo­ıyn­sha ózgeris­ter jónin­degi dálel­der qabyldan­baı­dy. Isti tú­zetý­ge jyl sońyna deıin bar bol­ǵany bir jarym aı qaldy», dedi A.Mamın.

Premer-Mınıstr ekonomı­kanyń sapaly ári turaqty ósimin qamtamasyz etý úshin ınvestısııa­lar tartýǵa, jumys oryndaryn qurýǵa, ónimdilikti arttyrýǵa jáne azamattardyń ál-aýqatyn jaq­sartýǵa barlyq kúsh-jiger­di jum­saý qajet ekenin atap kórsetti.