JER QADIRI BAǴALASAŃ ARTADY

Halqymyz Elbasynyń jol­daýlaryn jyl saıyn asyǵa kútedi. Sebebi, Elbasy joldaý­lary el damýynyń baǵyt-baǵ­dar­laryn, basymdyqpen mán be­riletin máselelerin aıqyndap, alǵa jańa mindetter qoıady. Bolashaqqa jol silteıdi. Degenmen, bıylǵy Joldaýdyń orny da, salmaǵy da erekshe dep esepteımiz. Bul joly Elbasy ótken onjyldyqtyń qorytyndy­laryna baǵa berip, aldaǵy onjyl­dyqtyń eń ózekti máselesin qozǵady. Bylaısha aıtqanda, el damýynyń jańa kezeńiniń betin ashyp berdi. Joldaýdan árbir sala, óndiristik qurylymdar men kásiporyndar ózine qajettini taba alady. Bizdiń ǵylymı-óndiristik ortalyqtyń aldyndaǵy mindet  – kásiporynnyń  qyzmet quzyreti men ókilettigi sheńberinde Jol­daýda belgilengen maqsattardy jú­zege asyrý isine úles qosý,  ujym­dy sapaly, utymdy eńbekke jumyldyrý, jaýapkershilikti artyrý. Kásiporynnyń  negizgi qyzmeti elimizdiń jer qorlaryn tıimdi paıdalanýdyń zaman men qoldanystaǵy ekonomıkalyq qatynastarǵa saı joldaryn qarastyrý jáne engizý, ony qor­ǵaýdyń tıimdi júıesin qa­lyp­tastyrý isine qatysty. Atalǵan mańyzdy másele boıynsha elimiz­diń jer zańdylyqtarynda, Úki­mettiń sheshimderinde qarasty-rylǵan is-sharalardy óz quzire­timiz aıasynda júzege asyrý Jer resýrstary jáne jerge ornalas­tyrý memlekettik ǵylymı óndiristik ortalyǵyna júktelgen. “Jer resýrstary jáne jerge ornalastyrý memlekettik ǵyly­mı-óndiristik ortalyǵy” respýb­lıkalyq memlekettik kásiporny  (“MemjerǴО́O” RMK) kóp jyl­dan beri qalyptasqan tájirıbesi bar, jerge ornalastyrý salasyn­daǵy barlyq  talaptardy oryn­daýǵa qabiletti ujym. Oblystarda jáne respýblıkalyq mańyzy bar qalalarda (Astana men Almaty qalalary) 18 enshiles kásiporny jáne elimizdiń barlyq aýdandyq (qalalyq)  ortalyqtarynda 194 jer-kadastrlyq bólimsheleri qyz­met etedi. Olarda tórt myńnan asa adam jumys isteıdi. Demek, “MemjerǴО́O” RMK júıesiniń qyzmet aıasyna memleketimizdiń ákimshilik-aýmaqtyq qurylymyna sáıkes respýblıkalyq, oblystyq, aýdandyq (qalalyq) deńgeıleri bolyp respýblıkanyń barlyq aýmaǵy kiredi. Onymen qatar “MemjerǴО́O” RMK Qazaqstan Respýblıkasynyń barlyq aýmaqtarynda biryńǵaı júıe men tehnologııa boıynsha memlekettik jer kadastryn júrgizý jáne jer týraly aqparat resýrs­taryn qalypqa keltirý, jer monı­torıngin júrgizý, ǵylymı-tehno­logııalyq ádistemelerdi daıyndaý jumystarymen shuǵyldanady. Sóıtip bizdiń jumystarymyzdyń ne­gizgi ózegi ol – naryqqa negizdel­gen jańa jer kadastryn júrgizý já­ne ony qalyptastyrý bolyp tabylady. Respýblıkamyzdaǵy reformaǵa deıingi jer kadastrynyń maqsatta-ry men mindetteri jáne mazmuny qazirgi jaǵdaımen salystyrǵanda múldem bólek bolatyn. Demek, mem­­­­­le­kettik jer kadastrynyń jú­ıe­si qazirgi sátte naryqtyq eko­no­mıkanyń, sonyń ishinde jer re­for­ma­synyń óris alýy men damý ba­ǵyt­taryna sáıkes jańasha