Qorshaýdan qutylǵan qala

Qala aýmaǵy birtúrli keńip sala bergen sekildi. Buryn kózge túspegen úıler, ǵımarattar, aýlalar endi kóshedegi jurtqa qarap «qane, bizge endi qalaı nazar aýdarmas ekensizder» degendeı keýdesin kerip, kúlimsirep turǵandaı bolyp kórinedi. Qalanyń ádettegi, qalypty túr-túsi men úırenshikti keskin-kelbetine tosynnan túrli-túrli boıaýlar qosylyp, qulpyryp ketken be deısiń.

Iá, sóıtip, ne boldy, biz biletin Almaty aıaq astynan qalaı ózgerip shyǵa keldi deısizder ǵoı? Endeshe, qarańyzdar, sizderge ótirik, bizge shyn, osynyń bári de qarapaıym ǵana qareketten bastaldy.

Naqtylap aıtsaq, sol kezdegi qala ákiminiń arnaıy sheshimi shyǵyp, az ǵana ýaqyttyń ishinde qaladaǵy úlkendi-kishili qorshaýlardyń bári alynyp tastaldy.

Sóıtip qorshaýdan qutylǵan qala, quddy bir, qursaýdan bosanǵan batyrǵa uqsap shyǵa keldi.

Qalanyń tynysy ashyldy. Kózge de, kóńilge de keńistik kerek ekenin qala turǵyndary birden sezindi. Ony tipti, turǵyndar ǵana emes, olarǵa kelgen qonaqtar da birden baıqap: «Áı, mynalaryń durys bolǵan eken. Baý-baqshamyzǵa mal kirip, oırandap ketedi deıtindeı, aýylda otyrǵan joqsyńdar ǵoı! Buryn nege qorshaı bergensińder, eı?!» dep kiná artqandaı boldy.

Ras-aý. Biraq aýyl demekshi, sol kezde meniń esime sharbaqsyz aýyldar da bolatyny túse ketti.

Apyr-aý, ondaı aýyldardy qaıdan kórdińiz deısiz be?.. Aıtaıyn. Men kórgen sharbaqsyz aýyldar buryn Qazyǵurt taýy men Arys ózeniniń aralyǵyndaǵy shóleıt óńirde bolatyn.

Bizdiń bala kúnimizde olar úıiniń tóńiregin qorshaý degendi bilmeıtin-di. О́ıtkeni mal jep, jemegenin tuıaǵymen taptap ketedi deıtindeı baý-baqshasy joq, dúnıe-múlik ataýlyǵa áý bastan-aq qyzyqpaıtyn aq kóńil aýyldarǵa onyń múlde qajeti joq edi. Sondyqtan da, búkil aýyldyń tirshiligi bir-birine esh kedergisiz ap-anyq kórinip jatatyn. Basqasyn aıtpaǵanda, qaı úıdiń qazanyna qandaı maı, qansha et salynǵanyna sheıin belgili bolatyn.

Áli esimde, keshkilik esik aldyndaǵy tapshannyń ústine dastarqan jaıyp, nan týrap, tabaq-aıaqtardy ázirlep jatqanymyzda, qolynda dáý tostaǵy bar kórshiniń balasy kózi jáýdirep kelip turýshy edi. Ony kórgen áke-sheshemiz: «Oý, qonaq kep qalypty ǵoı. Káne, tórge shyq!» deıtin ázil-shynyn aralastyra qaýqyldasyp. Sol kezde ol: «Jo-o! – deıdi qyz sııaqty syzylyp. – Meni sizderge atam jiberdi. «Tursyn kelinniń pisirgen tamaǵy dámdi bolady. Búgin kespe kóje pisirgen-aý, deımin. Iisi muryndy jaryp barady ǵoı. Úlken tostaqqa moldaý qyp quıyp bere salsyn», deıdi...».

Atasynyń sózin aınytpaı, dálme-dál jetkizgen balaǵa sheshemizdiń meıirimi túsip, qolyndaǵy ydysty alady da, qazandaǵy qoıý kójeden toltyra quıyp: «Baıqa, qolyńdy kúıdirip alma. Myna maılyq oramalmen myqtap usta» dep usynady.

Qazir oılap qarasam, sonyń bári de qym­taýsyz kóńildiń, ashyq-jarqyn peıildiń keńdigi eken-aý, shirkin.

Búginde Batystaǵy elderge týrıstik saparmen barǵan kisiler taý bıigindegi, kól or­tasyndaǵy tas qamaldardy aralap, tarıhı ǵımarattarmen tanysady. Bir kezderi onda da adamdar turǵanyn, syrttaǵy jaýdan qorǵanyp, árdaıym saq otyrǵandaryn ishki túısikpen topshylaıdy.

Olardyń qazir ıesiz qalǵany – sol eldiń búgingi tynyshtyǵyn, beıbit ómirin pash etip turǵanyn sezinedi.

Daý joq, qorshaý, qamal degenderińiz, eldiń qaýipsizdigin qamtamasyz etip, saqtandyryp turatyny ras. Sondyqtan úlkendi-kishili qorshaýlardyń alynǵanyna bizdiń qalanyń barsha jurty qol soǵyp, qýanyp ketti desek, onymyz kórer kózge ótirik bolyp shyǵary anyq. О́ıtkeni «buryn árbir keńse, mekeme óz aýlasyn ózi kútip ustaýshy edi, al búginde bári qosylyp, qaı jerdi kim sypyratynyn umytyp ta qaldyq», deýshiler de bar.

Biraq shyndap kelgende, qala tazalyǵy – bárimizge ortaq mindet, ortaq ıgilik ekenin ondaı kisiler bilmeıdi emes, biledi.

Endeshe, qalanyń qorshaýsyz ári taza, keń bolǵany ǵanıbet emes pe? Bul da bir bizdiń moraldyq jeńisimiz, mádenı jetistigimiz bolyp tabylmaı ma?

Erterekte estýshi edik, musylman elderi esikterine qulyp salmaı, emin-erkin qydyryp júre beredi eken dep. Ondaı kúnder qaıda-a-a endi?.. Deımiz-aý. Qazir...

Já, jaraıdy, bul, árıne, basqa áńgime.