Baǵzyda, deıdi bir ańyz, qasqyr jep ketken botasyn joqtap bozdaǵan arýananyń tulypqa qarap ısinip, jelininen saýlap aqqan ýyzy tamǵan jerge shóp shyǵypty. El ony qumarshyq dep ataǵan.
Jurtty qynadaı qyrǵan jut pen asharshylyq ýaqytynda Naryn boıyn jaılaǵandar osy qasıetti ósimdiktiń arqasynda aman qaldy. Bul endi ańyz emes, aqıqat. Tynyshtyq pen toqshylyqta ómir súrip jatqan biz úshin en daladaǵy eleýsiz bir ósimdiktiń máni joqtaı kóriner. Biraq tarıhty túgendep, ótkennen ǵıbrat alar sát bolǵanda jadymyzǵa oralar jaıttar bar. Sonyń biri – osy qumarshyq.
Aty aıtyp turǵandaı, qum arasynda ósetin shópti talqan qylyp talǵajaý etken el zulmat jyldar zobalańynda qıyndyqqa des bermedi. Qumarshyqty dıirmenge tartyp, un alady, nan pisiredi. Kelige túıip, jarmasynan kóje daıyndaıdy. Sýǵa bóktirip, elekpen súzip alyp, qýyrylǵan dánnen talqan jasaıdy. Bir qasıeti, qumarshyqtan ázirlengen taǵamnyń bári de qunarly keledi.
«Qumarshyqty aıtqanda sonaý otyzynshy jyldardyń oırany, ashtyqtyń azaby eske túsedi. Tańdaıǵa basar túıir dán izdep tentiregen, ózegi talyp, kózi qaraýytqan ýaqytta qumarshyqqa aýyzy jetkenderdiń tamyry qaıyra búlkildep soǵyp ketkeni ańyz emes, shyndyq. Qumdy aımaqta tamyr tartqannyń eń kıelisi – qumarshyqty umyt qaldyrmaı, sońǵy jyldary biraz ıgi sharalar jasalýda», – deıdi Jazýshylar odaǵynyń múshesi Tańatar Dárelov. Bul sózimizge negiz de bar. Jaqynda ǵana Atyraýdyń eń kórnekti kóshesinde turǵan halyq jazýshysy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Farıza Ońǵarsynova eskertkishiniń janynan taǵy bir sáýlettik kompozısııa oryn aldy. «Qumarshyq dáni» dep atalǵan músindik-sáýlet kompozısııasy – ult tarıhyna qoıylǵan eskertkish. Onyń avtory – belgili jýrnalıst Tursyn Qalımova. Bıiktigi 4 metrden asatyn eskertkishti daıyndaýǵa Sýretshiler odaǵynyń músheleri Rınat Ábenov, Amanjol Múkenov, Asylbek Muhamedjanov, Roman Tıtýshınder úles qosqan.
Qumarshyqqa arnalǵan taǵy bir sharany Parlament Senatynyń depýtaty Sársenbaı Eńsegenov uıymdastyrdy. Oblys ortalyǵyndaǵy «Aqjelken» shyǵarmashylyq ortalyǵyna jınalǵan óńirdiń zııaly qaýymy qasıetti ósimdik týraly keńinen áńgime qozǵap, balalyq shaqtarynyń dáminen aýyz tıdi. «2013 jyly aýylǵa kelgenimde qumarshyqtyń talqanyn alyp, elordaǵa Farıza Ońǵarsynova apamyzǵa aparyp bergenimde, qatty qýanyp edi. «Talaı jegen qumarshyǵym» dep tolqyǵany esimde. Osy ósimdikke eskertkish qoıý týraly oıym bar ekenin aıtqanymda apaı quptap, «Eskertkish qoısań, astyndaǵy aq shaǵyldy umytyp ketpe, teńizdiń tolqynyndaı bolyp tursyn», dedi. Ol kisi ómirden ótkennen keıin «Apaıdan qalǵan amanat» degen maqala jazdym, deıdi Sársenbaı Eńsegenov. Sol arman-amanatty aıaqasty etkisi kelmegen senator qumarshyqqa arnalǵan eskertkish daıyndalyp jatqanyn, «Atyraý-Astrahan» tas jolynyń boıyna ornatý josparynda bar ekenin atap ótti.
«Qaıta oralǵan qumarshyq» atty sharada Qurmanǵazy, Isataı, Mahambet aýdandarynan kelgen qatysýshylar túrli dám daıyndaýdan synǵa tústi. Ásirese Isataı aýdanyndaǵy «Áıtish» qumynan kelgen Gúlpara Jubaeva baıqaýǵa aıryqsha daıyndalypty. Qumarshyq ósetin jerdiń qumyna deıin ákelgen ol saıystyń birinshi júldesin jeńip aldy. Qurmanǵazy aýdanyndaǵy Qoshalaq eldi mekenine joly túsken jannyń Márııa ájege sálem bermeı ótpeıtini kemde-kem. Qashanda dastarqany berekege toly áje qumarshyqtan da dámdi taǵamdar ázirleıtinin kórsetip, ekinshi oryndy ıelendi. Júldeniń úshinshi tuǵyrynan mahambettik Mustahıma Álıeva kórindi. Basqa da qatysýshylardyń barlyǵy syılyqtarǵa ıe boldy.
ATYRAÝ