Jeńil avtokólik salonynda júrgizýshimen qosa alǵanda bes adam Alǵa aýdanynyń ortalyǵyna qaraı baǵyt alyp kelemiz. Basty maqsatymyz – «Egemenniń Qazaqstannyń» 100 jyldyq torqaly toıy qarsańynda aglomerasııa aýmaǵyna kiretin aýdannyń tynys-tirshiligimen tanysyp, oqyrmandarmen oı bólisý bolatyn. Bul úshin jolǵa jalǵyz shyqpaı, Aqtóbeniń zııaly azamattary, basylymǵa árkez janashyrlyq tanytyp júretin onyń turaqty oqyrmandary. Belgili qalamger-jýrnalıst Janǵabyl Qabaqbaev pen esimi elge eleýli azamat, qara tilden bal tamyzǵan sarapshy-maman Túlkibaı Saparovqa birge júrýge qolqa salǵanbyz. Ekeýi de tilegimizdi qaıtarmady. Osy qatarda «Kazahstanskaıa pravdadaǵy» áriptesimiz Jubanysh Baıǵurynov ta bar edi.
Bizdi jarqyn júzben qarsy alǵan aýdan ákimi Mamyrǵalı Aqqaǵazov amandyq-saýlyqtan soń, mundaǵy el-jurttyń jaı-kúıimen tanystyryp ótti. Budan soń ákimdiktiń májilis zalynda gazet oqyrmandarymen kezdesý ótkizilip, kóptegen oı-pikirlerdiń tıegi aǵytyldy. Sodan soń kóńilge túıgenimiz bıylǵy jazdaǵy qurǵaqshylyq aýyl eńbekkerlerine birqatar kedergisin keltirgenimen, olardyń saǵyn syndyra almapty. Sóıtip, gektar bereksin arttyrý men onyń ónimdiligin kóbeıtý, aldaǵy jyldyń egistigine osy bastan qam jasaý úshin, jer jyrtý jumystary júıeli júrgizilipti. Sońǵy jyldary aýdan aýmaǵynda tórt túlik maldyń sany kúrt ósip keledi eken. Sonyń ishinde iri qara men jylqynyń ósimi aldyńǵy orynda turǵanyn bildik. Sondaı-aq Alǵa aýdanynda bııazy júndi qoı ósirý baǵytynda da tyń is-sharalar kesheni belgilengen eken.
Jýrnalıstik is-sapar barysynda taǵy bir kózimiz jetken jáıt Alǵanyń gaz, sý jáne elektr qýaty sekildi ınfraqurylymdyq júıelerge óte jaqyn ornalasqandyǵy. Sondyqtan da munda bul baǵytta ilkimdi ister júzege asypty. Atap aıtqanda ınfraqurylymdyq júıeler aýdannyń bolashaǵy men taıaý jáne budan keıingi jyldardaǵy damý prespektıvasyn aıqyndaı alatyn negizgi faktor ekenine kózimiz jetkendeı boldy. Osy múmkindikti paıdalaný arqyly aýdan aýmaǵynda 450-500den kem túspeıtin turǵyn úıler salý jobasy bekitilip, júzege asa bastapty. Bul taıaý bolashaqta aglomerasııalyq damý sheńberinde júzege asatyn úlken isterdiń basy ǵana ekenin bildik. Ras, qazirgi kezde oblys pen aýdan ortalyǵyn jalǵaıtyn avtokólik jolynyń oıqyl-shoıqyl tustary az emes. Osy túıtkildi aýdan basshysyna kóldeneń tartqanymyzda ol bul máseleniń aldaǵy kezde tolyqtaı retteletinin, avtojol qurylysy qazirdiń ózinde Aqtóbe qalasynyń irgesinen bastalyp ketkenin alǵa tartty.
Sonymen birge biz Alǵa aýdanynda «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasyndaǵy is-sharalar kesheni de kelisti túrde kelisimin taýyp júrgenine kóz jetkizip oraldyq. Ásirese atalǵan aımaqta aǵa-orta jáne keıingi býyn arasyndaǵy sabaqtastyq pen baılanys kórinisteri jaqsy áser qaldyrdy. Sondaı-aq jergilikti atqarýshy organdar tarapynan elge eńbegi sińgen tyl, eńbek ardagerlerine udaıy qoldaý men kómek kórsetilip júrgeni de atap aıtýǵa turarlyqtaı. Bul jóninde gazet tilshisine Alǵa aýdandyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Jeńis Qonjaruly aıtyp berdi. Aýdan ortalyǵynda tym jaqsy jabdyqtalǵan Ardagerler úıi bar dedi ol. Jaqsyny kórmek úshin demeı me? Biz keıin Ardagerler úıine arnaıy baryp, onyń qyzmetimen tanysqan edik. Osy kezde munda el ardagerleriniń tynyǵýy men bos ýaqyttaryn mazmundy ótkizýine barlyq jaǵdaılar týǵyzylǵanyn kórdik. Shaǵyn májilis zaly jasaqtalyp, teledıdar, shahmat pen doıby taqtalary búgingi zamanǵy aqparattyq-tehnologııalar jelisi ornatylǵan. Ardagerler aýdandyq aýrýhana ujymymen jasalǵan kelisim-shartqa sáıkes, aıyna eki ret medısınalyq tekerýlerden ótip turady eken.