qa­lyptasý ústinde. Elimizdiń barlyq jer qory – kadastr nysany bolyp tabylady. Jer­di memlekettik basqarýǵa qajetti barlyq derekter, málimet­ter, aqparattar túgeldeı jer kadas­trynda jınaqtaldy. Sonyń ishinde jerdiń tabıǵı  jáne sharýashylyq jaǵdaıy, ornalasqan orny, paıda­laný maqsaty, kólemi, basqa jer telimderimen shektes shekarasy, olardyń sapalyq minezdemesi, jer paıdalaný esebi jáne  jer telim­deriniń baǵalanýy, basqa da qajetti málimetteri kórsetiledi. Bizdiń negizgi jumysymyz eli­mizdiń basty baılyǵy dep sanala­tyn jer resýrstaryn tıimdi paıda­laný men qorǵaýǵa baılanysty bolǵandyqtan, jer-anamyzdyń memlekettiń ekonomıkalyq, saıası-áleýmettik damýyna tıgizetin áseri men alatyn orny týraly toqtala ketkim kelip otyr. Elbasy alǵashqy kezeńderde jer reformasyn júzege asyrý barysynda onyń qoǵam damýyna qatysty rólin baǵalaı kele  “Jer tabıǵı baılyqtarmen jáne jyl­jy­maıtyn múlikpen qatar ekono­mıkany kóterip turǵan kıtterdiń biri bolyp tabylady” dep atap kórsetken bolatyn. Táýelsizdik al­ǵan jyldan beri Memleket bas-shysynyń elimizdi gúldendirýdegi maqsatyna, osyǵan sáıkes Úkimet­tiń aldyna qoıǵan strategııalyq josparlaryna saı júrgizilip kele jatqan jer reformasy qazirgi kúni óziniń sheshýshi sátine aıaq basty. Elimizdi jer qatynastaryn jańa zaman talaptary negizinde aıqyn­dap, turaqtandyrýǵa baǵyttalǵan, jer baılyǵymyzdy el baılyǵyna aınaldyrýdyń mańyzdy másele­lerin sheshýge baǵyttalǵan jer zańnamasy qalyptasty. Mine, osy tusta biz jerdiń ózine tán ereksheligin, mańyzy men mártebesin este ustaýymyz qajet. Jer – óndiris quraly. Adamdar jerdi paıdalanyp jumys isteıdi. Onyń ústine ol – óndirgish kúsh. Sebebi, jerge bıdaı tuqymyn ekseń, ol kúzde birneshe ese kóbeıip shyǵady. Endi osylardyń syrtynda jer – tabıǵı faktor. Búkil jany bar tirshilik onyń aıasynda damıdy. Odan qýat alady. Osyndaı úlken erekshelikterine baılanysty adamdardyń jermen qarym-qatynasy birneshe zańdy­lyqtar boıynsha retteledi. Jerdi saqtaý, qorǵaý máselelerin, jerdi óndiristik turǵydan ıgerý, onyń kútimine mán berý, basqa da erek­she­likterin eskerý máselesin  kóbi­nese Jer kodeksi qozǵaıdy. Bul jumys Jer resýrstaryn basqarý agenttigi quzyrynda, memlekettik strategııaǵa saı onyń mindetterin anyqtap oryndalýyn qamtamasyz etedi. Al bul mindetter men is-sharalardyń oryndalýyn jer zańnamalarynyń sheńberinde jáne belgilengen quzyreti sheńberinde bizdiń ǵylymı-óndiristik ortalyq qamtamasyz etedi. О́mirdiń serpindi damýynda aýyl sharýashylyǵynyń úlesi mol, enshisi qomaqty. Al jer resýrstary osy salanyń óndiris quraly. Halqymyzdyń 46 paıyzdan astamy aýyldyq jerlerde turady. Olar jer baılyǵyn paıdalanyp aýyl-sha­rýa­shylyq óndirisiniń  damýyna, halqymyzdyń ulttyq qadir-qasıetiniń saqtalýyna úles qosyp otyr. Elbasymyz ustanǵan sara saıasattyń