Eldegi qalyptasqan dinı ahýaldy rettep otyrýda, sol arqyly qoǵamdyq tynyshtyqty saqtaýǵa úles qosýda buqaralyq aqparat quraldaryna artylatyn jaýapkershilik júgi erekshe salmaqty. Taıaýda elordada Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi Din isteri komıtetiniń muryndyq bolýymen «Din salasyndaǵy máselelerdi jarııalaý boıynsha jýrnalısterge arnalǵan trenıngi» atty astanalyq jáne aımaqtyq BAQ ókilderi qatysqan arnaıy semınar-dáris ótti.
Bul shara dinı taqyrypty jarııalaý men din salasyna qatysty memlekettik saıasatty iske asyrý boıynsha jýrnalısterdiń kásibı biliktiligin arttyryp, halyqqa durys ári shynaıy aqparat jetkizýdiń ońtaıly ádisterin qarastyrýǵa baǵyttalǵan. Jıyn aıasynda eki mindetke basa nazar aýdaryldy. Birinshisi, jýrnalısterdi arnaıy daǵdylarǵa oqytý jáne din salasyndaǵy aqparattyq jumystardy uıymdastyrý máseleleri boıynsha tıimdi jumys tájirıbesimen almasý. Ekinshiden, din salasyndaǵy taqyryptarǵa qatysty máselelerdi aqparattyq turǵydan iske asyrý baǵyttaryn túsindirý kózdeldi.
Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi Din isteri komıtetiniń tóraǵasy Erjan Núkejanov jıynnyń basynda sóz alyp, sharanyń shymyldyǵyn ashty. Komıtet tóraǵasy atap ótkendeı, buqaralyq aqparat quraldary memlekettiń qoǵamdyq-saıası ómirinde mańyzdy ról atqarady. Alaıda, dinı jáne etnıkalyq máselege qatysty BAQ-ta jarııalanatyn materıaldardyń basym bóligi syn kótermeıdi. Mass-medıa mazmunynda rýhanılyqtyń, gýmanıstik ıdeıalardyń ornyna merkantıldi pragmatızm ıdeıasy alǵa shyǵyp ketti. Medıakeńistikti ásirese, din taqyrybynda rastalmaǵan jáne negizsiz aqparat aǵynymen toltyrý jýrnalıst qaýymyna úlken syn bolmaq. Iаǵnı, termınologııany bilmeý jáne sarapshylar qaýymdastyǵynyń baǵalaýynsyz kúdikti tujyrymdamalardy qoldaný kúrdeli saldarǵa ákelýi yqtımal. Sondyqtan da BAQ-tyń aqparat taratýdyń arnasy ǵana emes, azamattardyń sanasyna áser etýshi kúshti, yqpaldy qural, qoǵamdyq-saıası, onyń ishinde din máselesine qatysty úderisterdiń belsendi qatysýshysy bolatynyn eskere otyryp, aqparat aıdynynda jarııalaýǵa bolatyn máseleler aýqymy men shegin anyqtaý, etıka men zańǵa qaıshy keletin nemese qoǵamda jaǵymsyz rezonans týdyratyn, dinaralyq nemese konfessııaaralyq arazdyqqa ákeletin jarııalanymdardyń ara- jigin ashý asa mańyzdy.
– BAQ-tyń barlyq túrleri, ásirese, telearnalar men radıo basshylarynyń din jáne memlekettik-konfessııalyq qatynastar taqyrybyndaǵy sarapshylyq jáne analıtıkalyq materıaldardy zerdeleýi kún tártibinde turǵan másele. Al bul úshin jýrnalıster arnaıy bilim men bilikke ıe bolýy kerek. Tıisinshe, din salasynda jıi oryn alatyn oqıǵaǵa nemese jıi qaıtalanatyn jaǵymsyz úrdisterge qatysty jýrnalıstik zertteýler myqty sarapshylyq qoldaý arqyly ázirlengeni jón. Materıal daıyndaǵanda jýrnalıster quzyretti memlekettik organdar men uıymdardyń resmı habarlamalaryn paıdalanyp, sarapshylardan – ǵylymı-saraptamalyq qaýymdastyq ókilderinen keńes alǵany durys, – degen E.Núkejanov kez kelgen ýaqytta taldama men konsýltasııa berýge ázirligin aıtyp, óziniń jeke telefon nómirin usyndy.
Odan keıin sóz tizginin alǵan negizgi medıa-trener Abylaıhan Qalnazarov búgingi zaıyrly qoǵamymyzdyń basty erekshelikteriniń biri – halyqtyń ulttyq jáne dinı dástúrleriniń jańǵyrýy – Qazaqstan memlekettiliginiń qalyptasýymen tuspa-tus kelgendigin aıtty.
– Din salasynyń sıpaty jıi ózgerip turady. Ony udaıy nazarda ustap, monıtorıng júrgizip otyrý kerek. Ol aqparattyq soǵystarda jalpyadamzattyq qundylyqtarmen birge eldik múddeni qorǵap otyrý úshin qajet. Bul oraıda BAQ-qa, onyń mazmunyn jasaýshy jýrnalıster qaýymyna artylatyn jaýapkershilik zor, kásibı biliktilikke qoıylatyn talap joǵary bolmaq, – dedi ol.