Budan keıingi jol saparymyz Mártókte jalǵasty. Aýdan ákimi Ermek Kenjehanuly aldaǵy 2020 jjyly aýdannyń qurylǵanyna 85 jyl tolatynyna toqtala kelip, qazirgi is-qımyl osy mereıli datany laıyqty túrde qarsy alýǵa jumyldyrylǵanyn jetkizdi. Emen-jarqyn júzdesýler kezinde kózimiz jetken jáıt az ýaqyttyń aralyǵynda órkendi óńirde áleýmettik-ekonomıkalyq damý turǵysynan qaryshty qadamdar jasalǵany.
Bul topyraqtyń ejelgi turǵyndary Qydyrbaı Shýdabaıuly men Qymbat Shoqaıqyzynyń aıtýynsha keńestik kezeńde Mártókte orystar men nemister óte kóp turypty. Tipti eldiń baıyrǵy turǵyndary tutastaı aýdan hylqynyń az ǵana bóligin quraǵan. Áıtse de táýelsizdiktiń eleń-alańy men ótpeli kezeńde olardyń deni ózderiniń tarıhı otandary Reseı men Germanııaǵa jappaı qonys aýdarǵan. Osynaý syrtqy kóshi-qonyń basty sebebi olardyń kópshiligi dál sol tusta Qazaqstannyń bolashaǵyna kúmánmen qaraǵany desek shyndyqtan aýytqı qoımaspyz.
Keıin arada 20-25 jyl ótken soń olar ózderiniń týyp-ósken, turǵan topyraǵyna kelmeı me, sondaı olar adam tanymastaı ózgergen, gúl jaryp, sheshek atqan Mártók topyraǵyn tanymaı qalady. Sol kezde olar bulaı bolatynyna kózimiz anyq jetse, o jaqqa kóshpeı, jyly ornymyzdy sýytpaıtyn edik dep kóńilderi kádimgideı bosap, kózderine jas alypty. Jergilikti turǵyndardyń málimdeýinshe Reseı men Germanııaǵa ketken otandastarymyzdyń arasynda Mártókke qaıta oralyp, kóship kelgender de bar eken. Túıip aıtqanda búgingi Mártók álemdik jáne Eýropalyq standarttarǵa jaýap bere alatyn taqtaıdaı tegis joldary bar qutty qonys. Dostyq pen tatýlyq mekeni. Batys Eýropa-Batys Qytaı halyqaralyq kólik dáliziniń boıynda ornalasqan óńirde jol boıy servısteri de keńinen qanat jaıyp keledi.
Buǵan qosarymyz Mártók aýylsharýashylyǵy ónimderin ónlirip qana qoımaı, ony óńdeý jóninen oblysta tipti tutastaı respýblıkada kósh bastap kele jatqan óńirlerdiń biri ekendigi. Atap aıtqanda búgingi kúni «Aıs» kompanııasynda shyǵarylǵan sút ónimderi eldiń ishki naryǵynda úlken suranystarǵa ıe bolsa, «Mılker» JShS-da taıaýda óz qyzmetin bastaıtyn qurama jem óndirisi mal sharýashlyǵymen aınalysatyn agroqurylymdar úshin taptyrmas brend bolyp otyr. Sonymen birge óńirde elimizdiń ońtústik óńirlerinen jetkiziletin jemis-jıdek pen kókónis ónimderiniń órisin keńeıtip, Reseı men Eýropa elderi naryǵyna shyǵarý úshin kóterme, bólshek saýda oryndary men biryńǵaı baqylaý keshenin qurý qolǵa alynǵan. Osy arqyly salyqtyq baza áleýetin kótere túsýge de jol ashylmaq. О́zara oı-pikir almasý barysyna Mártók aýdanynyń ákimi Ermek Kenjehanuly bizdi jumy taba almaı júrgen jumyssyzdar joq, tek eńbek etkisi kelmeıtin jalqaýlar ǵana kezdesýi múmkin degen oıǵa ekpin túsirdi. Tereń úńile qaraǵan adamǵa bul obrazdy túrde aıtylǵan salmaqty sóz emes pe. Tuq eteri bıylǵy jyldy bes paıyzdyq ekonomıkalyq ósimmen aıaqtaýdy maqsat tutqan óńirde eńbekke ornalastyrý men yntalandyrýdyń birqatar tutqalary oılastyrylypty. Mundaı bıik mejege jetý úshin aýdan ekonomıkasyn ártaraptandyrý jóninde baıypty baǵdarlama qabyldanǵan. Munyń keıbir nátıjeleri joǵaryda aıtyldy da. Mine, sóıtip, is-sapar barysynda biz Alǵa men Mártók aýdandaryndaǵy joǵaryda aıtylǵandaı serpindi is-qımyldarǵa kýá bolyp oraldyq.
AQTО́BE