arqasynda aýyldyq jerdiń ajary kirip, sharýa adamnyń turmysy túzele bastaǵany da shyndyq. Elbasy aıtqandaı, qaı salada da árkim eldikti túsinip ómir súrse, erteńimiz budan da jarqyn bolatynyna senim mol. Joldaý­daǵy joba-josparlar, oı-túıinder túsingen adamǵa osyny ańǵartady. Alaıda, aýyl sharýashyly­ǵyn­daǵy eńbek ónimdiligi tómen jaǵ­daıda qalyp keledi. Sońǵy jyldar­daǵy aýylsharýashylyq  óńimderiniń jetistikterine toqtala kele, Elbasy óz sózinde 2014 jylǵa qaraı agroónerkásiptik keshende ónimdilikti kem degende eki ese arttyrý bizdiń basty mindetteri­mizdiń biri ekenin aıtty. Ol min­detti júzege asyrý aýyl turǵynda­rynyń turmysy men ómir súrý jaǵ­daıyn jaqsartýdyń negizgi kilti. Sóz joq, aýyl sharýashylyǵy damysa aýyldarymyzdyń da kórkeıe túsetini anyq. Demek, Memleket basshysynyń aýyl sharýashylyǵyn jedeldep damytý jónindegi alǵa qoıyp otyrǵan mindeti qazirgi zaman talabyna saı elimizdiń kókeıkesti maqsat-muratyn qozǵaıtyn durys jol. Mine, osy iske úles qosýda Jer resýrstaryn basqarý agenttigi quramyndaǵy bizdiń kásiporynǵa úlken mindetter júkteledi. Bul baǵdarlamany iske asyrý­dyń negizderi egistik jerlerdiń ónimderin joǵarylatý, aýyl sharýa­shylyǵy taýarlarynyń sapasyn arttyrý, jańa qural-jabdyqtar men jańa tehnologııalardy engizý, álemdik tájirıbeni paıdalaný. Bú­gingi tańda egistik jerdiń ónimdi­ligin kóterý úshin topyraqtyń qunarlylyǵyn arttyrý, ekologııa­lyq jaǵdaıdy jaqsartý óte mańyzdy. Mine, sondyqtan, bola­shaq­qa serpin beretin Joldaýda kóterilgen asa mańyzdy másele­lerdiń biri  ol jer resýrstaryn, onyń ishinde aýylsharýashylyq maqsatyndaǵy jerlerdi utymdy ári nysanaly paıdalaný, ony baqylaý jáne qorǵaý, azyq-túlik qaýipsiz­digin qamtamasyz etý máselelerin ótken jyly Elbasy Qaýipsizdik Keńesiniń otyrysynda qarap, osy baǵytta Úkimet pen Jer resýrsta­ryn basqarý agenttigine birqatar mindetter júktegen bolatyn. Negizgi problema – ol jer resýrs-tarynyń áleýetin tıimdi paıdalaný jáne qorǵaý. El basshysy qoıǵan strategııalyq tapsyrmaǵa baıla­nysty agenttik qabyldaǵan shara­lar men qabyldanǵan is-jospardy oryndaýǵa ózine júktelgen ókilet­tikke sáıkes bizdiń ǵylymı-óndi­ristik ortalyq ta jumyldyrylǵan. Aýyl sharýashylyǵy maqsatyn­daǵy jerdi utymdy paıdalanýdyń negizgi joldary men is-sharalary­nyń basty baǵyttary my­nalar: – óńirlik baǵdarlamany ázirleý; – jerge ornalastyrýdyń bas syzbasyn ázirleý jáne onyń tujyrymdamasyn  oryndaý; – jerge ornalastyrýdyń ishki sharýashylyq jobalaryn jasaý; – aýylsharýashylyq jerlerin ınvestısııa tartýdyń senimdi kózine aınaldyrý. –bul problemany sheshý joldary – ol suranys týdy­ratyn ınves­tısııalyq  jobalar nusqasyn ja­sap oblystyq, aýdandyq ákimderge jáne iri  agroónerkásiptik keshen­derine usyný; – memlekettik jer kadastry men jer monıtorıngteriniń máli­metterin tolyqtyrý