A.Qalnazarov «Dinı jýrnalıstıka jáne onyń tıpteri. Dinı jýrnalıstıka – sarapshy jýrnalıstıka» taqyrybynda óz oılaryn ortaǵa saldy. Dinı jýrnalıstıkanyń túri jaǵynan zaıyrly, konfessııalyq jáne dıasporalyq bolyp ishteı bólinetinin, sıpaty jaǵynan kásibı nemese popýlızatorlyq baǵyttarǵa tarmaqtalatynyn jetkizdi.
– Biz dinı jýrnalıstıka uǵymyn tereń túsiný úshin eń aldymen onyń qaı tarmaq-bóliginde júrgenimizdi, ıaǵnı, ondaǵy óz orynymyzdy bilip alýymyz qajet. Sonda ǵana din taqyrybyn qozǵaǵanda oryn alýy múmkin qatelikter men olqylyqtardan aman bola alamyz, – dedi medıa-trener.
Sonymen qatar ol dinder jáne dinı termınderdiń bilý deńgeıin anyqtaý boıynsha test alyp, sıtýasııalyq oıyndar oınatty jáne terrorızm men ekstremızmdi BAQ-ta jarııalaý erekshelikteri máselesin kópshilik talqysyna sala otyryp saralady.
Budan bólek, dintanýshy Turar Ábýov «Din jáne dástúr sabaqtastyǵy» taqyrybynda, Kazislam.kz portalynyń bas redaktory Saıasat Qabdrahmanov «Din taqyrybyn jarııalaýdaǵy etıka máselesi», «Aqnıet» ońaltý ortalyǵynyń teology Serik Tájibaev «Destrýktıvti dinı aǵym ókilderimen ońaltý jumystaryn júrgizýdiń ádistemelik negizderi» taqyrybynda dáris oqydy. Olardyń aıtýynsha, keıde qazaq jýrnalısteri sensasııa úshin senimsiz aqparat kózderine júginedi. О́zekti emes derekterdi nemese resmı túrde joqqa shyǵarylǵan málimetterdi paıdalanýǵa áýes. Tipti qandaı da bir úderisterdi sıpattaýda asyra silteýi múmkin.
Shara barysynda medıa-trenerler men dáris alýshylardyń pikir almasýy men talqylaýy nátıjesinde buqaralyq aqparat quraldaryna basshylyqqa alýy usynylatyn basty 4 qaǵıda túıindeldi. Birinshi qaǵıda – zaıyrly memleket jáne joǵary rýhanılyqqa mán berý. Bul baǵyttaǵy ıdeologııalyq jumystarda elimizdiń ómiriniń barlyq salalarynda zaıyrlylyq qaǵıdattaryn damytý qajet. Zaıyrlylyqty damýǵa, adam quqyqtarynyń saqtalýyna jáne eldiń demokratııalyq bolashaǵyna baǵyt dep túsindirý kerek. Ekinshiden, birlik pen kelisim – Qazaqstannyń turaqty damýynyń negizi ekenin únemi nazarda ustaý. Qazaqstanda berik ornyqqan konfessııaaralyq kelisim arqyly qol jetkizgen jetistikterdi saqtaý men damytýǵa basa mán bergen abzal. Úshinshiden, patrıotızm, ulttyq dástúr men mádenıet – ultymyzdyń rýhanı irgetasy ekenin BAQ jýrnalısteri jıi nasıhattaǵany jón. Ideologııalyq jumys arqyly halyqtyń sanasyna otansúıgishtik pen tarıhı sanany, ulttyq dástúr men mádenıetti saqtaý jáne damytý qajettiligin sińire berý asa mańyzdy. Tórtinshiden, radıkalızmmen jáne ekstremızmmen kúres – búkil qoǵamnyń mindeti ekenin esten shyǵarýǵa bolmaıdy. Ol úshin halyqtyń quqyqtyq jáne dinı saýatyn qamtamasyz etý kezek kúttirmeıtin másele. Bul din atyn jamylǵan destrýktıvti jáne ekstremıstik ıdeologııaǵa qarsy turaqty ımmýnıtet qalyptastyrýdyń kepili men negizine aınalýǵa tıis.
Shara sońynda Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi Din isteri komıtetiniń Dinı qyzmet salasyndaǵy quqyq qoldaný praktıkasy basqarmasynyń basshysy Nurlan Shýbaev dáris qatysýshylaryn arnaıy tálimnen ótkeni týraly sertıfıkattarmen marapattady. Buǵan deıin din máselelerin jıi kóterip júrgen jýrnalıster Baq.kz aqparat agenttiginiń tilshisi Oljas Sándibekke, Kazislam.kz portalynyń tilshisi Ermurat Nazarulyna, «Zań» respýblıkalyq gazetiniń tilshisi Erlik Erjanulyna, HOLA News aqparattyq portalynyń jýrnalısti Aıjan Qalıevaǵa, SAF MEDIA stýdııasynyń dırektory Saltan Saıranulyna qarjylaı syıaqy tapsyrdy.