jumysy, jer kadastrynyń jáne onyń aq­parattyq júıesiniń kelesi ekinshi deńgeıin qalyptastyrý. Aýyl sharýashylyǵy jerlerin tıimdi paıdalaný maqsatyndaǵy atalǵan is-sharalardy oryndaý jaýapkershiligi jeńil emes eken­digin jaqsy túsinemiz. Kásip­orynǵa qoıylatyn mindet, talap óte joǵary ekendigin sezine otyryp jumys isteýdemiz. Elbasy Joldaýynda aıtyl­ǵan­daı, aldaǵy onjyldyqta elimizdiń  aldyndaǵy asqaraly mindet – ekonomıkany ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq baǵytta jedel damytý bolyp tabylady. Ol úshin jańa tehnologııalardy jedel meńgerý, kásiporyndardyń ǵylymı-tehnıkalyq baǵytyn jetildirý qajettigi paıda bolýda. Bul másele, jalpy údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynda aıtylǵan óndiristi jańasha tehnologııa­landyrý máseleleri bizdiń ujym­nyń barlyq jumys salasyna qatysty bolyp otyr.  Son­dyqtan biz osy baǵytta kóp­tegen ju­mystardy júrgizýdi kózdep otyr­myz jáne ondaı jumystar júrip te jatyr. Máselen, qa­zirgi kúni bizdiń uj­ymda mem­lekettik jer ka­das­trynyń avtomattandyrylǵan aqparattyq júıesin jasaý jáne jetildirý jumystary belsendi sıpat alýda. Bul jumystar ınnovasııalyq tehnologııalar qoldaný arqyly iske asyry­lýda. Atap aıtqanda, jer telimderin ǵaryshtaǵy spýtnıkter arqyly mejeleý, spýtnıkter­den jerdiń sapa­sy týraly aly­natyn málimet-aqparattardy paıdalaný, geog­rafııalyq aqparat júıesiniń (GAJ) teh­nologııasyn paıda­lanýdy keńeı­tý, ınternetti syzý tehnolo­gııa­syn paıdalaný sekildi kóptegen tehnologııalyq is-sharalar oryndalýda. Mine, osy jumystardy oryndaý arqyly biz ǵylymı-óndiristik ortalyqqa qarasty kásiporyndarda ınnova­sııalyq tehnologııany ıgerip, qoldanylyp kelgen qural-jab­dyqtardy jańartyp, jumystyń jalpy tásilderin tehnolo­gııalandyryp qana qoımaı, sonymen qatar ujymnyń báse­kelestik qabiletin de ana­ǵurlym arttyra túsetin bolamyz. О́ndiristi osylaı jolǵa qoıǵanda ǵana damyǵan memleketter qata­ryna jaqyndaýdyń joly ashy­latyn­dyǵy anyq. Joǵaryda aıtylǵan  deńgeıge jetý úshin kadr máselesine de mán bermekpiz. Bizdiń maqsat – óz salamyzda suranys týdyratyn ınnovasııalyq tehnologııalardy meńgere alatyn jańalyqqa beıim, ozyq  oıly, kásibı biliktiligi joǵary mamandardy irikteý jáne ázirlep jumysqa qosý. Osy baǵytta da jumystar júrgizilýde. Elbasy aıtqandaı, bizdiń eń basty qundylyǵymyz – Táýelsiz Qazaqstan memleketi. Táýelsiz­digimizdi baıandy etý úshin árbir maman, árbir azamat zaman aǵymyna saı, óz eliniń patrıoty, báseke­lestikke qabiletti bolýy qajet. Osy sózderdiń maǵynasyna jete túsingen árbir qazaqstandyq  qoǵam­daǵy óz ornyn, jaýapker­shiligin sezine otyryp, halyq pen memleket múddesi  úshin aıanbaı eńbek etýi tıis dep bilemin. Baǵjan SABANShIEV, “Jer resýrstary jáne jerge ornalastyrý memlekettik ǵylymı-óndiristik ortalyǵy”  RMK dırektory.